Araç Kiralamada Hasar Tespiti ve Teslim-Tesellüm Tutanağı

Araç kiralamada hasar tartışmasını belgeleyen taraf kazanır. 15/8/2026'da yayımlanan ve 1/1/2027'de yürürlüğe girecek yönetmelik, teslim-tesellüm tutanağı olmadan hasar bedeli istenmesini yasaklıyor, ispat yükünü işletmeye veriyor ve depozito kesintilerini sınırlandırıyor.

2026-08-16 · Brodemy Editör Ekibi · 11 dk okuma

Editöryel inceleme: Dr. Ali Şimşek · Dr. Erkan Erhan · Dr. Mehmet Ali Kırkpınar

Kısa cevap: Araç kiralamada hasar tartışmasını kazanan taraf, haklı olan değil, belgeleyen taraftır. 15 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan ve 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek olan Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik bunu açık bir kurala bağlıyor: taşıt teslim belgesi ve taşıt iade belgesi düzenlenmeyen kiralamalarda, ayrıca iade belgesinde yazılmayan hasar ve arızalar için kiracıdan herhangi bir bedel talep edilemeyecek ve tahsil edilemeyecek. Dahası, teslim belgesi kiracıya zamanında verilmemiş veya elektronik ortamda gönderilmemişse, iade sırasında ya da sonrasında araçta kiracıdan kaynaklanan bir hasar bulunduğu dahi ileri sürülemeyecek. Yani fotoğraflı, imzalı, karşılıklı doldurulmuş teslim-tesellüm tutanağı, kural yürürlüğe girdiğinde sadece iyi bir operasyon alışkanlığı olmaktan çıkıp işletmenin alacağını isteyebilmesinin ön şartı hâline gelecek.

Bu yazıda teslim-tesellüm tutanağının nasıl doldurulacağını, hasar tespitinin hangi delillerle yapıldığını, depozitodan neyin kesilip neyin kesilemeyeceğini ve uyuşmazlık çıktığında ispat yükünün kimde olduğunu adım adım ele alıyoruz. Konunun mesleki karşılığı da var: bu süreç, MYK'nın 24.01.2024 yayın tarihli 24UY0569-4 Araç Kiralama Danışmanı (Seviye 4) ulusal yeterliliğinin çekirdek becerisidir.

Teslim-tesellüm tutanağı nedir, neden ispatın merkezinde?

Araç kiralama sözleşmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md.299 anlamında bir kira sözleşmesidir; kiraya veren aracın kullanımını bırakır, kiracı kira bedelini öder. Kiracı tüketici ise 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve haksız şart hükümleri de devreye girer. Yönetmeliğe göre kira sözleşmesi yazılı olarak veya elektronik ortamda kurulur ve bir nüshası taşıt tesliminden önce kiracıya verilir; sözleşmenin kurulmasından önce yazılı ön bilgilendirme yapılması da zorunludur.

Teslim-tesellüm tutanağı ise sözleşmeden ayrı bir işlevi görür: aracın belirli bir anda hangi fiziksel durumda olduğunu tespit eder. Kilometre, yakıt veya şarj seviyesi, lastik durumu, cam-far-tampon-jant üzerindeki mevcut izler, iç mekân temizliği, araçtaki ekipman (stepne, kriko, ilk yardım çantası, yangın söndürücü, HGS etiketi, şarj kablosu) bu tutanakta kayda geçer. Kiralama sona erdiğinde düzenlenen iade belgesi, aynı kalemleri yeniden ölçer. Hasar iddiası, bu iki fotoğrafın farkından doğar. Fark belgelenmemişse, ispat bakımından hasar da yoktur.

Yeni düzenleme bu mantığı bir adım öteye taşıyıp ispat yükünü de tersine çeviriyor: arızanın kiracıdan kaynaklandığını işletme ispatlamak zorunda olacak. Üstelik hasarın ve maliyetin tutarı, yetkili ve bağımsız bir ekspertiz raporuyla belgelenmek zorunda; işletmenin kendi personelinin ya da bağlantılı kuruluşlarının hazırladığı raporlar ispat aracı sayılmıyor. Sektörde yaygın olan "kendi servisimizin fiyat listesi" pratiği, 1/1/2027 sonrasında tek başına yeterli olmayacaktır.

Belge yoksa bedel de yok: 1/1/2027 sonrası kuralın işleyişi

• Teslim ve iade belgesi düzenlenmemişse kiracıdan hasar bedeli istenemeyecek; iade belgesinde yazılmayan hasar ve arızalar için de talep yapılamayacak.
• Teslim belgesi kiracıya zamanında verilmemiş veya elektronik ortamda gönderilmemişse, araçta kiracıdan kaynaklanan hasar olduğu ileri dahi sürülemeyecek.
• Fiziki olarak karşı karşıya gelinmeden yapılan iadelerde (anahtar kutusu, otoparka bırakma vb.), sözleşmeye uygun bırakmadan sonra oluşan hasardan kiracı sorumlu tutulamayacak.
• Teslim sırasında kolayca tespit edilemeyecek nitelikteki arıza, çizik ve göçükler ile olağan kullanımdan doğan kabul edilebilir aşınma ve yıpranma için depozitodan kesinti yapılamayacak.
• Hasar kiracıdan kaynaklanmıyorsa onarım masrafı, değer kaybı ve onarım süresince kira kaybı kiracıdan istenemeyecek.
• Taraflar anlaşmadıkça, sigorta tahkim kararı veya ilam niteliğinde bir karar bulunmadan değer kaybı talep edilemeyecek.
• Sözleşme ve kiralamaya ilişkin belgelerin 5 yıl saklanması zorunlu olacak; bu, uyuşmazlıkta ilk istenecek delil setidir.

Fotoğraflı hasar tespitinde sahada işleyen yöntem

Mevzuat "kaç fotoğraf çekileceğini" söylemez; ancak ispat yükü işletmede olduğu için pratikte standart bir çekim protokolü kaçınılmazdır. Aşağıdaki adımlar mevzuat hükmü değil, saha uygulamasına dayalı operasyon önerisidir. Amaç, aynı açıların teslimde ve iadede birebir tekrarlanabilmesidir; farklı açı ve ışıkta çekilmiş iki görsel, karşılaştırma değeri taşımaz.

Teslim anında (kiracı yanınızdayken)

• Aracın dört köşesinden 45 derece açıyla dış gövde çekimi; ardından dört cepheden düz çekim.
• Tamponlar, kapı eşikleri, jant yüzeyleri ve ayna kapakları için yakın plan çekim — en sık tartışma bu bölgelerde çıkar.
• Ön cam ve arka cam üzerindeki taş izleri; kayıtta tarih-saat bilgisinin bulunması.
• Gösterge paneli: kilometre, yakıt/şarj seviyesi ve yanan uyarı ışıkları tek karede.
• İç mekân: koltuklar, döşeme, tavan (yanık ve leke iddiaları için), bagaj ve ekipman.
• Tespit edilen her mevcut iz, tutanak üzerindeki araç şemasına işaretlenir ve kiracıya birlikte gösterilerek imzalatılır.
• Tutanağın bir nüshası, taşıt teslim edilmeden önce kiracıya fiziken verilir veya elektronik ortamda gönderilir; gönderim kaydı saklanır.

İade anında

İade kontrolü mümkün olduğunca kiracının huzurunda yapılmalı, aynı açılarla ikinci çekim seti alınmalı ve fark bulunuyorsa tutanağa açıkça yazılıp imzalatılmalıdır. Kiracı imzadan kaçınırsa bu durum tutanağa şerh düşülür. Anahtar kutusu gibi temassız iadelerde ise işletmenin elindeki tek delil, bırakma anına ait kayıtlardır; bu senaryoda sonradan oluşan hasarın kiracıya yüklenemeyeceği kuralı devrededir. Bu nedenle temassız iade noktalarında kamera ve zaman damgalı kayıt altyapısı, mevzuatta ayrıca sayılan bir zorunluluk olmasa da fiilî bir gerekliliktir.

Depozito ve kesinti: artık üst sınırı var

Depozito, sektörde hasar tartışmasının fiilî tahsilat aracıydı; yeni düzenleme bunu hem tutar hem de içerik olarak sınırlandırıyor. 6 gün ve altındaki kiralamalarda en fazla 3 günlük, 7-29 günlük veya haftalık kiralamalarda en fazla 7 günlük kira bedeli tutarında depozito alınabilecek. Depozito olarak çek, senet, teminat mektubu, kefaletname veya benzeri borç doğurucu belge alınması yasaklandı. Kesinti ise ancak sözleşmede kiracının onayı alınmış ve tahsilattan önce bilgilendirme yapılmış olmak kaydıyla; ödenmeyen kira ve hizmet bedelleri, geç teslim ve kilometre aşım bedelleri, iadeden sonra ortaya çıkan otoyol-köprü geçiş ve kural ihlali bedelleri, enerji tamamlama gideri ve kiracının kusuruyla oluşup kasko veya işletme güvencesi dışında kalan hasar için yapılabilecek. İade işlemleri, sözleşmenin sona erdiği ve taşıtın iade edildiği tarihi izleyen 7 gün içinde tamamlanacak.

Kasko, muafiyet ve ücretli "güvence paketleri" tartışması

Yeni çerçevede kira süresi boyunca kiracının ve ek sürücünün hasar kaynaklı mali sorumluluklarını güvence altına almak işletmenin yükümlülüğü olacak; işletme bunu kasko teminatıyla yerine getirebilecek. Kiracı ve ek sürücü, yalnızca kira bedelini ödeyerek kasko, işletme güvencesi ve zorunlu mali sorumluluk sigortasından yararlanacak; bu yararlanma başka bir şarta veya bedele bağlanamayacak, kiralama da ek sigorta ya da hasar güvencesi satın alma şartına bağlanamayacak. Piyasada "mini hasar", "süper güvence", "tam güvence" adlarıyla satılan ücretli paketlerin ayrı bedelle dayatılması, 1/1/2027'den itibaren bu hükümlerle çelişecektir; bunlar mevzuat terimi değil, pazarlama adlandırmalarıdır. Bugünkü uygulama ile 1/1/2027 sonrası kural birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Buna karşılık muafiyet ortadan kalkmıyor. Sözleşmede kasko teminatının kapsamı, teminat dışı hâller, poliçedeki muafiyet bedeli ve bu bedeli aşan tutarın hangi hâllerde kiracıdan isteneceği asgari olarak yazılmak zorunda. Ayrıca güvence yükümlülüğünün dışında kalan hâller sayılmış durumda: alkol veya uyuşturucu etkisinde kullanım, kırmızı ışık ihlali, emniyet şeridinin usulsüz kullanımı, ters şerit, yarış veya hız denemesi, kasıtlı el freni çekerek savurma gibi ciddi güvenlik riski oluşturan ihlaller; kasten verilen zararlar; kiracının kusuruyla aracın yetkisiz kişilerce kullanılması; aracın yasa dışı faaliyette kullanılması. Kimlik tespitini engellemek amacıyla kaza yerinin terk edilmesi veya resmî kaza tespit tutanağı düzenlenmemesi hâlinde de güvence yükümlülüğü doğmuyor — bu, kiracıya kaza anında tutanak tutturmanın neden hayati olduğunu anlatan en önemli maddedir.

Trafik cezası, HGS ve KABİS: iade sonrası gelen sürprizler

İade sonrası uyuşmazlıkların büyük bölümü hasardan değil, sonradan gelen ceza ve geçiş ücretlerinden çıkar. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 116. maddesine 12/2/2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanunla eklenen fıkra bu tabloyu değiştirdi: ihlalin yapıldığı aracın o tarihte kiralandığı, 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu ek 3. madde kapsamında genel kolluğun denetimine hazır tutulan veriler üzerinden tespit edilirse ve tebligata uygun adres varsa, idari para cezası karar tutanağı doğrudan kiracı adına düzenlenir ve ceza kiracıdan tahsil edilir. "Plakaya kesilir, şirket öder, sonra kiracıya rücu eder" zinciri böylece kırılmış oldu. Trafik çevirmesinde sürücü bizzat durdurulduğunda ceza zaten sürücüye yazılır.

Burada anılan veri altyapısı KABİS'tir: Kiralık Araç Bildirim Sistemi, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından 3/10/2015'te hizmete alındı ve dayanağı 1774 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesidir. Yürürlükteki metne göre işletmeler kiralanan araç bilgilerini, kiralayanların kimlik bilgilerini ve sözleşmeye ilişkin tüm kayıtları bilgisayarda tutmak, genel kolluğun her an incelemesine hazır bulundurmak, terminallerini kolluk terminallerine bağlamak ve kiralayan ile araç bilgilerini araç teslimi esnasında anlık bildirmek zorundadır. 21/11/2024 tarihli ve 7533 sayılı Kanunla gelen değişiklikle kiralanan araçlarda GPS cihazı bulundurma ve konum kayıtlarını üç yıl saklama zorunluluğu da eklendi. Aykırılık hâlinde mülki idare amirlerince idari para cezası uygulanır; tutarlar her yıl yeniden değerlemeyle güncellendiği için burada rakam vermiyoruz. Aynı takvim yılı içinde tekrarda son cezanın iki katı uygulanır, dördüncü kez işlenmesinde işletme ruhsatı iptal edilir.

Yetki belgesi rejimi: bu kurallar kimin için geçerli olacak

Hasar ve depozito kuralları, sektörün tamamını kapsayan yeni bir izin rejiminin parçası olarak geliyor. 1/1/2027'den itibaren yetki belgesi olmadan ticari faaliyet kapsamında motorlu kara taşıtı kiralama yapılamayacak. Yetki belgesi, işletmenin bulunduğu yerdeki Ticaret İl Müdürlüğü tarafından, Bakanlıkça kurulacak Bilgi Sistemi üzerinden veriliyor; her işletme için ayrı düzenleniyor ve devredilemiyor. Belge için gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti, meslek odası kaydı, faaliyet konuları arasında kiralamanın bulunması, iş yerinin sayılan istisnalar dışında başka bir mesleki faaliyet veya ikamet amacıyla kullanılmaması, kiralama sorumlusuna ilişkin şartlar ve taşıtların Bilgi Sistemine kayıtlı olması aranıyor. Bunların yanında iş yeri açma ve çalışma ruhsatı gibi genel mevzuat yükümlülükleri de yerinde duruyor.

• Büyükşehir olan illerin nüfusu 30.000'i geçen ilçelerinde asgari 10 araç (en az 5'i işletme adına tescilli, en az 2'si hibrit veya yalnızca elektrik motorlu; bunlardan birinin Türkiye'de üretilmiş olması koşuluyla).
• Nüfusu 30.000'i geçmeyen ilçeler ile büyükşehir olmayan illerde asgari 5 araç (en az 2'si işletme adına tescilli).
• Taşıtlar, klasik olanlar hariç, model yılına göre 6 yaşın üzerinde olamaz.
• Kilometre sınırı: elektrik motorlu taşıtlarda 300.000, diğerlerinde 180.000 km.
• Ağır hasar kaydı bulunamaz; muayenesi geçerli ve zorunlu mali sorumluluk sigortası mevcut olmalıdır.
• Şube başvurusunda asgari taşıt sayısı her şube için ayrıca sağlanır; nüfus verisinde bir önceki takvim yılının son gününe ait resmî istatistik esas alınır.
• Bu filo, yaş ve kilometre şartları hâlihazırda faaliyette olan işletmeler için 1/1/2028'e kadar uygulanmayacak.

Uyuşmazlık çıktığında izlenecek yol

Kiracı tarafında sıralama şudur: önce işletmeye yazılı (tercihen e-posta veya noter kanalıyla, tarihli) itiraz yapılır; talebin dayanağı olarak teslim ve iade belgelerinin nüshası, varsa bağımsız ekspertiz raporu ve kesintinin kalem kalem dökümü istenir. Belgeler sunulamıyorsa, yukarıda anlatılan "belge yoksa bedel yok" kuralı doğrudan uygulanır. Sonuç alınamazsa tüketici uyuşmazlıkları için tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yolu, sigorta kaynaklı uyuşmazlıklar için ise sigorta tahkim yolu gündeme gelir. Parasal başvuru sınırları her yıl güncellendiğinden başvuru öncesinde güncel eşiğin teyidi gerekir.

İşletme tarafında ise savunmanın omurgası dosyadır: karşılıklı imzalı teslim ve iade tutanakları, zaman damgalı fotoğraf setleri, bağımsız ekspertiz raporu, kaza hâlinde resmî kaza tespit tutanağı, sözleşmede kiracının onayını taşıyan kesinti kalemleri ve tahsilat öncesi bilgilendirme kaydı. Bu dosya eksikse, hasar gerçek olsa bile talep hukuken ayakta durmakta zorlanır. Belgelerin 5 yıl saklanması zorunluluğu da tam olarak bu yüzden getirilmiştir.

Bu işi yapan kişinin belgesi: Seviye 4 araç kiralama danışmanı

Teslim-tesellüm ve hasar tespiti, MYK'nın 24UY0569-4 Araç Kiralama Danışmanı (Seviye 4) ulusal yeterliliğinin doğrudan ölçtüğü beceridir. Yeterlilik 24.01.2024 yayın tarihli Rev.00 metniyle yürürlüktedir, ISCO 08 karşılığı 5249'dur ve üç zorunlu birimden oluşur: A1 İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre, Kalite ve Mesleki Gelişim; A2 Kiralama Öncesi İş Organizasyonu; A3 Aracın Kiralama ve Müşteride Bulunduğu Süreçteki İşlemlerin Gerçekleştirilmesi. Seçmeli birim veya gruplandırma alternatifi yoktur. A3'ün öğrenme kazanımları arasında kira sözleşmesi ile KVKK ve ticari iletişim metinlerinin düzenlenip imzalatılması, depozito tahsilatı, kiralık araç bildirim sistemine giriş, aracın müşteriyle birlikte kontrol edilerek araç teslim formu ile kayıt altına alınması, arıza/kaza/çalınma hâllerinde yapılacak yasal işlemler, iadede hasar tespiti, otoyol geçiş ücretleri ve trafik cezalarının kontrolü, sözleşmenin kapatılıp depozitonun iadesi ve arşivleme yer alır. A2 ise filo kontrolü, temizlik ve mevzuata uygunluk denetimi ile rezervasyon eşleştirmesini kapsar. Sınava giriş için ön şart aranmaz.

Belgenin hukuki konumu iki ayrı yoldan okunmalıdır ve bunlar karıştırılmamalıdır. Birincisi ÇSGB/MYK yoludur: 5544 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi belge zorunluluğunu yalnızca tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup Bakanlıkça çıkarılacak tebliğlerde belirtilen mesleklerle sınırlar. Araç kiralama faaliyeti NACE sınıflandırmasında az tehlikeli işler arasında yer alır ve bu meslek, erişilebilen zorunlu meslek tebliği listelerinde tespit edilememiştir; bu nedenle içerikte "tehlikeli işler kapsamında zorunlu" ifadesi kullanılmamalı, güncel resmî liste ayrıca teyit edilmelidir. İkincisi Ticaret Bakanlığı yoludur ve pratikte belirleyici olan budur: yeni yönetmelik, yetki belgesi alacak işletmenin kiralama sorumlusu için Seviye 4 araç kiralama danışmanı ulusal yeterliliğine dayalı mesleki yeterlilik belgesini şart koşuyor; ayrıca mesleki yeterlilik belgesi olmayan kişilerin kiralama sorumlusu veya danışmanı olarak istihdam edilemeyeceğini düzenliyor. Yani 1/1/2027'den itibaren belge, sektörde çalışmanın fiilî ön koşulu hâline geliyor.

Sınav yapısı: "15 soru" bilgisi yalnız A1 için doğru

• Teorik sınavlarda başarı barajı: soruların en az %70'ine doğru cevap. Yanlış cevap doğruyu götürmez; soru başına ortalama 1-2 dakika süre verilir.
• Performans sınavlarında kontrol listesindeki kritik adımların tamamından başarılı olmak koşuluyla sınav genelinden en az %80 başarı aranır.
• Performans sınavı, gerçek veya gerçeğine uygun düzenlenmiş çalışma ortamında, örnek olay senaryolarıyla yapılır — teslim-tesellüm ve hasar tespiti tam da burada ölçülür.
• Yeterlilik birimlerinin geçerlilik süresi başarıldığı tarihten itibaren 2 yıldır; belge düzenlenebilmesi için tüm birimlerin aynı anda geçerli olması gerekir.
• Belge geçerlilik süresi 5 yıldır ve gözetim uygulanmaz. Yenilemede ya 5 yıl içinde toplam en az 2 yıl (veya son 6 ay) çalışıldığına dair kayıt sunulur ya da performans sınavlarından başarılı olunur.

Arz darlığı: belgeyi ne zaman almalı?

Bu yeterlilik kapsamında sınav açan yetkilendirilmiş belgelendirme kuruluşu sayısı, 15/8/2026 tarihli portal verisine göre 9'dur ve kayıtlı merkez adresleri Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa, Mersin ve Batman'da yoğunlaşmaktadır. Bir kuruluşun merkezinin belirli bir ilde olması, başka illerde sınav yapamayacağı anlamına gelmez; ancak arzın dar olduğu açıktır. Kuruluş sayısı ve il dağılımı zaman içinde değişebileceğinden başvuru öncesinde güncel portal listesine bakmak gerekir. 1/1/2027'de yürürlüğe girecek kurallar çok sayıda işletme sorumlusunu ve kiralama danışmanını aynı dönemde belge almaya yönlendireceğinden, 2026 sonu ile 2027 ortası arasında kapasite darboğazı ve randevu sıkışıklığı beklemek makuldür. Yetki belgesi son tarihinin 1/7/2027 olduğu düşünülürse, belgelendirmeyi son aylara bırakmak operasyonel bir risktir.

Sektörün ölçeği de bu tabloyu destekliyor. Sektör derneğinin 2025 kiralama sektör raporuna göre toplam filo 2025 sonunda 372.335 araç; günlük kiralamada araç parkı 138.000 ve yıllık kontrat adedi 1,09 milyonun üzerinde, ortalama kontrat süresi 8,3 gün. Bu veriler dernek üyesi şirketleri kapsadığı için küçük yerel işletmeleri tam yansıtmayabilir; Türkiye'deki araç kiralama işletmesi sayısının resmî rakamı, Bakanlıkça kurulacak Bilgi Sistemi devreye girdiğinde ilk kez sayılabilir hâle gelecektir.

Brodemy ile belgelendirme

Brodemy, 24UY0569-4 Araç Kiralama Danışmanı (Seviye 4) için başvuru, evrak hazırlığı, sınav öncesi hazırlık ve süreç takibini tek noktadan yürütür. Programın bedeli 9.750 TL (KDV dâhil) olup, buna ek olarak MYK belge basım masrafı 1.500 TL'dir. Sınav sonucu adayın sınav performansına bağlıdır; başarı garantisi verilmez, verilemez. Yapılan iş, adayın A1, A2 ve A3 birimlerinin teorik ve performans ölçütlerine hazır hâle gelmesini sağlamaktır — özellikle A3'ün merkezindeki teslim formu, hasar tespiti ve iade işlemleri adımlarında.

Özet

Araç kiralamada hasar uyuşmazlığının çözümü, 1/1/2027 sonrasında belge disiplinine bağlanıyor: teslim ve iade tutanağı yoksa talep yok; tutanakta yazmayan hasar yok; ispat yükü işletmede; tutar bağımsız ekspertiz raporuyla belgelenecek; depozitonun üst sınırı ve 7 günlük iade süresi net. Buna paralel olarak sahada bu işlemleri yürüten kişinin Seviye 4 araç kiralama danışmanı yeterliliğine dayalı mesleki yeterlilik belgesi taşıması, yetki belgesi rejiminin bir parçası hâline geliyor. Kısacası hem işletmenin hem de çalışanın 2027'ye hazırlanması gereken iki ayrı ödevi var: belgelerin doğru tutulması ve belgenin alınması.