Emlakta Yetki Sözleşmesi, Yer Gösterme ve Aracılık Sözleşmesi Rehberi

Emlak ofisinin günlük işinde üç ayrı belge vardır ve hiçbiri diğerinin yerine geçmez: yetkilendirme sözleşmesi, taşınmaz gösterme belgesi ve aracılık sözleşmesi. Hangisi ne zaman düzenlenir, zorunlu unsurları nedir, komisyon hakkı hangi anda doğar ve uyuşmazlıkta ne olur?

2026-08-15 · Brodemy Editör Ekibi · 14 dk okuma

Editöryel inceleme: Dr. Ali Şimşek · Dr. Erkan Erhan · Dr. Mehmet Ali Kırkpınar

Emlak ofisinin günlük işinde birbirinin yerine geçmeyen üç ayrı belge vardır. Yetkilendirme sözleşmesi, iş sahibiyle (satıcı, kiralayan ya da arayan taraf) yazılı olarak kurulur ve ofisin o taşınmaz üzerinde çalışma yetkisini doğurur. Taşınmaz gösterme belgesi — halk arasındaki adıyla yer gösterme belgesi — taşınmaz alıcıya veya kiracıya gösterilirken düzenlenir, her kişi için ayrı ayrı imzalanır ve karşılığında hiçbir bedel istenemez. Alım satıma veya kiralamaya aracılık sözleşmesi ise iş fiilen bağlandığı anda alıcı-satıcı (veya kiracı-kiralayan) ile ofis arasında en az üç nüsha düzenlenir. Hizmet bedeline hak kazanmak da, uyuşmazlıkta haklı çıkmak da bu zincirin eksiksiz kurulmuş olmasına bağlıdır. Dayanak: Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik md. 14, 15, 16, 17, 18, 19 ve 20 (RG 05.06.2018/30442; bu maddeler RG 14.10.2020/31274 ile değiştirilmiştir).

Bu üç belgeyi ayrı ayrı düşünmek yerine tek bir zincir olarak düşünmek gerekir: yetki al, gösterirken belgele, bağlanınca sözleşmeye dök. Zincirin bir halkası eksikse ofis çoğu zaman emeğini ispat edemez. Yönetmelik md. 14/2-(k) her yetkilendirme sözleşmesi için fiziksel veya elektronik dosya açılmasını ve bu dosyanın en az beş yıl saklanmasını zorunlu tutar. Yani bu belgeler yalnızca bir tahsilat aracı değil, aynı zamanda denetimde ve mahkemede ofisin savunmasıdır.

Üç belge tek bakışta

Yetkilendirme, gösterme ve aracılık belgelerinin karşılaştırması
BelgeNe zaman düzenlenirTaraflar ve nüshaDayanak
Yetkilendirme sözleşmesiHizmet verilmeye başlanmadan önceİş sahibi + işletme; en az 2 nüshamd. 15
Taşınmaz gösterme belgesiTaşınmaz fiziksel veya elektronik ortamda gösterilirkenGösterilen kişi + işletme; en az 2 nüsha, her alıcı/kiracı için ayrımd. 19
Alım satıma aracılık sözleşmesiAlım satım bağlandığındaAlıcı + satıcı + işletme; en az 3 nüshamd. 16
Kiralamaya aracılık sözleşmesiKiralama bağlandığındaKiracı + kiralayan + işletme; en az 3 nüshamd. 17
Hizmet ortaklığı sözleşmesiİki veya daha fazla ofis birlikte çalışacaksaİşletmeler arası; iş sahibine 3 gün içinde örnek gönderilirmd. 18

Yetkilendirme sözleşmesi: her işin başlangıç noktası

Yönetmelik md. 15/1 açıktır: taşınmaz ticaretine yönelik hizmetler, iş sahibi ile işletme veya sözleşmeli işletme arasında yazılı şekilde yapılan yetkilendirme sözleşmesine dayanılarak verilir. Sözlü mutabakat, mesajlaşma yazışması veya "tanıdık, aramızda hallederiz" pratiği yönetmelik anlamında yetki doğurmaz. Sözleşme, birer nüshası taraflarda kalacak şekilde en az iki nüsha düzenlenir. Md. 14/2-(g) ayrıca imzalatmadan önce karşı tarafa belgeleri okuması için yeterli süre verilmesini, hükümlerin açıklanmasını ve imzalanan belgelerin birer suretinin bu kişilere teslim edilmesini zorunlu tutar.

Md. 15/2, her yetkilendirme sözleşmesinde bulunması gereken asgari unsurları sayar. Bunlardan biri eksikse belge "var" sayılsa bile denetimde aykırılık olarak değerlendirilebilir:

Alım satım ve kiralamaya ilişkin yetkilendirme sözleşmelerinde md. 15/3 ayrıca taşınmazın kendisine dair bir bilgi setini zorunlu kılar: imar ve yapı kullanma izin durumu; tapu kaydı bilgileri, cinsi ve adresi; büyüklüğü, yaşı ve fiili kullanım durumu; kat, cephe, manzara gibi konum özellikleri; toplu taşıma duraklarına ve sosyal-kültürel mekânlara yaklaşık mesafesi; oda, salon, banyo, tuvalet, balkon sayısı ve yaklaşık büyüklükleri; apartman, site veya müstakil olma durumu ile donatıları; araziler için hisse, emsal ve öngörülen bina yüksekliği ile ekili-dikili ürün bilgisi; üzerinde ipotek, haciz ve benzeri kısıtlama bulunup bulunmadığı. Proje aşamasındaki, ticari nitelikteki veya tapuya kayıtlı olmayan taşınmazlarda ise md. 15/4 gereği bu bilgilerden uygun olanlar ile yeterli bilgilendirmeye elverişli diğer bilgiler yazılır.

Taşınmaz gösterme belgesi: ücretsizdir ama komisyonun sigortasıdır

Md. 19/1'e göre alım satımına veya kiralanmasına aracılık edilen taşınmazın alıcı veya kiracıya fiziksel olarak veya elektronik ortamda gösterilmesi hizmeti, taşınmaz gösterme belgesi düzenlenmek suretiyle verilir. "Elektronik ortamda" ifadesi metinde açıkça yer alır; yani video turu veya canlı bağlantıyla yapılan gösterim de belgesiz yapılamaz. Belge, birer nüshası taraflarda kalacak şekilde en az iki nüsha düzenlenir ve md. 19/2 uyarınca asgari şu bilgileri içerir:

Uygulamada en çok atlanan iki kural md. 19/3 ve 19/4'tedir. Gösterme belgesi her bir alıcı veya kiracı için ayrı ayrı düzenlenir; belge birden fazla taşınmaz için düzenleniyorsa alıcının ya da kiracının imzası her bir taşınmaz için ayrı ayrı alınır. Yani beş daire gezdirilip tek imza alınması usule aykırıdır ve ileride hangi taşınmazın gerçekten gösterildiği tartışmalı hale gelir. İkincisi, taşınmazı gösterme hizmeti karşılığında herhangi bir bedel talep edilemez. 2018 metninde bulunan "işletmenin bulunduğu ilçe sınırı dışındaki gösterimlerde ulaşım masrafı istenebilir" istisnası 14.10.2020 değişikliğiyle kaldırılmıştır; yürürlükteki md. 19/4 istisnasızdır. İnternette bu istisnayı hâlâ geçerliymiş gibi aktaran çok sayıda eski tarihli içerik dolaşıyor — kaynağın tarihine bakın. Gösterme belgesi bir tahsilat aracı değil, ileride komisyon hakkını ispat eden delildir.

Alım satıma ve kiralamaya aracılık sözleşmesi

Yetkilendirme sözleşmesi ofisin çalışma yetkisini kurar; aracılık sözleşmesi ise işin bağlandığını ve hizmet bedelinin kimden ne şekilde alınacağını belgeler. Md. 16/1 uyarınca alım satıma aracılık hizmeti sonucunda alıcı ve satıcı ile işletme arasında alım satıma aracılık sözleşmesi düzenlenir ve bu sözleşme, birer nüshası taraflarda kalacak şekilde en az üç nüsha yapılır. Md. 16/2'deki asgari içerik şöyledir:

Kiralamaya aracılık sözleşmesi md. 17'de neredeyse aynı kalıpla düzenlenir; farkı, taşınmazın kira bedeli ile kira bedelinin yıllık artış oranının ve ödenme yönteminin sözleşmede yer almak zorunda olmasıdır. Tapu harcı paylaşımı maddesi kiralamada yoktur, çünkü tapu işlemi doğmaz. Her iki sözleşme de en az üç nüsha düzenlenir — yetkilendirme sözleşmesinde iki nüsha yeterliyken burada üç nüsha aranması, tarafların üç olmasından kaynaklanır.

Hizmet bedeli: tavan, hak ediş anı ve paylaşım

Md. 20 hizmet bedelinin hem üst sınırını hem de ne zaman hak edildiğini belirler. Alım satıma aracılık hizmetinde hizmet bedeli oranı, aracılık sözleşmesinde yer alan satış bedelinin katma değer vergisi hariç yüzde dördünden fazla olamaz (md. 20/1). Kiralamaya aracılık hizmetinde hizmet bedeli, kira bedelinin katma değer vergisi hariç bir aylık tutarından fazla olamaz (md. 20/2). Bu bir tavandır; taraflar daha düşük bir oran kararlaştırabilir, ama tavanın üstüne çıkamaz.

Tavanın nasıl işlediğini basit bir örnekle görelim — aşağıdaki rakamlar yalnızca hesap mantığını göstermek içindir, piyasa fiyatı ya da tavsiye edilen oran değildir. Satış bedeli 4.000.000 TL olan bir daire için üst sınır, KDV hariç 160.000 TL'dir. Aracılık sözleşmesinde aksi yazılmamışsa bu bedel alıcı ve satıcı arasında eşit paylaşılır; her taraf 80.000 TL öder. Aylık kirası 30.000 TL olan bir dükkânda ise üst sınır KDV hariç bir aylık kira, yani 30.000 TL'dir; aksi kararlaştırılmamışsa kiracı ve kiralayan 15.000'er TL öder. Bu hesabı elle yapmak yerine emlak araçları sayfamızdaki komisyon hesaplayıcıyı kullanabilir, sonucu sözleşmeye oran olarak yazabilirsiniz.

Bertaraf edilme: ofis devre dışı bırakılırsa ne olur?

Sahadaki en yaygın şikâyet, alıcının daireyi gördükten sonra ofisi atlayıp doğrudan mal sahibiyle anlaşmasıdır. Md. 20/8 bu durumu düzenler: taşınmazın, yetkilendirme sözleşmesinin süresi içinde, taşınmaz gösterme belgesini düzenleyen işletme veya sözleşmeli işletme bertaraf edilerek doğrudan iş sahibinden satın alınması veya kiralanması durumunda hizmet bedeline hak kazanılır. Ancak bu hakkın doğması için üç koşulun birlikte bulunması gerekir:

Uygulamada davaların kaybedilme sebebi genellikle ikinci koşuldur: taşınmaz gösterilmiş ama belge alınmamış, ya da birden fazla taşınmaz tek imzayla geçiştirilmiştir. Gösterme belgesi ücretsizdir; ofise maliyeti yalnızca iki dakikalık disiplindir, karşılığında ise komisyon hakkının tek somut delilini üretir.

Hizmet ortaklığı sözleşmesi: iki ofis birlikte çalışırsa

Md. 18 ortak çalışmayı yasaklamaz ama şarta bağlar. İşletme, yetkilendirme sözleşmesinde yer verilmesi kaydıyla, taraf olduğu sözleşmenin konusuna yönelik olarak bir veya birden fazla işletmeyle hizmet ortaklığı sözleşmesi yapabilir. Sözleşmede işletmelerin yetki belgesi numarası, unvanı ve iletişim bilgileri ile sorumlu emlak danışmanının imzası; sözleşmenin konusu; hizmet bedelinin paylaşım usulü ve tarafların hak ve yükümlülükleri yer alır. Md. 18/3 uyarınca sözleşmenin düzenlendiği gün iş sahibine bilgi verilir ve sözleşmenin bir örneği düzenlenme tarihinden itibaren üç gün içinde iş sahibine yazılı olarak veya elektronik ortamda gönderilir; gönderim ispatı gönderen ofise aittir. Paylaşım usulü yazılmamışsa md. 20/7 devreye girer — yani "biz aramızda sonra konuşuruz" demek, paylaşımı belirsiz bırakmak ve sonradan tartışmayı davet etmek anlamına gelir.

Uyuşmazlık çıkarsa: adım adım yol haritası

Uyuşmazlık iki ayrı kanalda ilerler ve bunları karıştırmamak gerekir. Birincisi özel hukuk kanalı, yani alacağın tahsili; ikincisi idari kanal, yani yönetmeliğe aykırılığın denetlenmesi. İkisi birbirinin yerine geçmez, ama birlikte yürütülebilir.

İdari kanalın sonucu hafif değildir. Md. 22 uyarınca yönetmeliğe aykırı hareket edenler hakkında, yönetmeliğin dayanağını oluşturan 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 18. maddesinde öngörülen idari para cezaları Bakanlıkça uygulanır. Md. 9 ise daha ağırdır: yönetmeliğe aykırı hareket eden işletmeye Bakanlıkça on günden az olmayacak şekilde verilen süre içinde aykırılık giderilmezse ya da aynı takvim yılı içinde tekrarlanırsa yetki belgesi iptal edilir. Bu gerekçeyle iptal halinde işletmeye, işletme sahibinin diğer işletmelerine ve temsilcisi olduğu işletmelere bir yıl süreyle yetki belgesi verilmez. Yani "belge doldurmakla uğraşmayalım" tercihi, en kötü senaryoda ofisin bir yıl kapalı kalmasıdır.

Sahada en sık yapılan hatalar

Bu belgeleri kim imzalar: Seviye 5 ve Seviye 4 ayrımı

Yukarıda sayılan belgelerin neredeyse tamamında "sorumlu emlak danışmanının adı, soyadı ve imzası" aranır (md. 15/2-a, md. 16/2, md. 17/2, md. 18/2, md. 19/2-a). Sorumlu emlak danışmanı, yönetmelik md. 4/1-(ı) anlamında gerçek kişi tacir ya da esnaf-sanatkârın kendisi; tüzel kişilerde ve şubelerde ise faaliyeti yürüten yetkili temsilcidir. Md. 10/1 uyarınca sorumlu emlak danışmanlarının Seviye 5 (17UY0333-5), emlak danışmanlarının ise Seviye 4 (17UY0332-4) mesleki yeterlilik belgesine sahip olması gerekir. Md. 6/1-(ç) ise işletmeye yetki belgesi verilebilmesi için sorumlu emlak danışmanlarından en az birinin Seviye 5 belgesine sahip olmasını arar; md. 5/5 gereği yetki belgesi her işletme ve sözleşmeli işletme için ayrı düzenlendiğinden pratikte her şubede Seviye 5 belgeli bir sorumlu bulunur.

Piyasada sıkça tekrarlanan "Seviye 5, hem ofis açmak hem de emlak danışmanı olarak çalışmak için zorunludur" iddiası mevzuata aykırıdır ve genellikle daha pahalı belgeyi satmaya dönük bir yönlendirmedir. Yönetmelik md. 4/1-(c) emlak danışmanını "işletme veya sözleşmeli işletmede iş sözleşmesiyle çalışan pazarlama ve satış personeli" olarak tanımlar; md. 10/1 ile birlikte okunduğunda bu kişiler için zorunlu olan belge Seviye 4'tür. Seviye 5, işletmenin sorumlu emlak danışmanı için aranır. Ayrıca Seviye 4'ten Seviye 5'e geçiş zorunluluğu yoktur; bunlar iki ayrı ulusal yeterliliktir ve Seviye 5'e girmek için önce Seviye 4 almak gerekmez.

Bir geçiş hükmünü de bilmekte fayda var: Geçici md. 1/7 uyarınca 31.03.2021 tarihinden önce Seviye 5 mesleki yeterlilik belgesi almış emlak danışmanlarından, bu belgeleri iptal edilmediği sürece ayrıca Seviye 4 belgesi aranmaz. Yani elinde eski tarihli Seviye 5 bulunan bir çalışandan "bir de Seviye 4 al" denmesi yerinde değildir.

Uygulama kontrol listesi

Bu belge düzeni, Seviye 5 sınavının A3 birimi olan Emlak Satış ve Kiralama Süreçleri ile doğrudan örtüşür; A2 birimi Pazarlama Stratejisi ve İş Organizasyonu ise ilan, yetki ve ortak çalışma kurallarını kapsar. A1 birimi ise iş sağlığı ve güvenliği, çevre ve kalite konularını içerir. Her birimden ayrı ayrı 70/100 baraj aranır, belge beş yıl geçerlidir ve birim sonuçları iki yıl saklı kalır. Kendinizi ölçmek isterseniz emlak deneme sınavımızla başlayabilir, birim barajı hesaplayıcısı ve komisyon hesaplayıcı için emlak araçları sayfamızı kullanabilirsiniz. Gerçek işin çoğu sınavda değil, yukarıdaki üç belgeyi her işte aynı disiplinle doldurmakta bitiyor.