CNC Programcısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (12UY0082-4)
MYK CNC Programcısı (12UY0082-4) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
1. Freze tezgâhında işlem sürerken tabla üzerinde biriken uzun talaşlar operatörün görüşünü kapatmıştır. Operatörün izlemesi gereken doğru yol hangisidir?
- A) İş milini durdurup talaş kancası ve fırça ile temizlemek
- B) Kalın deri eldiven takıp talaşları elle toplayıp kutuya atmak
- C) Tabancayla basınçlı hava tutarak talaşları tabladan uçurmak
- D) Devri düşürüp tezgâh dönerken talaşları fırça ile süpürmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) İş milini durdurup talaş kancası ve fırça ile temizlemek
Dönen iş mili ve eksenler dururken talaş kancası veya fırça kullanmak, elin kesici talaşla ve takımla temas riskini ortadan kaldırır. Eldivenle elle toplama sahada en sık yapılan hatadır: eldiven kesici talaşı durdurmaz, dönen parçaya kapılırsa eli içeri çeker. Basınçlı hava ise talaşı göze ve kılavuz yolların içine savurur.
Dayanak: 12UY0082-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (tezgâh çevresi güvenliği ve talaş kaynaklı riskler)
2. CNC torna çevresinde kesme sıvısı ile karışık yağ zemine yayılmıştır. Çevre koruma ölçütleri açısından doğru müdahale hangisidir?
- A) Sızıntıyı emici malzemeyle çevreleyip tehlikeli atık kabına almak
- B) Zemini bol suyla yıkayıp atık suyu tahliye ızgarasına yönlendirmek
- C) Üzerine talaş ve testere tozu serpip süpürerek genel çöpe atmak
- D) Havalandırmayı açıp sıvının kendiliğinden buharlaşmasını beklemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Sızıntıyı emici malzemeyle çevreleyip tehlikeli atık kabına almak
Kesme sıvısı yağ içerdiği için zemine yayıldığında hem kayma hem çevresel kirlilik riski doğurur; emici malzemeyle sınırlandırılıp tehlikeli atık olarak toplanması ölçütün gereğidir. Suyla yıkayıp gidere vermek en sık yapılan hatadır, çünkü yağlı atık su arıtma sistemine ve alıcı ortama karışır. Talaşla örtüp genel çöpe atmak da atığın tehlikeli sınıfını değiştirmez.
Dayanak: 12UY0082-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kesme sıvısı döküntüsünde çevre koruma önlemleri)
3. Tezgâh temizliğinde kullanılan, kesme sıvısı ve yağ emmiş bez ve üstübüler için doğru uygulama hangisidir?
- A) Metal talaş konteynerine atıp hurda ile birlikte göndermek
- B) Kapaklı tehlikeli atık kabında ayrı toplayıp kayda geçirmek
- C) Sıkıp yağını süzdükten sonra evsel atık poşetine koymak
- D) Kuruduktan sonra geri dönüşümlü kâğıt kutusuna bırakmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kapaklı tehlikeli atık kabında ayrı toplayıp kayda geçirmek
Yağ ve kesme sıvısı emmiş bez ile üstübü kontamine olduğu için tehlikeli atık sınıfındadır; kapaklı ve ayrı kapta toplanıp kayda geçirilir, kapak aynı zamanda kendiliğinden tutuşma riskini sınırlar. Metal hurda konteynerine atmak hurdanın geri kazanım kalitesini bozar ve sahada sık görülen bir hatadır. Sıkıp evsel çöpe atmak ise kirliliği yalnızca başka bir atık akışına taşır.
Dayanak: 12UY0082-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kontamine bez ve üstübünün ayrı toplanması)
4. İşleme sırasında tezgâhın elektrik panosundan duman gelmeye başlamıştır. Operatörün ilk yapması gereken nedir?
- A) Panoyu açıp dumanın kaynağı olan kabloyu gözle tespit etmek
- B) Kova ile su dökerek dumanın kaynağını hemen soğutmaya çalışmak
- C) Acil stopa basıp enerjiyi kesmek ve ilgili ekibe haber vermek
- D) Kapağı kapalı tutup vardiya bitene kadar üretime devam etmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Acil stopa basıp enerjiyi kesmek ve ilgili ekibe haber vermek
Duman gören operatörün ilk işi enerjiyi güvenli biçimde kesip durumu bildirmektir; anında gideremeyeceği tehlikelerde ilgili ekiple iletişime geçmek acil durum prosedürünün parçasıdır. Panoyu açıp kaynağı aramak yetkisiz müdahaledir ve ark ile elektrik çarpması riski taşır. Su dökmek ise elektrik kaynaklı yangında iletken bir yol oluşturarak tehlikeyi büyütür.
Dayanak: 12UY0082-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (acil durumda enerjinin kesilmesi ve bildirim)
5. Seri üretimde ölçülen bir parçanın çapı imalat resmindeki tolerans alanının dışına çıkmıştır. Kalite gereklilikleri açısından doğru davranış nedir?
- A) Sapma küçük olduğu için parçayı montaj hattına göndermek
- B) Aynı ölçüyü birkaç kez alıp değerlerin ortalamasını kaydetmek
- C) Ölçüyü tutturmak için resimdeki tolerans sınırını genişletmek
- D) Parçayı ayırıp uygunsuzluğu kaydetmek ve nedenini araştırmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Parçayı ayırıp uygunsuzluğu kaydetmek ve nedenini araştırmak
Tolerans, kabul edilebilir en büyük ve en küçük ölçü arasındaki farktır; dışına çıkan parça uygunsuzdur, ayrılır, kaydedilir ve kök nedeni (takım aşınması, ofset, bağlama) araştırılır. Sapma küçük diye parçayı geçirmek montajda birikimli hataya yol açan en yaygın kalite hatasıdır. Ölçümü tekrarlayıp ortalama almak sapmayı gizler, resmi değiştirmek ise operatörün yetkisi dışındadır.
Dayanak: 12UY0082-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kalite gereklilikleri ve uygunsuz ürün yönetimi)
6. Vardiya başında CNC tezgâhının koruyucu bakım kontrolü yapılacaktır. Aşağıdakilerden hangisi doğru uygulamadır?
- A) Yağ, hava basıncı ve soğutma değerlerini kontrol edip kaydetmek
- B) Kılavuz yolları basınçlı hava ile üfleyerek talaştan arındırmak
- C) Soğutma sıvısı azalınca doğrudan şebeke suyu ekleyip tamamlamak
- D) Eksik gördüğü değerleri kayda geçirmeden sözlü olarak bildirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Yağ, hava basıncı ve soğutma değerlerini kontrol edip kaydetmek
Vardiya başı kontrolünde yağ, hava basıncı ve soğutma sıvısı gibi değerlerin bakılması kadar kaydedilmesi de gerekir; kayıt olmadan sürekli düşen basınç gibi bir eğilim fark edilmez. Kılavuz yolları basınçlı hava ile üflemek talaşı sıyırıcıların altına iterek yol aşınmasını hızlandırır. Soğutma sıvısına konsantrasyon ölçülmeden şebeke suyu eklemek ise emülsiyonu seyreltir; doğrusu oranı ölçüp uygun karışımla tamamlamaktır.
Dayanak: 12UY0082-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (koruyucu bakım ve vardiya başı kontrol kaydı)
CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim
7. Ölçüm öncesi eline aldığı dijital kumpasın kalibrasyon etiketindeki geçerlilik tarihinin dolduğunu gören operatör ne yapmalıdır?
- A) Çeneleri kapatıp sıfır göstermesini teyit ettikten sonra kullanmak
- B) Aleti kullanım dışına alıp kalibrasyonu geçerli aletle ölçmek
- C) Aynı ölçüyü ikinci bir kumpasla alıp iki değeri karşılaştırmak
- D) Mastar parçayla kıyaslayıp bulduğu farkı sonuçtan düşerek ölçmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Aleti kullanım dışına alıp kalibrasyonu geçerli aletle ölçmek
Kalibrasyon geçerliliği dolmuş alet ölçüm sonucunu izlenebilir kılmaz; alet kullanım dışına alınır ve ölçüm geçerli kalibrasyonlu bir aletle yapılır. Çeneleri kapatıp sıfır görmek yalnızca sıfır noktasını gösterir, ölçüm aralığındaki doğrusallık ve çene aşınması hatasını yakalamaz; bu yüzden sıfırı tutuyor diye alete güvenmek sahadaki tipik hatadır. İki şüpheli aleti karşılaştırmak da geçerli bir referans oluşturmaz.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (ölçme aletinin kalibrasyon geçerliliği)
8. İmalat resmi ve iş emri incelenerek işlem sırası belirlenecektir. Aşağıdaki sıralama yaklaşımlarından hangisi doğrudur?
- A) Kullanılacak kesici çapına göre büyükten küçüğe doğru sıralamak
- B) İmalat resmi üzerinde ölçülerin yazılış sırasını aynen takip etmek
- C) Takım değişimini azaltacak biçimde tolerans gözetmeden sıralamak
- D) Önce bağlama referansı ile kaba talaş, sonra hassas işlemleri almak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Önce bağlama referansı ile kaba talaş, sonra hassas işlemleri almak
İş sırası, önce bağlama ve ölçü referansını oluşturacak yüzeyler ile kaba talaş, ardından hassas ve finiş işlemleri gelecek şekilde kurulur; böylece kaba işlemenin ısı ve kuvvet etkisi finiş ölçüsünü bozmaz. Sırf takım değişimini azaltmak için toleransı gözetmeden sıralamak, hassas yüzeyi erken işleyip sonradan bozulmasına yol açar. Resimdeki ölçü yazım sırası ise imalat sırası anlamına gelmez.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (imalat resmine göre işlem sırasının belirlenmesi)
9. Tezgâhtan yeni çıkan sıcak parçanın çapı tolerans içinde görünmekte, parça soğuduğunda ise alt sınırın altına düşmektedir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Mikrometreyi biraz daha sıkarak gerçek ölçüyü yakalamaya çalışmak
- B) Sıcak ölçüme sabit bir pay ekleyip ofsete bu değerle girmek
- C) Kumpasla ikinci bir ölçüm alıp iki değerden büyüğünü esas almak
- D) Ölçümü parça ortam sıcaklığına geldikten sonra tekrarlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ölçümü parça ortam sıcaklığına geldikten sonra tekrarlamak
Metal ısındığında genleşir; sıcak ölçülen çap gerçek soğuk ölçüden büyük görünür ve parça soğuyunca alt tolerans sınırının altına düşebilir, bu yüzden ölçüm parça ortam sıcaklığına geldikten sonra tekrarlanmalıdır. Sıcak ölçüme sabit pay eklemek, malzemeye ve bekleme süresine göre değişen bir hatayı sabit saydığı için yanıltıcıdır. Mikrometreyi daha fazla sıkmak ise uygulanan kuvvet hatasını ölçüye karıştırır.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (ölçme koşulları ve sıcaklığın ölçüye etkisi)
10. Tornalamada kesiciden uzun ve sarmal talaş çıkarak parçaya dolanmakta ve işlenmiş yüzeyi çizmektedir. Programcının ilk denemesi gereken nedir?
- A) Kesme hızını yükseltip talaşın kendiliğinden kopmasını beklemek
- B) Soğutma sıvısını kesip talaşın gevrekleşerek kırılmasını sağlamak
- C) İlerlemeyi artırıp talaş kırıcı geometrili kesici uç kullanmak
- D) Talaş derinliğini iyice azaltıp aynı uçla işlemeye devam etmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) İlerlemeyi artırıp talaş kırıcı geometrili kesici uç kullanmak
Uzun sarmal talaş, devir başına düşen talaş kesiti yetersiz kaldığında oluşur; ilerlemeyi artırmak ve talaş kırıcı geometrili uç kullanmak talaşın kontrollü kırılmasını sağlar. Devri yükseltmek talaş kesitini değiştirmediği için çoğu zaman sorunu büyütür ve en sık yapılan yanlış müdahaledir. Soğutmayı kesmek ise kesici ömrünü ve yüzey kalitesini düşürdüğü gibi talaş sorununu da çözmez.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (kesici seçimi ve talaş kontrolü)
11. Derin bir cep frezelenecek ve parmak freze pens tutucuya bağlanacaktır. Takım bağlamada doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Çakıyı pensten olabildiğince uzun çıkarıp erişim payını artırmak
- B) İşi bitirecek en kısa serbest boyu verip sapa uygun pens kullanmak
- C) Pens çapından küçük saplı çakıyı zorlayarak sıkıp boşluğu kapatmak
- D) Çakı sapının dibine ara pul koyup serbest boyu istenen ölçüye almak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) İşi bitirecek en kısa serbest boyu verip sapa uygun pens kullanmak
Takımın penste serbest kalan boyu arttıkça sapma ve titreşim hızla büyür; bu yüzden işi bitirecek en kısa serbest boy verilip sapa uygun pens kullanılmalıdır. Erişim kazanmak için çakıyı uzun çıkarmak sahada sık görülen, ölçü sapmasına ve takım kırılmasına yol açan hatadır. Farklı çaptaki sapı zorlayarak sıkmak salgıyı artırır, ara pul ile boy ayarı ise tutuş güvenliğini bozar.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (takım bağlama ve serbest takım boyu)
12. Tezgâh enerjilendirildikten sonra üretim programına geçilecektir. Doğru hazırlık sırası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Programı yükleyip eksenleri işleme sırasında referansa göndermek
- B) Ofsetleri girip eksenleri elle konumlandırarak programı başlatmak
- C) Yağ-hava basıncı ve soğutmayı kontrol edip referansa göndermek
- D) Referans yerine sıfır noktasını elle işaretleyip üretime başlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Yağ-hava basıncı ve soğutmayı kontrol edip referansa göndermek
Enerji verildikten sonra yağ, hava basıncı ve soğutma kontrolleri yapılır, ardından eksenler referansa gönderilir; referans hareketi isteyen tezgâhlarda bu adım atlanırsa koordinat sistemi doğru kurulmaz. Referansa göndermeden ofset girip programı başlatmak, tüm konumların kaymasına ve çarpmaya yol açan tipik bir hatadır. Referans hareketleri işlemden önce tamamlanır, işleme sırasında yapılamaz.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (tezgâh hazırlığı ve eksenlerin referanslanması)
13. İnce cidarlı boru biçimindeki iş parçası aynaya bağlanacaktır. Bağlama açısından doğru yaklaşım nedir?
- A) Ayna baskısını sonuna kadar sıkarak kaymayı tamamen ortadan kaldırmak
- B) Parçayı tek noktadan sıkıp diğer ucunu desteksiz serbest bırakmak
- C) Sertleştirilmiş çene ile dar temas alanından yüksek kuvvet uygulamak
- D) Yumuşak çene kullanıp sıkma kuvvetini kontrollü sınırda tutmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Yumuşak çene kullanıp sıkma kuvvetini kontrollü sınırda tutmak
İnce cidarlı parçada sıkma kuvveti doğrudan deformasyona dönüşür; yumuşak çene ile temas alanı büyütülüp kuvvet kontrollü tutulduğunda parça hem güvenle tutulur hem yuvarlaklığını korur. Kaymasın diye baskıyı sonuna kadar sıkmak sahadaki en yaygın hatadır: parça bağlıyken ölçü doğru çıkar, sökülünce ovalleşir. Tek noktadan sıkmak ise dengesiz kuvvet ve titreşim yaratır.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (iş parçası bağlama ve deformasyonun önlenmesi)
14. İş parçası sıfırı tanıtılırken ölçülen değer yanlışlıkla takım boy telafisi sayfasına girilmiştir. Bunun tezgâhtaki ilk sonucu ne olur?
- A) Takım, Z ekseninde beklenenden farklı derinlikte çalışır
- B) Kumanda değeri reddeder ve alarm vererek programı durdurur
- C) Yalnızca ilerleme hızı düşer, konum değerleri doğru kalır
- D) İş mili devri programda yazılan değerin altına iner
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Takım, Z ekseninde beklenenden farklı derinlikte çalışır
Parça sıfırı kullanıcı koordinat sistemine, takım boyu ise takım telafisi sayfasına girilir; değer yanlış sayfaya yazıldığında kumanda bunu geçerli bir sayı olarak kabul eder ve takım Z ekseninde yanlış derinlikte çalışır. Kumandanın mantıklı bir sayıyı reddedeceğini varsayıp alarm beklemek yaygın ve tehlikeli bir yanılgıdır. Bu nedenle ilk çalıştırmada boşta deneme ve tek satır kontrolü zorunludur.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (parça sıfırı ile takım telafisinin tanıtılması)
15. Serbest formlu kavisli yüzeyleri olan bir kalıp parçası programlanacaktır. Programlama yöntemi kararı nasıl verilmelidir?
- A) Tezgâh panelinde elle satır satır koordinat girerek program yazmak
- B) Konturu göz kararı kısa doğrusal parçalara bölüp elle programlamak
- C) CAM yazılımında takım yolu üretip post-işlemciden geçirerek almak
- D) Benzer eski bir programı kopyalayıp yalnız ölçüleri değiştirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) CAM yazılımında takım yolu üretip post-işlemciden geçirerek almak
Serbest formlu kavisli yüzeylerde takım yolu çok sayıda noktadan oluşur; bu geometri CAM yazılımında üretilip tezgâha uygun post-işlemciden geçirilir. Panelde elle satır yazmak ya da konturu göz kararı doğrulara bölmek hem yüzey kalitesini bozar hem hata olasılığını çok artırır. Eski programı kopyalayıp ölçü değiştirmek ise geometri farkı gözden kaçtığında çarpmaya kadar giden bir hatadır.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (programlama yönteminin seçimi ve CAM kullanımı)
16. Delik deseninde ilk delikler doğru işlenmiş, bir satırdan sonraki tüm delikler ise aynı miktarda kaymıştır. En olası neden nedir?
- A) İş parçası sıfırının hatalı tanıtılmış olması
- B) Artımsal modda bir koordinatın hatalı yazılması
- C) Kesici çap telafisinin devreye alınmamış olması
- D) İlerleme hızının gereğinden yüksek seçilmesi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Artımsal modda bir koordinatın hatalı yazılması
Artımsal ölçüde her koordinat bir öncekine göre verildiği için tek bir satırdaki hatalı değer, kendisinden sonraki bütün konumları aynı miktarda kaydırır; ilk deliklerin doğru çıkması tam olarak bu belirtiyi gösterir. Parça sıfırı yanlış tanıtılsaydı ilk delik dahil tüm delikler kayardı, bu yüzden o seçenek belirtiye uymaz. Kesici çap telafisi kontur ölçüsünü etkiler, delik merkezlerini zincirleme kaydırmaz; ilerleme hızı ise konumu değil yüzey kalitesini ve takım ömrünü etkiler.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (mutlak ve artımsal ölçü sistemleri)
17. Aynı malzemede aynı kesme hızını korumak isteyen programcı, kesici çapı yarıya inen bir takıma geçmektedir. Devir sayısını nasıl ayarlamalıdır?
- A) Devir sayısını iki katına çıkarmalıdır
- B) Devir sayısını yarı değerine düşürmelidir
- C) Devir sayısını aynı değerde bırakmalıdır
- D) Devir sayısını dört katına çıkarmalıdır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Devir sayısını iki katına çıkarmalıdır
Kesme hızı kesicinin çevresel hızıdır ve çap ile devir sayısının çarpımına bağlıdır; aynı kesme hızını korumak için çap yarıya indiğinde devir iki katına çıkarılmalıdır. Devri sabit bırakmak kesme hızını yarıya düşürür, bu da yığıntı talaş ve bozuk yüzey demektir. Dört kat yapmak ise ilişkinin doğrusal değil karesel olduğunu sanmaktan kaynaklanan yaygın bir hesap hatasıdır.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (kesme hızı ile devir sayısı ilişkisi)
18. Programda kesicinin iş parçasına yaklaşma hareketi yazılacaktır. Güvenli yaklaşma açısından doğru olan nedir?
- A) Hızlı hareketle doğrudan işleme derinliğine kadar inmek
- B) Bağlama aparatının üzerinden alçak kotta geçip yol kısaltmak
- C) Hızlı hareketi güvenlik payı bırakmadan parça yüzeyinde bitirmek
- D) Güvenlik mesafesinde durup kesme ilerlemesine geçmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Güvenlik mesafesinde durup kesme ilerlemesine geçmek
Kesici parçaya hızlı hareketle güvenlik mesafesine kadar yaklaştırılır, orada durup kesme ilerlemesiyle malzemeye girer; bu hem çarpma hem takım kırılması riskini düşürür. Hızlı hareketle doğrudan işleme derinliğine inmek tezgâh çarpmalarının en sık nedenidir. Hızlı hareketi hiç pay bırakmadan yüzeyde bitirmek de kütük payı ve bağlama yüksekliğindeki sapma yüzünden kesicinin malzemeye hızlı hareketle girmesine yol açar.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (güvenli yaklaşma ve hareket türlerinin seçimi)
19. Farklı boylardaki üç takımla çalışan programda, ikinci takım çağrılırken bir önceki takımın telafi numarası kullanılmıştır. Doğru uygulama nedir?
- A) Her takımı kendi telafi numarasıyla programda çağırmak
- B) En uzun takıma göre tek bir telafi numarası kullanmak
- C) Program başında Z eksenini elle kaydırıp farkı gidermek
- D) Telafi yerine parça sıfırını her takım için yeniden almak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Her takımı kendi telafi numarasıyla programda çağırmak
Her takımın boyu farklı olduğundan programda kendi telafi numarasıyla çağrılması gerekir; yanlış numarayla çalışan takım, iki takım arasındaki boy farkı kadar hatalı derinlikte çalışır. En uzun takıma göre tek telafi kullanmak diğer takımlarda hem ölçü hatası hem çarpma üretir. Z eksenini elle kaydırarak farkı gidermek ise bir sonraki takım çağrıldığında hatayı geri getirir.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (takım telafi numaralarının doğru kullanımı)
20. Uzun serbest boy verilmiş parmak frezeyle işlemede titreşim sesi artmış ve yüzeyde iz oluşmuştur. Programcının doğru müdahalesi nedir?
- A) İlerlemeyi kesip takımı aynı noktada bir süre döndürmeye devam etmek
- B) Soğutma sıvısını kapatıp kuru kesmeye geçerek sürtünmeyi azaltmak
- C) Takım serbest boyunu kısaltıp talaş derinliğini azaltmak
- D) Aynı ayarlarla işi bitirip yüzeyi elle zımparalayarak düzeltmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Takım serbest boyunu kısaltıp talaş derinliğini azaltmak
Titreşim, kesme kuvveti ile takım-parça sisteminin rijitliği arasındaki dengesizlikten doğar; serbest takım boyunu kısaltmak ve talaş derinliğini azaltmak kuvveti düşürüp sistemi kararlı hale getirir. Takımı aynı noktada döndürerek beklemek malzemeyi sürtme ile sertleştirir ve kesiciyi yakar. Soğutmayı kapatmak titreşimi çözmez, yüzey kalitesini ve takım ömrünü daha da kötüleştirir.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (titreşim ve kesme parametrelerinin düzeltilmesi)
21. Yeni yazılan program ilk kez tezgâha aktarılmıştır. Programın kontrol edilmesi için doğru yol hangisidir?
- A) Simülasyon yapıp ardından parça bağlamadan boşta çalıştırmak
- B) Ekrandaki takım yolu grafiğine bakıp kontrolü yeterli saymak
- C) Parçayı bağlayıp doğrudan otomatik modda programı başlatmak
- D) Programı sondan başa okuyup koordinatları gözle taramakla yetinmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Simülasyon yapıp ardından parça bağlamadan boşta çalıştırmak
Yeni program önce sanal ortamda simüle edilir, ardından parça bağlanmadan boşta çalıştırılarak takım yolları ve güvenli yaklaşma noktaları gözlenir. Yalnızca ekrandaki grafiğe bakmak yolu gösterir ama ofset, parça sıfırı ve takım boyu hatalarını göstermediği için tek başına yetersizdir. Parçayı bağlayıp doğrudan otomatik modda başlatmak ise hatanın bedelinin çarpma olduğu en riskli seçenektir.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (program kontrolü, simülasyon ve boşta çalıştırma)
22. Kontrolü tamamlanan program ile ilk parça işlenecektir. İlk çalıştırmada doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Tam otomatik modda ve yüzde yüz ilerleme oranıyla başlamak
- B) Tek satır modunda, ilerleme oranı düşürülmüş olarak ilerlemek
- C) İlk birkaç satırı tek satırda geçip gerisini otomatik moda almak
- D) Kapağı açık tutarak takımın parçaya girişini yakından izlemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Tek satır modunda, ilerleme oranı düşürülmüş olarak ilerlemek
İlk parçada program tek satır modunda ve ilerleme oranı düşürülerek çalıştırılır; böylece her hareket görülüp gerektiğinde durdurulabilir. Yalnız ilk birkaç satırı tek satırda geçmek yanıltıcı bir güven verir, çünkü hata çoğu zaman derin kesme ve takım değişimi satırlarında ortaya çıkar. Kapağı açık tutup izlemek ise koruyucuyu devre dışı bırakıp talaş ve soğutma sıvısı sıçramasına açık hale getirir.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (ilk çalıştırma ve tek satır modu)
23. Seri üretime geçilmeden önce işlenen ilk parça için doğru uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kritik olmayan ölçüleri atlayıp yalnızca çap ölçüsünü kontrol etmek
- B) Parti tamamlandıktan sonra rastgele seçilen parçaları ölçmek
- C) Görsel kontrol yapıp ölçüyü ikinci parçada doğrulamaya bırakmak
- D) Resimdeki tüm ölçüleri ölçüp onayladıktan sonra üretime geçmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Resimdeki tüm ölçüleri ölçüp onayladıktan sonra üretime geçmek
Seri üretime geçmeden önce ilk parçanın imalat resmindeki tüm ölçüleri ölçülüp onaylanmalıdır; bu onay, sonraki yüzlerce parçanın hurdaya gitmesini önleyen kontrol noktasıdır. Yalnız çapa bakıp diğer ölçüleri atlamak konum ve derinlik hatalarını ancak parti sonunda ortaya çıkarır. Partiyi bitirip rastgele ölçmek ise hatayı en pahalı anda, tüm parçalar işlendikten sonra bulmak demektir.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (ilk parça ölçüm onayı)
24. Seri üretim sürerken parça çapları kademeli olarak büyümekte ve tolerans üst sınırına yaklaşmaktadır. Doğru müdahale nedir?
- A) Programdaki hedef ölçüyü küçültüp üretime devam etmek
- B) Aşınma telafisi girip takımı sınırında değiştirmek
- C) Parça sıfırını kaydırarak farkı program dışında gidermek
- D) İlerleme hızını düşürüp ölçünün toparlanmasını beklemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Aşınma telafisi girip takımı sınırında değiştirmek
Çapın kademeli büyümesi kesici aşınmasının tipik işaretidir; düzeltme aşınma telafisine girilir ve takım aşınma sınırına geldiğinde değiştirilir. Programdaki hedef ölçüyü değiştirmek belgeyi bozar ve yeni takım takıldığında ölçüyü ters yöne kaydırır; sahada sık yapılan ama izlenebilirliği yok eden bir hatadır. Parça sıfırını kaydırmak ise o parçadaki tüm operasyonları etkiler.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (üretim sırasında ölçü takibi ve aşınma telafisi)
25. Vardiya sonunda tezgâh kapatılacaktır. Doğru kapatma yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ana şalteri doğrudan indirip kalan işleri ertesi vardiyaya bırakmak
- B) Talaşı tezgâh üzerinde bırakıp yalnızca kumanda ekranını kapatmak
- C) Eksenleri güvenli konuma alıp temizlik sonrası enerjiyi kesmek
- D) Soğutmayı açık bırakıp kapağı kapatarak ana enerjiyi kesmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Eksenleri güvenli konuma alıp temizlik sonrası enerjiyi kesmek
Kapatmada eksenler güvenli konuma alınır, iş mili durdurulur, talaş ve soğutma sıvısı temizlenip kılavuz yollar korunur, ardından enerji kesilir. Doğrudan ana şalteri indirmek kumandanın düzenli kapanmasını engeller ve ayar ile ofset kayıplarına yol açabilir. Talaşı tezgâh üzerinde bırakmak ise nemle birlikte korozyona ve sıyırıcı hasarına neden olur.
Dayanak: 12UY0082-4/A2 — CNC Tezgâhlarında Programlama ve Üretim birimi (vardiya sonu tezgâh kapatma işlemleri)
İlgili sayfalar
CNC Programcısı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.