Direnç Kaynak Ayarcısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (11UY0015-4)
MYK Direnç Kaynak Ayarcısı (11UY0015-4) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği
1. Nokta kaynak tezgâhında operatör, sacı elektrotlar arasına elle yerleştirip ayak pedalına basarak kaynak yapıyor. Elin elektrotlar arasında ezilmesini önlemek için öncelikli önlem hangisidir?
- A) Operatöre daha kalın deri eldiven verilip iş temposunun düşürülmesi
- B) Elektrot kuvvetinin düşürülüp kaynak süresinin biraz uzatılması
- C) Pedala koruyucu mahfaza takılıp çift el kumandasına geçilmesi
- D) Tezgâh çevresine uyarı levhası asılıp pedal yayının gevşetilmesi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Pedala koruyucu mahfaza takılıp çift el kumandasına geçilmesi
Direnç nokta kaynağında en sık yaşanan yaralanma, elin hareketli elektrot ile sac arasında kalmasıdır; bu risk kişisel koruyucu donanımla değil, önce tehlikenin kaynağında mühendislik ve kumanda önlemiyle (mahfazalı pedal, çift el kumandası) kontrol edilir. Kalın eldiven elektrot kuvvetini durdurmaz, yalnızca ısı ve temas riskini azaltır; elektrot kuvvetini düşürmek ise kaynak çekirdeğini bozar ve güvenlik sorununu hiç çözmez.
Dayanak: A1 - Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt: İSG'yi etkileyecek riskleri ve alınması gereken önlemleri sıralar; iş alanının güvenliğini nasıl sağlayacağını açıklar
2. Galvanizli sacın nokta kaynağında çalışma alanında beyaz duman birikiyor ve operatörler baş ağrısından şikâyet ediyor. En doğru çözüm hangisidir?
- A) Kaynak noktasının yanına nokta çekişli havalandırma kurulması
- B) Atölye kapıları açılıp doğal hava akımının yeterli sayılması
- C) Kaynak akımının düşürülüp duman miktarının azalmasının beklenmesi
- D) Operatöre toz maskesi verilip vardiya süresinin kısaltılması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kaynak noktasının yanına nokta çekişli havalandırma kurulması
Çinko kaplı saclarda oluşan metal oksit dumanı çıkış noktasında yakalanmazsa operatörün solunum bölgesine yayılır; korunmanın doğru sırası önce kaynağından çekiş (lokal aspirasyon), sonra kişisel koruyucudur. Kapı açmak ortam havasını seyreltir ama dumanı kaynağından almaz; akımı düşürmek ise çekirdek çapını küçültüp kaynak kalitesini bozar.
Dayanak: A1 - Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt: Kaynak gazı ile dumanlarının zararlarını ve korunma yöntemlerini açıklar; çalışma ortamının havalandırılmasının önemini ve nasıl yapılacağını açıklar
3. Direnç kaynak makinesinin metal gövdesine dokunan operatör karıncalanma hissettiğini bildiriyor. Ayarcının doğru davranışı nedir?
- A) Operatöre yalıtkan eldiven verip vardiyanın tamamlanmasını sağlamak
- B) Sekonder kaynak kablosunu değiştirip üretime kaldığı yerden devam etmek
- C) Gövde yüzeyini kuru bezle silip nem kaynaklı sayarak devam etmek
- D) Makineyi enerjiden ayırıp topraklama ve yalıtım kontrolü yaptırmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Makineyi enerjiden ayırıp topraklama ve yalıtım kontrolü yaptırmak
Gövdede hissedilen karıncalanma kaçak akımın işaretidir ve elektrik çarpması ile ölümle sonuçlanabilecek bir tehlike sinyalidir; doğru davranış makineyi enerjiden ayırıp yetkili kişiye topraklama ve yalıtım ölçümü yaptırmaktır. Yalıtkan eldivenle çalışmaya devam etmek tehlikeyi ortadan kaldırmaz, yalnızca bir sonraki teması bekletir; nem kaynaklı sayıp silmek ise arızanın kaynağını hiç incelememektir.
Dayanak: A1 - Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt: Gaz kaçağı, elektrik kaçağı ve elektriksel tehlikenin yüksek olduğu çalışma alanlarında alınacak güvenlik önlemlerini tanımlar
4. Vardiya sırasında kaynak makinesinin su soğutma hattında kaçak başlıyor ve su elektrik panosuna doğru ilerliyor. Ayarcının ilk yapması gereken nedir?
- A) Kaçak bölgesini bez ve kelepçe ile sarıp vardiyayı tamamlamak
- B) Makineyi acil durdurup enerjiyi kestirmek ve bakıma bildirmek
- C) Su vanasını kısıp kaynak akımını düşürerek üretimi sürdürmek
- D) Panonun önüne kova koyup mesai sonunda bakım formu doldurmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Makineyi acil durdurup enerjiyi kestirmek ve bakıma bildirmek
Suyun elektrik panosuna ulaşması anında giderilemeyecek türden bir tehlikedir; bu durumda doğru sıra makineyi acil durdurmak, enerjiyi kestirmek ve yetkiliye bildirmektir. Geçici sargı veya kova ile idare etmek üretimi sürdürürken kaçağı büyütür ve panoda kısa devre ile yangın veya çarpılma riskini vardiya boyunca canlı tutar.
Dayanak: A1 - Kaynak İşlemlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt: Anında giderilemeyecek türden tehlike durumlarında yapacağı faaliyetleri tarif eder; acil durumlarda ilgili görevlilere bildirimde bulunma yöntemlerini açıklar
Direnç Nokta Kaynağı (21)
5. Seri üretimde nokta kaynağı çekirdek çapı giderek küçülüyor; ölçümde elektrot uç çapının büyüdüğü görülüyor. Doğru müdahale hangisidir?
- A) Elektrot uçlarını frezeleyerek orijinal uç geometrisine getirmek
- B) Kaynak akımını kademeli olarak artırıp çekirdek çapını telafi etmek
- C) Kaynak süresini uzatarak bölgeye giren ısı miktarını yükseltmek
- D) Elektrot kuvvetini artırıp temas alanının daralmasını sağlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Elektrot uçlarını frezeleyerek orijinal uç geometrisine getirmek
Elektrot ucu mantarlaşıp genişledikçe aynı akım daha geniş alana yayılır, akım yoğunluğu düşer ve çekirdek küçülür; çözüm uç geometrisini frezeleyerek geri kazanmaktır. Sahada çok yapılan hata akımı veya süreyi artırıp telafi etmeye çalışmaktır; bu, elektrodun daha da hızlı deforme olmasına, sıçramaya ve sac yüzeyinde derin ize yol açar.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Oluşan hataları ve sebeplerini açıklar; doğru elektrot seçimini tanımlar
6. Sıçramayı önlemek amacıyla elektrot kuvveti belirgin şekilde artırıldığında, diğer parametreler sabitken kaynak çekirdeğinde ne beklenir?
- A) Temas direnci artar, ısı girdisi yükselir ve çekirdek çapı büyür
- B) Akım yoğunluğu artar, çekirdek derinliği belirgin şekilde artar
- C) Temas direnci düşer, ısı girdisi azalır ve çekirdek çapı küçülür
- D) Temas direnci aynı kalır, yalnızca elektrot ömrü kısalmaya başlar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Temas direnci düşer, ısı girdisi azalır ve çekirdek çapı küçülür
Direnç kaynağında üretilen ısı akımın karesi, direnç ve süre ile orantılıdır; elektrot kuvveti artınca yüzeyler daha iyi temas eder, temas direnci düşer ve aynı akımda oluşan ısı azalarak çekirdek küçülür. Kuvvet artışının çekirdeği büyüttüğünü düşünmek yaygın bir yarım bilgidir; kuvvet artırılacaksa akım ya da süre ile birlikte yeniden dengelenmelidir.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Parametre sapmaları ve kaynak işlem sonuçları arasındaki ilişkiyi tarif eder
7. Bir sac üzerinde ardışık noktalar birbirine çok yakın atıldığında son noktaların çekirdeği zayıf çıkıyor. Bunun en olası nedeni hangisidir?
- A) Sac kalınlığının nokta aralığı boyunca kademeli olarak artmış olması
- B) Elektrot su soğutmasının fazla çalışıp bölgeyi aşırı soğutması
- C) Trafo sekonder geriliminin nokta sayısıyla birlikte yükselmesi
- D) Akımın bir bölümünün önceki kaynak noktası üzerinden şöntlenmesi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Akımın bir bölümünün önceki kaynak noktası üzerinden şöntlenmesi
Noktalar birbirine yaklaştıkça akımın bir kısmı yeni noktadan değil, daha önce kaynatılmış ve iletken hâle gelmiş noktadan devresini tamamlar; şönt akım nedeniyle kaynak bölgesine düşen etkin akım azalır ve çekirdek zayıf kalır. Bu durumda nokta aralığını artırmak ya da parametreyi şönt etkisini karşılayacak biçimde yeniden ayarlamak gerekir.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Oluşan hataları ve sebeplerini açıklar; kaynak kusurlarını ve sebeplerini nasıl tespit edeceğini açıklar
8. Üretim kontrolünde alınan numunelerde soyma testi sırasında noktalar düğme koparmadan ayrılıyor. Bu bulgu ne anlama gelir ve ilk ayar ne olmalıdır?
- A) Çekirdek aşırı büyümüştür; kaynak akımı ve tutma süresi düşürülmelidir
- B) Çekirdek oluşmamış yapışma vardır; akım ya da süre artırılmalıdır
- C) Elektrot çapı büyüktür; daha küçük uçlu elektrot takılmalıdır
- D) Tutma süresi uzundur; süre kısaltılıp elektrot kuvveti artırılmalıdır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Çekirdek oluşmamış yapışma vardır; akım ya da süre artırılmalıdır
Soyma testinde sağlam bir noktanın ana malzemeden bir düğme kopararak ayrılması beklenir; düğme çıkmadan ayrılma çekirdek oluşmadığını, yani yalnızca yüzeysel yapışma bulunduğunu gösterir ve ısı girdisi artırılmalıdır. Bu bulguyu aşırı ısı sanıp akımı düşürmek en sık yapılan yanlış yorumdur ve bağlantıyı tamamen dayanımsız bırakır.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Kaynak metalinin test metotlarını açıklar; kaynak kusurlarını ve sebeplerini nasıl tespit edeceğini açıklar
9. Nokta kaynak makinesinde elektrot soğutma suyu debisi belirgin şekilde düştüğünde ilk olarak hangi belirti ve sonuç beklenir?
- A) Elektrot ucu aşırı ısınıp hızla deforme olur, saca yapışma artar
- B) Elektrot ucu soğuk kalır ve çekirdek çapı kontrolsüz büyümeye başlar
- C) Kaynak akımı kendiliğinden yükselir ve çekirdek daha derin oluşur
- D) Trafo sargısı ısınır, sekonder akım kararlı biçimde artmaya başlar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Elektrot ucu aşırı ısınıp hızla deforme olur, saca yapışma artar
Elektrot ucundaki ısı iç soğutma suyu ile alınır; debi düştüğünde bakır alaşımı uç yumuşar, mantarlaşır ve saca yapışarak yüzeyde iz bırakıp çekirdek çapını düşürür. Soğutmanın yetersizliğini akım veya süre sorunu sanıp parametreyle oynamak elektrot ömrünü daha da kısaltır; kaynak öncesi su debisi ve giriş sıcaklığı kontrol edilmelidir.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Soğutma sistemini tanımlar; kullanım öncesi teçhizatın nasıl kontrol edileceğini tarif eder
10. Yağ ve pas kalıntısı bulunan saclarda nokta kaynağında sıçrama ve çekirdek çapı dalgalanması görülüyor. En doğru ilk aksiyon nedir?
- A) Kaynak akımını artırıp kirin ısı ile yakılmasını sağlamaya çalışmak
- B) Elektrot kuvvetini düşürüp temas direncini daha da yükseltmek
- C) Kaynak bölgesindeki yüzeyi temizleyip parametreleri doğrulamak
- D) Tutma süresini uzatıp kirin çekirdek dışına atılmasını beklemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kaynak bölgesindeki yüzeyi temizleyip parametreleri doğrulamak
Yağ, pas ve boya temas direncini noktadan noktaya değiştirdiği için aynı parametrede bir noktada sıçrama, diğerinde zayıf çekirdek oluşur; kararlılığı sağlamanın yolu önce yüzeyi temizlemek, sonra parametreyi doğrulamaktır. Akımı artırıp kiri yakmaya çalışmak sahada sık görülen bir alışkanlıktır ama sıçramayı ve elektrot aşınmasını artırarak sorunu büyütür.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Oluşan hataları ve sebeplerini açıklar; malzeme ve elektrot biçimleri ile temas bölgesini tanımlar
11. Kontrol ünitesinde ayarlanan akım değeri ile parçadan gerçekte geçen akımın aynı olup olmadığını doğrulamak için ne yapılmalıdır?
- A) Kontrol ünitesi ekranındaki ayar değerinin kayıt altına alınması
- B) Rogowski bobinli kaynak akım ölçer ile sekonder akımın ölçülmesi
- C) Pens ampermetre ile şebeke tarafındaki akımın okunup yazılması
- D) Kuvvet ölçer ile okunan değerden akım değerinin hesaplanması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Rogowski bobinli kaynak akım ölçer ile sekonder akımın ölçülmesi
Sekonder devredeki gerçek akım; kablo uzunluğu, devre alanı, şasi ve elektrot durumu nedeniyle ayar değerinden sapabilir, bu yüzden elektrot koluna geçirilen Rogowski bobinli kaynak akım ölçer ile ölçülmelidir. Ekrandaki ayar değerini kanıt saymak ya da primer taraftan pens ampermetre ile ölçmek, parçadan geçen gerçek akımı göstermez.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Kaynak prosesinde kullanılan ölçü aletlerini tanımlar; cihazın kontrol ve gözetim sistemini tanımlar
12. Yeni bir sac kalınlığı için kaynak yöntem şartnamesi (WPS/pWPS) hazırlanıyor. Bu belgede birlikte bulunması beklenen bilgiler hangileridir?
- A) Malzeme, elektrot geometrisi, akım, süre ve elektrot kuvveti
- B) Makinenin marka ve model bilgisi ile son periyodik bakım tarihi
- C) Operatör adı, vardiya bilgisi ve günlük üretim adedi raporu
- D) Yalnızca kaynak akımı ile kaynak süresinin ayar değerleri
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Malzeme, elektrot geometrisi, akım, süre ve elektrot kuvveti
Direnç kaynağında sonuç tek bir değere değil; malzeme ve kaplama, elektrot geometrisi, akım, süre ve elektrot kuvvetinin birlikte oluşturduğu parametre setine bağlıdır, bu yüzden şartname bunları birlikte tanımlar. Yalnızca akım ve süre yazılan bir şartname, kuvvet değiştiğinde çekirdek çapının kaymasını engelleyemez ve tekrarlanabilirliği sağlayamaz.
Dayanak: B1 - Direnç Nokta Kaynağı (21) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Kaynak yöntem şartnamesinde (WPS/pWPS) hangi bilgilerin yer alacağını açıklar
Dikiş Direnç Kaynağı (22)
13. Dikiş direnç kaynağında sızdırmaz bir dikiş elde etmek için akım darbeleri, makara hızı ve çekirdek oluşumu arasında hangi ilişki kurulmalıdır?
- A) Hız artırılıp darbe sayısı sabit tutularak ısı girdisi dengelenir
- B) Akım kesintisiz verilerek makara hızı en yüksek değere alınır
- C) Darbe frekansı ile hız, çekirdekler örtüşecek biçimde eşlenir
- D) Darbe süresi kısaltılıp elektrot kuvveti kademeli olarak düşürülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Darbe frekansı ile hız, çekirdekler örtüşecek biçimde eşlenir
Dikiş kaynağında birleşme, art arda atılan çekirdeklerin birbirinin üzerine binmesiyle sızdırmaz hâle gelir; bu nedenle akım darbe frekansı ile makara hızı birlikte ayarlanmalı, hız artarsa darbe sıklığı da artmalıdır. Hızı artırıp darbe sayısını sabit bırakmak çekirdekler arasında bindirmesiz boşluk bırakır ve dikiş sızdırır.
Dayanak: B2 - Dikiş Direnç Kaynağı (22) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Parametre sapmaları ve kaynak işlem sonuçları arasındaki ilişkiyi tarif eder
14. Galvanizli sacın dikiş kaynağında uzun süreli çalışmada makara elektrot yüzeyinde kaplama malzemesi birikiyor ve dikiş kalitesi kararsızlaşıyor. Doğru uygulama nedir?
- A) Makara yüzeyini düzenli temizleyip profilini yeniden düzeltmek
- B) Kaynak akımını birikme miktarına göre kademeli olarak yükseltmek
- C) Makara hızını düşürüp temas süresini uzatarak birikimi eritmek
- D) Elektrot kuvvetini artırıp birikimi sac yüzeyine bastırıp yaymak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Makara yüzeyini düzenli temizleyip profilini yeniden düzeltmek
Çinko kaplı saclarda kaplama malzemesi çalışma sırasında makara yüzeyine transfer olur; biriken tabaka temas direncini dikiş boyunca değiştirdiği için aynı ayarda dikişin bir bölümü zayıf, bir bölümü sıçramalı çıkar. Doğru uygulama makara yüzeyini düzenli aralıklarla temizleyip profilini düzeltmek ve gerekiyorsa sürekli çalışan temizleme aparatı kullanmaktır; akımı yükselterek telafi etmeye çalışmak birikmeyi, sıçramayı ve makara aşınmasını hızlandırır.
Dayanak: B2 - Dikiş Direnç Kaynağı (22) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Malzeme ve elektrot biçimleri, temas bölgesi ve elektrotların sabitlenmesini tanımlar; kullanım öncesi teçhizatın nasıl kontrol edileceğini tarif eder
15. Uzun dikişlerde makara elektrotların ve parçanın aşırı ısınmasını önlemek için dikiş direnç kaynağında yaygın olarak ne uygulanır?
- A) Kaynak akımının dikiş boyunca kademeli olarak azaltılıp dengelenmesi
- B) Makara ve kaynak bölgesine dıştan soğutma sıvısı püskürtülmesi
- C) Elektrot kuvvetinin dikiş sonuna doğru sürekli artırılması
- D) Makara hızının dikiş ortasında bir süre tamamen durdurulması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Makara ve kaynak bölgesine dıştan soğutma sıvısı püskürtülmesi
Dikiş kaynağında ısı sürekli üretildiği için yalnızca iç soğutma yetmez; makaralara ve kaynak hattına dıştan soğutma sıvısı verilerek hem elektrot hem parça sıcaklığı kontrol altında tutulur. Akımı dikiş boyunca düşürmek çekirdek çapını bozar, makarayı durdurmak ise o noktada aşırı ısınma ve delinmeye yol açar.
Dayanak: B2 - Dikiş Direnç Kaynağı (22) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Soğutma sistemini tanımlar; kullanım öncesi teçhizatın nasıl kontrol edileceğini tarif eder
Projeksiyon Kabartmalı Kaynak (23)
16. Dört kabartmanın aynı anda kaynatıldığı projeksiyon kaynağında kabartmalardan biri diğerlerinden yüksek kalmış. Beklenen sonuç nedir?
- A) Akım dört kabartmaya eşit dağılır, yalnızca kaynak süresi uzar
- B) Yüksek kabartma erken ezilir ve tüm noktalar daha güçlü olur
- C) Elektrot plakası eğilerek yükseklik farkını kendiliğinden dengeler
- D) Akımın büyük kısmı o kabartmadan geçer, diğerleri zayıf kaynar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Akımın büyük kısmı o kabartmadan geçer, diğerleri zayıf kaynar
Projeksiyon kaynağında akım, önce temas eden kabartmadan akar; yüksek kalan kabartma tüm yükü üstlenip erken ezilir ve diğerleri yeterli akım ile ısı alamadığı için zayıf kalır. Bu yüzden kabartma yükseklikleri ve geometrisi eşit olmalı, kontrol yalnızca kaynak parametresiyle değil parça hazırlığıyla sağlanmalıdır.
Dayanak: B3 - Projeksiyon Kabartmalı Kaynak (23) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Malzeme ve elektrot biçimleri, temas bölgesi ve elektrotların sabitlenmesini tanımlar
17. Projeksiyon kaynağında, nokta kaynağından farklı olarak kaynağın yerini ve akımın yoğunlaşacağı alanı esas olarak ne belirler?
- A) Elektrot ucunun çapı, uç geometrisi ve uç aşınma durumu
- B) Kaynak akımının frekansı, darbe biçimi ve darbe sayısı ayarı
- C) Parça üzerindeki kabartmanın konumu, biçimi ve yüksekliği
- D) Elektrot plakasının yüzey pürüzlülüğü ve sertlik değeri
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Parça üzerindeki kabartmanın konumu, biçimi ve yüksekliği
Nokta kaynağında akımın toplandığı alanı elektrot ucunun geometrisi belirlerken, projeksiyon kaynağında bu görevi parçaya önceden şekillendirilmiş kabartma üstlenir ve elektrotlar geniş düz plakalar biçimindedir. Bu nedenle kaynağın yeri ve boyutu parça hazırlığına bağlıdır; kabartmanın yüksekliği ile biçimi parçadan parçaya değişirse makine ayarı doğru olsa bile bağlantı dayanımı tekrarlanabilir olmaz.
Dayanak: B3 - Projeksiyon Kabartmalı Kaynak (23) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Malzeme ve elektrot biçimleri, temas bölgesi ve elektrotların sabitlenmesini tanımlar; doğru elektrot seçimini tanımlar
18. Projeksiyon kaynağında kabartma, akım verilmeden önce elektrot kuvvetiyle tamamen ezilirse sonuç ne olur?
- A) Akım geniş alana yayılır, ısı yoğunlaşmaz ve bağlantı zayıf kalır
- B) Temas alanı daraldığı için çekirdek daha hızlı ve büyük oluşur
- C) Kaynak süresi kısalır ve bağlantı dayanımı belirgin şekilde artar
- D) Elektrot ömrü uzar ve çekirdek çapı şartnameye daha çok yaklaşır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Akım geniş alana yayılır, ısı yoğunlaşmaz ve bağlantı zayıf kalır
Kabartmanın işlevi akımı küçük bir alanda toplayıp ısıyı orada yoğunlaştırmaktır; akım gelmeden kabartma ezilirse temas alanı büyür, akım yoğunluğu düşer ve nokta yeterli ergimeyi alamaz. Bu nedenle elektrot kuvveti, ezme hızı ve akımın başlama anı birlikte ayarlanmalı, kuvvet tek başına yükseltilmemelidir.
Dayanak: B3 - Projeksiyon Kabartmalı Kaynak (23) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Parametre sapmaları ve kaynak işlem sonuçları arasındaki ilişkiyi tarif eder
Yakma Alın Kaynağı (24)
19. Yakma alın kaynağında, üsteleme aşamasından önceki yakma safhasının temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Parçaları çenelere sabitleyip eksen kaçıklığını tam gidermek
- B) Uç yüzeyleri ısıtıp oksit ve kirliliği kıvılcımla dışarı atmak
- C) Kaynak akımını düşürüp ısıl geçiş bölgesinin genişliğini azaltmak
- D) Uç yüzeyleri hızlıca soğutup tane büyümesini sınırlı tutmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Uç yüzeyleri ısıtıp oksit ve kirliliği kıvılcımla dışarı atmak
Yakma safhasında uç yüzeyler aralıklarla temas ettirilerek yerel ergime ve kıvılcım oluşturulur; böylece yüzey ısınırken oksit ve kirlilik dışarı atılır ve temiz, kaynak edilebilir bir yüzey hazırlanır. Yakma safhasını kısaltıp doğrudan üstelemeye geçmek, ara yüzeyde oksit kalıntısı bırakarak bağlantıyı gevrek ve düşük dayanımlı yapar.
Dayanak: B4 - Yakma Alın Kaynağı (24) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Parametre sapmaları ve kaynak işlem sonuçları arasındaki ilişkiyi tarif eder; oluşan hataları ve sebeplerini açıklar
20. Yakma alın kaynağında üsteleme kuvveti yetersiz uygulanırsa bağlantıda hangi kusur beklenir?
- A) Çapak aşırı büyür ve serbest boy gereğinden fazla kısalır
- B) Isıl geçiş bölgesi daralır ve bağlantı sertliği belirgin düşer
- C) Çene izleri derinleşir ve parça ekseni kaynak sırasında kayar
- D) Ergimiş metal ve oksitler dışarı atılamayıp ara yüzeyde kalır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ergimiş metal ve oksitler dışarı atılamayıp ara yüzeyde kalır
Üsteleme kuvvetinin görevi, ısınan uçları bastırarak ergimiş metal ile oksitleri çapak hâlinde dışarı atmak ve temiz metalleri birbirine kaynatmaktır; kuvvet yetersizse bu kalıntılar ara yüzeyde hapsolur ve bağlantı düşük dayanımla kırılır. Aşırı çapak ve gereğinden çok kısalan serbest boy ise kuvvetin fazla olmasının belirtisidir, yetersiz olmasının değil.
Dayanak: B4 - Yakma Alın Kaynağı (24) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Oluşan hataları ve sebeplerini açıklar; kaynak kusurlarını ve sebeplerini nasıl tespit edeceğini açıklar
21. Yakma alın kaynağında parçalar çenelere yeterince sıkı bağlanmazsa hangi sorun ortaya çıkar?
- A) Serbest boy kısalır ve ısınma bölgesi daha dengeli hâle gelir
- B) Akım yolu kısalır ve yakma safhası daha kararlı biçimde ilerler
- C) Üsteleme kuvveti artar ve çapak simetrik biçimde dağılır
- D) Çenelerde kayma ve ark oluşur, üsteleme payı tutarsız kalır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Çenelerde kayma ve ark oluşur, üsteleme payı tutarsız kalır
Çene akımı parçaya ileten temas noktasıdır; sıkma yetersizse temas direnci artar, çenede ark ve yanık izi oluşur ve üsteleme sırasında parça kayarak bırakılan pay parçadan parçaya değişir. Bu durumda ölçülen üsteleme değeri gerçek deformasyonu yansıtmaz ve bağlantı dayanımı tekrarlanabilir olmaktan çıkar.
Dayanak: B4 - Yakma Alın Kaynağı (24) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Temas bölgesi ve elektrotların sabitlenmesini tanımlar; cihazın kontrol ve gözetim sistemini tanımlar
Basınç Alın Kaynağı (25)
22. Basınç alın kaynağında birleştirilecek uç yüzeylerin düzgün, temiz ve tam temas edecek şekilde hazırlanması neden kritiktir?
- A) Üsteleme kuvveti kendiliğinden yükseleceği için çapak azalır
- B) Akım yalnızca dış yüzeyden aktığı için ısı merkezde toplanır
- C) Yakma safhası olmadığı için kir ve boşluk ara yüzeyde kalır
- D) Temas alanı büyüdükçe kaynak süresi kendiliğinden kısalır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Yakma safhası olmadığı için kir ve boşluk ara yüzeyde kalır
Basınç alın kaynağında parçalar bastırılmış hâlde ısıtılır ve yakma alın kaynağındaki gibi yüzeyi temizleyen bir kıvılcımlanma safhası bulunmaz; bu nedenle yüzeydeki kir, oksit ve boşluklar ara yüzeyde hapsolur. Yüzey hazırlığını ikinci plana atıp parametreyle telafi etmeye çalışmak, dışarıdan düzgün görünen ama ara yüzeyi yapışmamış bağlantılar üretir.
Dayanak: B5 - Basınç Alın Kaynağı (25) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Malzeme ve elektrot biçimleri, temas bölgesi ve elektrotların sabitlenmesini tanımlar; oluşan hataları ve sebeplerini açıklar
23. Basınç alın kaynağında iki parçanın eksenleri hizalanmadan çenelere bağlanırsa ilk olarak ne beklenir?
- A) Basınç dengelenir ve çapak her iki yönde eşit biçimde oluşur
- B) Ara yüzeyde tek taraflı temas ve düzensiz ısınma meydana gelir
- C) Kaynak akımı düşer ve ısınma süresi kendiliğinden uzamaya başlar
- D) Ara yüzeyde ısı yoğunlaşır ve bağlantı mukavemeti belirgin artar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Ara yüzeyde tek taraflı temas ve düzensiz ısınma meydana gelir
Eksenler hizalı değilse uç yüzeyler tam karşılıklı temas etmez; akım ve basınç temas eden dar bölgede toplanır, o taraf aşırı ısınırken karşı taraf yeterli sıcaklığa ulaşamaz. Sonuçta çapak tek yönlü oluşur, bağlantı ekseni kaçık kalır ve yük altında erken kırılma riski doğar.
Dayanak: B5 - Basınç Alın Kaynağı (25) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Malzeme ve elektrot biçimleri, temas bölgesi ve elektrotların sabitlenmesini tanımlar
Yüksek Frekans Direnç Kaynağı (291)
24. Yüksek frekans direnç kaynağı ile boru üretiminde borunun içine yerleştirilen impederin görevi nedir?
- A) Boru iç yüzeyini soğutup iç çapağın biçimlenmesini sağlamak
- B) Boru kenarlarını mekanik bastırıp kaynak boşluğunu kapatmak
- C) Kaynak frekansını düşürüp hat hızının artırılmasını sağlamak
- D) Akımın boru gövdesinden dolanmasını azaltıp kenarda toplamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Akımın boru gövdesinden dolanmasını azaltıp kenarda toplamak
İmpeder, boru içine yerleştirilen ferrit çekirdekli bir elemandır ve boru gövdesi üzerinden dolanan kaçak akım yolunun empedansını yükselterek akımı kaynatılacak kenarlara zorlar. İmpederi ihmal etmek ya da yanlış konumlandırmak kenarlardaki ısınmayı düşürür; bu eksiği hat hızını veya gücü zorlayarak kapatmaya çalışmak kaynak kalitesini kararsızlaştırır.
Dayanak: B6 - Yüksek Frekans Direnç Kaynağı (291) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Cihazın kontrol ve gözetim sistemini tanımlar; parametre sapmaları ile kaynak işlem sonuçları arasındaki ilişkiyi tarif eder
25. Yüksek frekans direnç kaynağında ısının sac kenarlarının yüzeyinde yoğunlaşmasının temel nedeni nedir?
- A) Yüksek frekansta deri ve yakınlık etkisiyle akımın yüzeye toplanması
- B) Kenarların baskı merdaneleriyle sürtünerek mekanik olarak ısınması
- C) Hat hızının yüksekliği nedeniyle ısının içe yayılmaya vakit bulamaması
- D) Kaynak geriliminin düşük olması nedeniyle akımın merkezden uzaklaşması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Yüksek frekansta deri ve yakınlık etkisiyle akımın yüzeye toplanması
Frekans yükseldikçe akım iletkenin iç kesitini terk edip yüzeye yaklaşır (deri etkisi) ve birbirine yakın ters yönlü iletkenlerde karşılıklı yüzeylerde toplanır (yakınlık etkisi); bu iki etki birlikte ısıyı V ağzındaki kenar yüzeylerinde yoğunlaştırır. Isınmayı merdane sürtünmesine bağlamak yaygın bir yanlıştır; merdanelerin görevi ısıtmak değil, ısınmış kenarları birleştirecek basıncı uygulamaktır.
Dayanak: B6 - Yüksek Frekans Direnç Kaynağı (291) / Öğrenme Çıktısı, ölçüt: Parametre sapmaları ve kaynak işlem sonuçları arasındaki ilişkiyi tarif eder; oluşan hataları ve sebeplerini açıklar
İlgili sayfalar
Direnç Kaynak Ayarcısı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.