Doğal Gaz Çelik Boru Kaynakçısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (11UY0033-3)
MYK Doğal Gaz Çelik Boru Kaynakçısı (11UY0033-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 - Doğal Gaz Çelik Boru Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği
1. Yağmur sonrası ıslak zeminde, çelik gaz borusu hattında örtülü elektrotla kaynak yapılacaktır. Kaynakçının elektrik çarpması riskini azaltmak için öncelikle yapması gereken hangisidir?
- A) Kaynak kablosunu omzuna alarak hareket serbestliğini artırmak
- B) Yalnızca yalıtkan saplı pense ile elektrot değişimi yapmak
- C) Kuru yalıtkan altlık kullanıp eldiven ve elbiseyi kuru tutmak
- D) Makinenin boşta çalışma gerilimini yükseltip arkı kolaylaştırmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kuru yalıtkan altlık kullanıp eldiven ve elbiseyi kuru tutmak
Islak zemin ve nemli giysi kaynakçının vücudunu düşük dirençli bir devre yoluna çevirir; bu yüzden ilk önlem kuru yalıtkan altlık, kuru eldiven ve kuru elbise ile vücut yalıtımını sağlamaktır. Yalnızca yalıtkan saplı pense kullanmak sahada sık görülen bir yanılgıdır: pensenin yalıtımı, zemin üzerinden kapanan devreyi kesmez ve elektrot ucuna temas riskini ortadan kaldırmaz. Kabloyu omza almak ise yalıtım hasarında akımı doğrudan gövde üzerinden geçirir.
Dayanak: 11UY0033-3/A1 - İSG / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1 (İSG konusunda yapması gerekenler)
2. Bodrum kattaki dar bir servis şaftında doğal gaz borusuna kaynak yapılacaktır. Kaynak dumanı ve gaz birikimi bakımından doğru uygulama hangisidir?
- A) Oksijen tüpünden ortama gaz vererek havayı ferahlatmak
- B) Maskenin filtre camını koyulaştırıp duman etkisini azaltmak
- C) Vantilatörü kaynakçının sırtına tutarak dumanı ileri itmek
- D) Cebri havalandırma kurup ortam gaz ölçümüyle çalışmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Cebri havalandırma kurup ortam gaz ölçümüyle çalışmak
Havalandırması zayıf dar hacimlerde kaynak dumanı ve olası gaz birikimi kısa sürede tehlikeli seviyeye ulaşır; doğru uygulama cebri (zorlanmış) havalandırma kurmak ve ortamı sürekli gaz ölçümüyle izlemektir. Tüpten ortama oksijen vermek sahada rastlanan ölümcül bir hatadır, çünkü oksijence zenginleşen ortamda giysi ve yağ artıkları kolayca tutuşur. Filtre camını koyulaştırmak yalnızca göz korumasını ilgilendirir, solunan dumanı değiştirmez.
Dayanak: 11UY0033-3/A1 - İSG / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2 (tehlike ve riskler)
3. Kaynak hazırlığı sırasında sahada belirgin doğal gaz kokusu alınmıştır. Acil durum prosedürü gereği kaynakçının ilk yapması gereken hangisidir?
- A) Vanayı kapatıp ortamı havalandırmak ve yetkiliye bildirmek
- B) Aydınlatmayı açıp kaçağın yerini gözle aramaya başlamak
- C) Kaynak makinesini çalıştırıp kaçak noktasını hemen kaynatmak
- D) Çakmak alevini yaklaştırarak kaçağın yerini kesinleştirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Vanayı kapatıp ortamı havalandırmak ve yetkiliye bildirmek
Gaz kokusu alındığında öncelik, hiçbir ateşleme kaynağını devreye sokmadan gaz akışını kesmek, ortamı havalandırmak ve durumu yetkiliye bildirmektir. Aydınlatma anahtarını açmak sahada çok sık yapılan bir hatadır; anahtar kontağında oluşan kıvılcım parlama için yeterlidir. Kaçak noktasını kaynatmaya çalışmak ise gaz dolu ortamda bilerek ark oluşturmak anlamına gelir.
Dayanak: 11UY0033-3/A1 - İSG / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3 (acil durum prosedürleri)
4. Kaynak sonrası sahada elektrot artıkları, kullanılmış taşlama diski ve yağlı üstübü toplanmıştır. Atık ayrıştırma bakımından doğru uygulama hangisidir?
- A) Tümünü tek konteynerde toplayıp saha temizliğini hızlandırmak
- B) Yağlı üstübüyü tehlikeli atığa, metali hurda kabına ayırmak
- C) Yağlı üstübüyü kaynak ısısıyla yakarak hacmini küçültmek
- D) Metal artıkları kanal dolgusu içinde bırakarak sahayı boşaltmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Yağlı üstübüyü tehlikeli atığa, metali hurda kabına ayırmak
Yağ bulaşmış bez ve benzeri malzemeler tehlikeli atık sınıfındadır ve metal hurdasından ayrı kapta toplanır; bu ayrım hem geri kazanımı hem de kendiliğinden tutuşma riskinin kontrolünü sağlar. Hepsini tek konteynere atmak sahadaki en yaygın kısayoldur, ancak yağlı bezle sıcak metal artığının aynı kapta buluşması yangın başlangıcı yaratır. Atığı yakarak azaltmak da kontrolsüz emisyon ve yangın riski doğurur.
Dayanak: 11UY0033-3/A1 - İSG / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 (tehlikeli ve zararlı atıkların ayrıştırılması)
5. Boya deposuna bitişik bir alanda doğal gaz borusuna kaynak yapılacaktır. Yangın riskini yönetmek için doğru uygulama hangisidir?
- A) Kaynağa başlayıp kıvılcım yönünü izleyerek gerekirse durdurmak
- B) Yanıcı malzemeleri branda ile örtüp kaynağa hemen başlamak
- C) Yangın tüpünü yanına alıp çalışmayı tek başına sürdürmek
- D) Ateşli çalışma izni alıp yanıcıları uzaklaştırıp gözcü koymak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ateşli çalışma izni alıp yanıcıları uzaklaştırıp gözcü koymak
Ateşli çalışma öncesinde izin alınması, yanıcı malzemelerin uzaklaştırılması ve yangın gözcüsü bulundurulması birbirini tamamlayan adımlardır ve biri diğerinin yerine geçmez. Kıvılcımın yönünü izleyerek çalışmak yaygın ama yanıltıcıdır; sıçrayan zerreler uzağa savrulabilir ve gizli köşelerde bir süre sonra alevlenebilir. Yanıcıyı brandayla örtmek de koruma sağlamaz, çünkü brandanın kendisi tutuşabilir.
Dayanak: 11UY0033-3/A1 - İSG / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.6 (çalışmanın kesintisiz ve uygun sürdürülmesi)
A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları
6. Bir dairede doğal gaz iç tesisatı sıva üstü çekilecektir. Boru güzergâhının seçiminde doğru uygulama hangisidir?
- A) Boruyu asansör boşluğu içinden geçirip görünmez hale getirmek
- B) Boruyu elektrik panosunun içinden geçirerek kısa yol kullanmak
- C) Boruyu havalandırılan hacimde görünür ve kelepçeli çekmek
- D) Boruyu havalandırma kanalının içine alarak estetiği korumak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Boruyu havalandırılan hacimde görünür ve kelepçeli çekmek
Sıva üstü tesisatın temel ilkesi, borunun havalandırılan hacimlerde görünür ve erişilebilir kalması ve uygun aralıklarla kelepçelenmesidir; böylece olası kaçak seyrelir, dikişler denetlenebilir. Asansör boşluğu, baca veya havalandırma kanalı gibi kapalı ve kontrolsüz boşluklardan geçirmek, kaçan gazın birikip başka hacimlere taşınmasına yol açtığı için kabul edilmez. Elektrik panosu güzergâhı ise gazı doğrudan kıvılcım kaynağının yanına getirir.
Dayanak: 11UY0033-3/A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1 (sıva üstü boru montajı)
7. Çelik gaz borusu bir beton duvardan geçirilecektir. Geçiş detayında doğru uygulama hangisidir?
- A) Boruyu doğrudan betona gömüp üzerini sıva ile kapatarak gizlemek
- B) Kılıf borusundan geçirip boşluğu elastik dolguyla kapatmak
- C) Kılıfı yalnızca bir yüzde bırakıp diğer ucu açık bırakmak
- D) Geçiş noktasına kaynak eki yapıp boruyu kılıfsız geçirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kılıf borusundan geçirip boşluğu elastik dolguyla kapatmak
Duvar ve döşeme geçişlerinde boru, kendisinden büyük çaplı bir kılıf borusu içinden geçirilir ve kılıf ile boru arasındaki boşluk elastik sızdırmaz malzemeyle doldurulur; böylece boru yapı elemanına temas etmeden hareket edebilir ve olası kaçak yapı içine dağılmaz. Boruyu doğrudan betona gömmek korozyonu hızlandırır ve dikişin denetlenmesini imkânsız kılar. Kılıfın tek uçtan kapatılması ise geçişin sızdırmazlık işlevini ortadan kaldırır.
Dayanak: 11UY0033-3/A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2 (döşeme ve duvar geçişi montajı)
8. Bir döşeme geçişinde kullanılan kılıf borusunun içinde kaynak dikişi bırakıldığı görülmüştür. Bu durumun temel sakıncası nedir?
- A) Denetlenemeyen ve onarılamayan kaçak noktası doğurur
- B) Kılıf içindeki elastik dolgunun tutunmasını zayıflatır
- C) Kaynak ısısı beton döşemeyi bölgesel olarak zayıflatır
- D) Kılıf ile boru arasındaki hareket boşluğunu daraltır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Denetlenemeyen ve onarılamayan kaçak noktası doğurur
Kılıfın içi, montaj tamamlandıktan sonra erişilemeyen kapalı bir bölgedir; buraya denk gelen kaynak dikişi ne gözle ne de kaçak kontrolüyle izlenebilir ve sızdırma olduğunda yapı elemanı sökülmeden onarılamaz. Bu nedenle ekler kılıfın dışında, erişilebilir noktalara alınır. Dolgunun tutunmasının zayıflaması ya da kılıf ile boru arasındaki hareket boşluğunun daralması gerçek ama ikincil sonuçlardır; geçişin denetlenebilirliğini yitirmesi ise kusurun kendisidir.
Dayanak: 11UY0033-3/A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2 (döşeme ve duvar geçişi montajı)
9. Müşteri, dairedeki çelik gaz borusunun bir bölümünün duvar içinde gizlenmesini istemektedir. Sıva altı montaj bakımından doğru uygulama hangisidir?
- A) Gizlenen bölümü duvara oyup doğrudan alçı harcıyla sıvamak
- B) Gizlenen bölümde kaynak eki yapıp ek yerini kapak ile örtmek
- C) Boruyu elektrik tesisat kanalının içinden birlikte geçirmek
- D) Gizlenen bölümü eksiz, korumalı ve havalandırılmış geçirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Gizlenen bölümü eksiz, korumalı ve havalandırılmış geçirmek
Borunun bir bölümü gizlenecekse temel kural şudur: gizli kalan kısımda ek ya da kaynak dikişi bulunmaz, boru korozyona karşı korunur ve geçtiği kanal havalandırılır; böylece olası bir kaçak birikmeden seyrelir ve hat denetlenebilir kalır. Boruyu doğrudan alçı veya harç içine gömmek koruyucu kaplamayı bozar. Gizli bölümde kaynak eki bırakmak, kaçak halinde ulaşılamayan bir nokta yaratır; elektrik kanalıyla ortak geçiş ise gazı doğrudan kıvılcım kaynağının yanına taşır.
Dayanak: 11UY0033-3/A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3 (sıva altı boru montajı)
10. Toprak altından geçirilecek çelik gaz borusunda korozyon koruması yapılacaktır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Boruyu tek kat sarı boya ile boyayıp doğrudan gömmek
- B) Boruyu ısı yalıtım köpüğüyle sararak korozyondan korumak
- C) Yüzeyi temizleyip sürekli koruyucu kaplama uygulamak
- D) Boruyu kum yatak yapmadan moloz dolgu içine yerleştirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Yüzeyi temizleyip sürekli koruyucu kaplama uygulamak
Toprak altı çelik boruda korozyon koruması, önce yüzeyin pas ve kirden arındırılması, ardından hasarsız ve sürekli bir koruyucu kaplama uygulanmasıyla sağlanır; korumanın esası kaplamanın kesintisiz olmasıdır. Tek kat boya toprak nemine ve mekanik zorlamaya dayanmaz. Isı yalıtım köpüğü ise nemi tutarak korozyonu hızlandırır; moloz dolgu da kaplamayı delerek koruma sürekliliğini bozar.
Dayanak: 11UY0033-3/A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 (tesisat yalıtım kuralları)
11. Bina içi çelik gaz borularında birleştirme yöntemi belirlenecektir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Boru eklerini kaynakla, cihaz bağlantısını sökülebilir yapmak
- B) Tüm ekleri dişli rakorla yapıp kaynak işçiliğinden bütünüyle kaçınmak
- C) Ekleri sıkı geçme yapıp üzerine sızdırmazlık macunu sürmek
- D) Bağlantıları yumuşak lehimle yapıp montaj süresini kısaltmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Boru eklerini kaynakla, cihaz bağlantısını sökülebilir yapmak
Çelik gaz borularında hat üzerindeki ekler kaynakla yapılır; sökülebilir bağlantılar yalnızca sayaç, vana ve cihaz gibi bakım için ayrılması gereken noktalarda kullanılır. Tüm hattı dişli rakorla kurmak sahada hızlı görünse de her rakor zamanla gevşeyip kaçak veren bir nokta haline gelir. Yumuşak lehim ise çelik gaz hattının dayanım ve sıcaklık gereklerini karşılamaz.
Dayanak: 11UY0033-3/A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.5 (borularda birleştirme işlemi)
12. Kaynağı tamamlanan iç tesisatta sızdırmazlık kontrolü yapılacaktır. Doğru yöntem hangisidir?
- A) Hattı doğal gazla doldurup basınç düşüşünü gözlemlemek
- B) Kaynak dikişlerine çıplak alev tutup tepki olup olmadığına bakmak
- C) Hattı hava veya azotla basınçlandırıp köpükle kontrol etmek
- D) Hattı su ile doldurup yüzeyde nem oluşumunu takip etmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Hattı hava veya azotla basınçlandırıp köpükle kontrol etmek
Sızdırmazlık kontrolü, hattın yanıcı olmayan bir akışkanla (tipik olarak hava veya azot) basınçlandırılması ve dikişlerin köpük ile manometre takibi yapılarak izlenmesiyle yürütülür. Testi doğal gazın kendisiyle yapmak, kaçak varsa doğrudan yanıcı bir ortam oluşturur. Çıplak alevle kaçak aramak ise sahada hâlâ görülen ve tutuşmayla sonuçlanabilen tehlikeli bir alışkanlıktır.
Dayanak: 11UY0033-3/A2 - Doğal Gaz Teknik Esasları / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.5 (birleştirme sonrası kontrol)
B1 - Elektrotla Ark Kaynağı (111)
13. Boru hattında örtülü elektrotla kaynak yapılırken şase pensesi boyalı bir askı ayağına bağlanmıştır. Bunun kaynak üzerindeki etkisi ne olur?
- A) Kaynak akımı düşer, dikiş daha dar ve daha düzgün oluşur
- B) Devre direnci artar, ark kararsızlaşır ve ark izleri oluşur
- C) Elektrot örtüsü hızlı erir, cüruf kendiliğinden kalkar
- D) Ark üflemesi ortadan kalkar ve kök nüfuziyeti belirgin artar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Devre direnci artar, ark kararsızlaşır ve ark izleri oluşur
Şase pensesi boyalı, paslı veya uzak bir noktaya bağlandığında dönüş devresinin direnci artar; ark kararsızlaşır, akım rastgele temas noktaları üzerinden döner ve boru yüzeyinde sertleşmiş ark izleri (arc strike) bırakır. Bu izler çatlak başlangıcı olabildiği için gaz hattında ciddi bir kusur sayılır. Akım düşmesini dikişi inceltip iyileştiren bir etki sanmak yaygın bir yanılgıdır; düşen akım nüfuziyeti de azaltır.
Dayanak: 11UY0010-3/B1 - Elektrotla Ark Kaynağı (111) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1 (teçhizatın hazırlanması)
14. Açık şantiyede nemli havada bekletilmiş bazik örtülü elektrotlarla kaynak yapılacaktır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Elektrotları üfleç alevi ile ısıtarak nemi hızla uçurmak
- B) Akımı artırıp nemin ark ısısında buharlaşmasını beklemek
- C) Elektrotları güneşte bir süre bekletip doğrudan kullanmak
- D) Etüvde kurutup ısıtmalı kovanda saklayarak kullanmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Etüvde kurutup ısıtmalı kovanda saklayarak kullanmak
Bazik örtülü elektrotlar nemi kolayca çeker ve örtüdeki nem kaynak banyosuna hidrojen taşıyarak gecikmeli soğuk çatlak riskini yükseltir; bu yüzden elektrot üreticinin verdiği koşullarda etüvde kurutulur ve sahada ısıtmalı kovanda tutulur. Üfleçle ısıtmak örtüyü bölgesel olarak bozar ve elektrotu kullanılamaz hale getirir. Akımı artırmak nemi gidermez, yalnızca ısı girdisini ve çarpılmayı büyütür.
Dayanak: 11UY0010-3/B1 - Elektrotla Ark Kaynağı (111) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2 (ana ve sarf malzemeler)
15. Kalın etli çelik boruda kaynaktan saatler sonra dikiş kenarında çatlak fark edilmiştir. En olası neden ve önlem hangisidir?
- A) Fazla cüruf; pasolar arası taşlamayı azaltıp ısıyı tutmak
- B) Düşük kaynak hızı; ilerleme hızını belirgin şekilde artırmak
- C) Nemden gelen hidrojen; kuru elektrot ve ön tav uygulamak
- D) Aşırı ön tavlama; ön tav uygulamasını tümüyle kaldırmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Nemden gelen hidrojen; kuru elektrot ve ön tav uygulamak
Kaynaktan saatler sonra ortaya çıkan gecikmeli çatlaklar tipik olarak hidrojen kaynaklıdır: nemden gelen hidrojen, ısı tesiri altındaki sertleşmiş bölgede toplanır ve artık gerilmeyle birlikte çatlağı başlatır. Önlem elektrotu kuru tutmak ve soğuma hızını düşüren ön tav uygulamaktır. Ön tavı kaldırmak veya ilerleme hızını artırmak soğumayı hızlandırdığı için çatlak riskini azaltmaz, tersine büyütür.
Dayanak: 11UY0010-3/B1 - Elektrotla Ark Kaynağı (111) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2 (ana ve sarf malzemeler)
16. Boru alın dikişinde yaygın gözenek oluşmaktadır. Sahada bunun en olası nedeni hangisidir?
- A) Kaynak ağzında pas, yağ veya nem kalıntısı olması
- B) Elektrot çapının bir ölçü küçük seçilmiş olması
- C) Kök aralığının şartnamedekinden geniş bırakılmış olması
- D) Kaynak yönünün soldan sağa doğru seçilmiş olması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kaynak ağzında pas, yağ veya nem kalıntısı olması
Gözenek büyük ölçüde kaynak banyosuna karışan gazlardan doğar; boru ağzındaki pas, yağ, boya ve nem ark ısısıyla ayrışarak banyoda hapsolan kabarcıklar oluşturur, bu yüzden ağız ile iç ve dış yüzey kaynak öncesi temizlenir. Elektrot çapı, kök aralığı veya kaynak yönü dikişin biçimini ve nüfuziyetini etkiler; ancak yaygın gözeneğin birincil sebebi kirli ve nemli yüzeydir.
Dayanak: 11UY0010-3/B1 - Elektrotla Ark Kaynağı (111) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3 (kaynak alanının özellikleri)
17. Boru alın kaynağında puntalar atıldıktan sonra kök pasoya geçilecektir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Puntaları olduğu gibi bırakıp kök pasoyu üzerinden geçmek
- B) Puntaları kırıp boruyu serbest bırakarak kök pasoya başlamak
- C) Punta sayısını azaltıp kök aralığını kaynak sırasında ayarlamak
- D) Punta uçlarını taşlayıp eriterek kök pasoya bağlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Punta uçlarını taşlayıp eriterek kök pasoya bağlamak
Punta uçları taşlanarak inceltilir ve kök pasoda tam eritilerek dikişe bağlanır; aksi halde punta ile kök paso arasında erimemiş, muayenede kusur olarak çıkan bir birleşme hattı kalır. Puntaları kırmak boruda eksen kaçıklığına ve kök aralığının kapanmasına yol açar. Punta sayısını azaltıp aralığı kaynak sırasında ayarlamaya çalışmak ise çarpılmayı kontrolsüz bırakır.
Dayanak: 11UY0010-3/B1 - Elektrotla Ark Kaynağı (111) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 (kaynak işlemlerinin yapılması)
18. Dolgu pasosunda dikiş kenarında sürekli yanma oluğu (undercut) oluşmaktadır. Öncelikli düzeltme hangisidir?
- A) Akımı yükseltip ilerleme hızını daha da artırmak
- B) Akımı ve ark boyunu düşürüp kenarda bekleme yapmak
- C) Daha büyük çaplı elektrota geçip tek pasoda bitirmek
- D) Ark boyunu uzatıp elektrotu daha dik konumda tutmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Akımı ve ark boyunu düşürüp kenarda bekleme yapmak
Yanma oluğu genellikle yüksek akım, uzun ark ve hızlı ilerlemenin birleşiminde, dikiş kenarında ergiyen malzemenin yerine dolgu gelmemesiyle oluşur; çözüm akımı ve ark boyunu düşürüp elektrotu kenarda kısa süre bekleterek boşluğu doldurmaktır. Akımı daha da yükseltmek oluğu derinleştirir. Daha büyük çaplı elektrotla tek pasoda bitirmek de ısı girdisini ve oluk derinliğini artırır.
Dayanak: 11UY0010-3/B1 - Elektrotla Ark Kaynağı (111) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 (kaynak işlemlerinin yapılması)
B2 - Gaz Korumasız Özlü Tel Elektrotla Ark Kaynağı (114)
19. Rüzgârlı açık sahada boru kaynağı yapılacaktır. Gaz korumasız özlü tel yönteminin (114) bu koşuldaki temel üstünlüğü nedir?
- A) Cüruf oluşmadığından pasolar arası temizlik süresi kısalır
- B) Isı girdisi düşük olduğundan ön tav uygulaması devre dışı kalır
- C) Dış koruyucu gaz kullanılmadığı için rüzgârdan az etkilenir
- D) Tel sürme ünitesi olmadan elle besleme yapılabilmesini sağlar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Dış koruyucu gaz kullanılmadığı için rüzgârdan az etkilenir
Gaz korumasız özlü telde koruma, telin özündeki tozun yanmasıyla banyonun üzerinde yerinde oluşur; dışarıdan gaz gönderilmediği için rüzgâr korumayı savuramaz ve açık sahada gözenek riski düşer. Bu yöntemde cüruf oluşur ve pasolar arası mutlaka temizlenmelidir, cüruf oluşmadığını sanmak sık görülen bir karışıklıktır. Isı girdisi de ön tav kararını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Dayanak: 11UY0010-3/B2 - Gaz Korumasız Özlü Tel Elektrotla Ark Kaynağı (114) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3 (kaynak alanının özellikleri)
20. Özlü telle kaynakta serbest tel boyu (çıkış uzunluğu) önerilenin çok üzerinde tutulmuştur. Beklenen sonuç nedir?
- A) Ark kararsızlaşır, koruma bozulur ve gözenek artar
- B) Ark sertleşir ve kök nüfuziyeti belirgin şekilde artar
- C) Tel besleme hızı kendiliğinden düşer, dikiş incelir
- D) Cüruf daha kolay kalkar ve dikiş yüzeyi düzgünleşir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Ark kararsızlaşır, koruma bozulur ve gözenek artar
Serbest tel boyu uzadıkça tel üzerindeki ön ısınma artar, ark akımı düşer ve ark kararsızlaşır; aynı zamanda özün yanmasıyla oluşan koruma banyoyu tam örtemediği için gözenek görülür. Uzun çıkışın nüfuziyeti artırdığını düşünmek sık rastlanan bir yanılgıdır, gerçekte akım düştüğü için nüfuziyet azalır. Tel besleme hızı ise makinede ayarlanan bir değerdir, kendiliğinden değişmez.
Dayanak: 11UY0010-3/B2 - Gaz Korumasız Özlü Tel Elektrotla Ark Kaynağı (114) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 (kaynak işlemlerinin yapılması)
B9 - Tungsten Asal Gaz Ark Kaynağı (TIG Kaynağı) (141)
21. TIG ile kök paso çekilirken ark savrulmakta ve dikiş ortalanamamaktadır. Tungsten elektrot hazırlığında öncelikli kontrol hangisidir?
- A) Elektrot çapının torç kapasitesine göre bir ölçü büyütülmesi
- B) Taşlama izlerinin elektrot ekseni boyunca uzanıyor olması
- C) Uç açısının mümkün olduğunca körleştirilmiş olması
- D) Elektrotun kaynak öncesinde suda soğutulmuş olması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Taşlama izlerinin elektrot ekseni boyunca uzanıyor olması
Tungsten uç, taşlama izleri elektrot ekseni boyunca kalacak şekilde bilenir; enine izler elektronların uçtan düzensiz çıkmasına ve arkın savrulmasına yol açar, bu da kök pasoda dikişin ortalanamamasıyla kendini gösterir. Ucu körleştirmek arkı yaymak için bazen istenir ancak savrulmanın çözümü değildir. Elektrotu suda soğutmak ise ani ısıl şokla uçta çatlak bırakır.
Dayanak: 11UY0010-3/B9 - Tungsten Asal Gaz Ark Kaynağı (TIG) (141) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1 (teçhizatın hazırlanması)
22. TIG kaynağı sırasında tungsten elektrotun ucu kaynak banyosuna değmiş ve kirlenmiştir. Doğru müdahale hangisidir?
- A) Akımı artırıp kirliliği ark ısısıyla yakmayı denemek
- B) Gaz debisini yükseltip kirliliği üfleyerek temizlemek
- C) Torcu eğip kirli ucu banyo dışında tutarak devam etmek
- D) Kirlenen ucu kesip elektrotu yeniden bilemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kirlenen ucu kesip elektrotu yeniden bilemek
Banyoya değen tungstenin ucuna yapışan alaşım ark karakterini bozar ve dikişe tungsten kalıntısı taşır; doğru müdahale kirlenen kısmı kesip elektrotu yeniden bilemektir. Akımı artırarak kirliliği yakmaya çalışmak tungstenin daha da erimesine ve dikişe parça düşmesine yol açar. Gaz debisini yükseltmek de yapışan metali temizlemez, türbülans yaratarak korumayı bozar.
Dayanak: 11UY0010-3/B9 - Tungsten Asal Gaz Ark Kaynağı (TIG) (141) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2 (ana ve sarf malzemeler)
23. TIG ile dikiş bitirilir bitirilmez torç kaldırıldığında krater kararmakta ve krater çatlağı görülmektedir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Kaynak bitiminde akımı bir anda kesip torcu hızla çekmek
- B) Krateri soğuk su ile söndürüp yüzeyi tel fırça ile temizlemek
- C) Gaz sonrası akış boyunca torcu krater üzerinde tutmak
- D) Gazı kapatıp bölgeyi cüruf altında yavaşça soğumaya bırakmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Gaz sonrası akış boyunca torcu krater üzerinde tutmak
Kaynak sonunda metal hâlâ sıcakken oksitlenmeye açıktır; bu nedenle torç, gaz sonrası akış (post-flow) süresince krater üzerinde tutularak bölge korunur ve akım kademeli düşürülerek krater doldurulur. Torcu hemen çekmek kraterin havayla temas edip kararmasına ve krater çatlağına yol açar. Soğuk suyla söndürmek ise ani soğuma nedeniyle sertleşme ve çatlak riski yaratır.
Dayanak: 11UY0010-3/B9 - Tungsten Asal Gaz Ark Kaynağı (TIG) (141) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 (kaynak işlemlerinin yapılması)
B14 - Oksi-Asetilen Kaynağı (311)
24. Sahaya yatık konumda getirilen asetilen tüpü ile hemen kaynak yapılmak istenmektedir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Tüpü dik konuma alıp bir süre beklettikten sonra kullanmak
- B) Tüpü yatık konumda sabitleyip regülatörü takarak kullanmak
- C) Tüpü ılık su ile ısıtıp çıkış basıncını yükselterek kullanmak
- D) Tüpü ters çevirip çıkış basıncının düzenli olmasını sağlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Tüpü dik konuma alıp bir süre beklettikten sonra kullanmak
Asetilen, tüp içindeki gözenekli dolguda aseton içinde çözünmüş halde bulunur; tüp yatık kaldığında aseton valfe doğru yürüyebildiği için tüp dik konuma alınıp bir süre bekletilmeden kullanılmaz. Yatık kullanmak aseton sürüklenmesine, alevin bozulmasına ve geri tepmeye yol açar. Tüpü ısıtmak ise iç basıncı yükselterek asetilenin kararsız bozunma riskini artırır.
Dayanak: 11UY0010-3/B14 - Oksi-Asetilen Kaynağı (311) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1 (teçhizatın hazırlanması)
25. Oksi-asetilenle çelik boru kaynağında dikişte gözenek ve yüzeyde oksit tabakası oluşmaktadır. Alev ayarı bakımından en olası neden nedir?
- A) Asetilen fazlalığı nedeniyle alev boyunun aşırı kısalması
- B) Oksijen fazlalığı ile oksitleyici alevde çalışılması
- C) Nötr alev kullanıldığı için ısı girdisinin düşmesi
- D) Üfleç memesinin bir ölçü büyük seçilmiş olması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Oksijen fazlalığı ile oksitleyici alevde çalışılması
Oksijence zengin (oksitleyici) alev, banyodaki demiri oksitleyerek yüzeyde oksit tabakası ve dikiş içinde gaz kaynaklı boşluklar bırakır; çelikte doğru ayar nötr alevdir. Asetilen fazlalığı karbürleyici alev verir ve bunun tipik belirtisi oksitlenme değil, karbon zenginleşmesine bağlı sert ve gevrek dikiştir. Nötr alevi kusur sebebi saymak sahada sık görülen bir karışıklıktır.
Dayanak: 11UY0010-3/B14 - Oksi-Asetilen Kaynağı (311) / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 (kaynak işlemlerinin yapılması)
İlgili sayfalar
Doğal Gaz Çelik Boru Kaynakçısı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.