Doğal Gaz Polietilen Boru Kaynakçısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (11UY0034-3)
MYK Doğal Gaz Polietilen Boru Kaynakçısı (11UY0034-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre
1. Tranşe içinde elektrofüzyon kaynağına hazırlanan kaynakçı, boruyu kazıyacak ve ardından solventle temizleyecektir. Kişisel koruyucu donanım seçimi konusunda doğru uygulama hangisidir?
- A) Kazımada bez eldiven takılır, gözlük yalnızca kapalı alanda kullanılır
- B) Eldiven yüzeyi kirlettiğinden kazıma ve temizleme çıplak elle yapılır
- C) Kazımada kesilmeye dayanıklı eldiven, solventte gözlük kullanılır
- D) Baret ve gözlük makine çalışırken takılır, hazırlıkta önlük yeterlidir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kazımada kesilmeye dayanıklı eldiven, solventte gözlük kullanılır
Kazıma raspası el yaralanmalarının en sık kaynağıdır, solvent ise göze sıçradığında tahriş eder; bu nedenle koruyucu donanım işin her adımına göre ayrı seçilir. Sahada en sık yapılan hata, eldivenin yüzeyi kirleteceği düşüncesiyle kazımayı çıplak elle yapmaktır: bu hem kesik riskini artırır hem de elin teması kazınmış temiz yüzeyi yağlandırarak füzyonu zayıflatır. Kazınmış yüzeye kaynak öncesi hiçbir aşamada elle dokunulmaz.
Dayanak: 11UY0034-3/A1 birimi — kişisel koruyucu donanımın işe uygun seçimi ve kullanımı
2. Gevşek kumlu zeminde açılmış derin bir tranşede alın kaynağı yapılacak; kazı toprağı tranşe kenarına yığılmıştır. Risk etmenlerini azaltmak için önce ne yapılmalıdır?
- A) Yan duvarlar şev veya iksa ile alınır, kazı toprağı uzaklaştırılır
- B) Kaynak kısa süreceğinden bir gözcü görevlendirilip işe başlanır
- C) Tranşe kenarına uyarı bandı çekilip kaynak makinesi içeri indirilir
- D) Zemin ıslatılıp sıkıştırılarak kum kaymasının önüne geçilmiş olur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Yan duvarlar şev veya iksa ile alınır, kazı toprağı uzaklaştırılır
Göçük, tranşe çalışmalarında ölümcül kazaların başında gelir ve kaynağın kısa sürmesi bu riski değiştirmez; koruma şev açma veya iksa ile yapılır, kenardaki kazı toprağı da duvara ek yük bindirdiği için uzaklaştırılır. Gözcü görevlendirmek yaygın bir saha alışkanlığıdır ama göçüğü önlemez; yalnızca göçük olduktan sonra haber verilmesini sağlar. Zemini ıslatmak ise kumun ağırlığını artırarak duvarı daha da zayıflatır.
Dayanak: 11UY0034-3/A1 birimi — çalışma alanındaki risk etmenlerinin azaltılması
3. Gazlı hatta semer mesnet çalışması sırasında ek bölgesinden kontrolsüz gaz çıkışı başlamıştır. İlk yapılması gereken nedir?
- A) Kaçak noktasına köpük sıkılarak sızıntının boyutu ölçülür
- B) Kaynak çevrimi tamamlanana kadar beklenir, sonra hat boğulur
- C) Tamir kelepçesi getirilene kadar bölgede havalandırma fanı çalıştırılır
- D) Ateşleme kaynakları kesilir, bölge boşaltılıp acil durum bildirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ateşleme kaynakları kesilir, bölge boşaltılıp acil durum bildirilir
Kontrolsüz gaz çıkışında öncelik ölçmek ya da onarmak değil, tutuşma zincirini kırıp insanları bölgeden uzaklaştırmaktır; jeneratör, kaynak makinesi ve diğer kıvılcım kaynakları durdurulur ve acil durum prosedürü işletilir. Kaçağı köpükle ölçmeye çalışmak patlayıcı ortamda gereksiz süre geçirmek demektir; elektrikli fan çalıştırmak ise ortama yeni bir ateşleme kaynağı sokar. Hattın boğulması ancak yetkili ekip ve prosedürle yapılır.
Dayanak: 11UY0034-3/A1 birimi — acil durumlarda yapılması gerekenler
4. Kaynak sonunda sahada solvent emdirilmiş bezler, boşalmış solvent kutuları ve kazımadan çıkan polietilen talaşı birikmiştir. Çevresel riskleri azaltmak için doğru davranış hangisidir?
- A) Solventli bezler tranşede kurumaya bırakılır, talaş dolguya karıştırılır
- B) Solventli bezler kapalı kapta, talaş ayrı kapta toplanıp teslim edilir
- C) Boş solvent kutuları hurda ile birlikte açık alanda istiflenerek bekletilir
- D) Talaş ve bezler aynı torbada toplanıp şantiye çöp konteynerine atılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Solventli bezler kapalı kapta, talaş ayrı kapta toplanıp teslim edilir
Solvent emdirilmiş bez parlayıcı ve tehlikeli atıktır; kapalı kapta toplanıp tehlikeli atık akışına verilmesi gerekir, polietilen talaşı ise geri kazanılabilir plastik olarak ayrı biriktirilir. Bezleri tranşede kurumaya bırakmak sahada sık görülür ve hem buhar birikmesi hem de tutuşma riski yaratır; talaşın dolguya karışması ise boru çevresinde sıkışmayan bir tabaka bırakarak zemin oturmasına yol açar.
Dayanak: 11UY0034-3/A1 birimi — atıkların türüne göre ayrılması ve çevresel risklerin azaltılması
5. Elektrofüzyon kaynak makinesi, besleme kesilmesi nedeniyle çevrimin ortasında durmuştur. Kalite gereklilikleri açısından doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Makine soğuduktan sonra aynı parçaya ikinci çevrim uygulanıp bitirilir
- B) Yarım kalan ek uygunsuz sayılır, kayıt tutulup kaynak yenilenir
- C) Barkod yeniden okutulup çevrim kalan süre üzerinden devam ettirilir
- D) Parça yerinde bırakılır, sızdırmazlık testi geçerse kaynak kabul edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Yarım kalan ek uygunsuz sayılır, kayıt tutulup kaynak yenilenir
Yarıda kalan bir elektrofüzyon çevriminde erime dengesiz kalır ve ekin dayanımı öngörülemez; bu yüzden ek uygunsuz kabul edilir, olay kayda geçirilir ve üretici talimatı açıkça izin vermiyorsa parça kesilip yeni parçayla kaynak yenilenir. Sahada en sık yapılan hata kendi kararıyla ikinci çevrim başlatmaktır. Sızdırmazlık testinden geçmesi de kabul gerekçesi olmaz: kusurlu ek ilk anda sızdırmayıp işletme yükü altında zamanla açılabilir.
Dayanak: 11UY0034-3/A1 birimi — kalite gerekliliklerine uygun çalışma ve uygunsuzlukların bildirilmesi
A2 — Plastik Kaynaklarıyla İlgili Genel Mesleki Bilgi
6. Şantiyede polietilen dağıtım hattına, elde kalan polipropilen (PP) bir ek parçanın füzyonla eklenmesi öneriliyor. Termoplastiklerin alt grup özellikleri açısından doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Isıtma süresi uzatılırsa iki malzeme arasında sağlam füzyon oluşur
- B) Çap ve et kalınlığı aynıysa iki malzeme sorunsuz kaynatılabilir
- C) Yüzey solventle iyice temizlenirse gruplar arası kaynak tutar
- D) Farklı termoplastik gruplar eriyik uyumsuzluğu nedeniyle kaynamaz
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Farklı termoplastik gruplar eriyik uyumsuzluğu nedeniyle kaynamaz
Füzyon kaynağı ancak erime aralığı ve eriyik akış davranışı uyumlu, aynı gruptan termoplastiklerde dayanımlı bir birleşme verir; polipropilen ile polietilen bu açıdan uyumsuzdur ve ek görünürde tutsa bile yük altında ayrılır. Süreyi uzatmak ya da yüzeyi daha iyi temizlemek bu uyumsuzluğu gidermez; sadece malzemenin aşırı ısınmasına ve bozulmasına yol açar. Doğal gaz hattında bu tür bir ek hiçbir koşulda kullanılmaz.
Dayanak: 11UY0034-3/A2 birimi — termoplastiklerin alt grupları ve kaynak uyumluluğu
7. Gazlı bir dağıtım hattından, gaz kesilmeden yeni bir servis hattı için uç alınacaktır. Bu iş için uygun kaynak yöntemi hangisidir?
- A) Semer mesnet elektrofüzyonuyla hat üzerinden uç alınır
- B) Hat boğulur ve alın kaynağıyla araya T parçası monte edilir
- C) Manşonlu geçme kaynağı için ana boru kesilerek ek yapılır
- D) Tamir kelepçesi takılıp servis hattı bu kelepçeden çıkarılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Semer mesnet elektrofüzyonuyla hat üzerinden uç alınır
Semer mesnet, gazlı hatta gaz kesilmeden uç alma için geliştirilmiş elektrofüzyon parçasıdır; kaynak soğuduktan sonra semerin kendi delicisiyle ana boru delinerek servis hattı beslenir. Hattı boğup alın kaynağıyla T monte etmek aboneleri gereksiz yere gazsız bırakır ve boğma noktasında boru cidarını zorlar; tamir kelepçesi ise kalıcı bir uç alma elemanı değil, geçici müdahale ekipmanıdır.
Dayanak: 11UY0034-3/A2 birimi — kaynak yöntemlerinin uygulama alanına göre seçimi
8. Çiseleyen yağmurda açık tranşede elektrofüzyon kaynağı yapılacaktır. Kaynak işleminin başlatılması açısından doğru uygulama hangisidir?
- A) Ek parça ısınınca nem buharlaşacağından çevrim yağmurda başlatılır
- B) Boru bezle silinip kaynak süresi kılavuzdaki değerin üstüne çıkarılır
- C) Kaynak bölgesi çadırla korunur, yüzey kurutulup çevrim başlatılır
- D) Islaklık soğutmayı hızlandırdığından soğuma beklemesi kısaltılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kaynak bölgesi çadırla korunur, yüzey kurutulup çevrim başlatılır
Nem, ek parça ile boru arasındaki erime bölgesine girerek boşluk ve zayıf birleşme yaratır; bu yüzden bölge çadır veya benzeri bir örtüyle korunur, yüzey kurutulur ve ancak sonra çevrim başlatılır. Süreyi kılavuzun üstüne çıkarmak nemi telafi etmez; aksine aşırı erimeye ve eriyiğin ek dışına taşarak basınç kaybetmesine yol açar. Yağmur kesilse bile ıslak yüzeyle kaynağa başlanmaz.
Dayanak: 11UY0034-3/A2 birimi — hava koşullarının kaynağa etkisi ve alınacak önlemler
9. Bir vardiyada aynı hat üzerinde çok sayıda elektrofüzyon kaynağı yapılmıştır. Kaynak verilerinin raporlanması açısından doğru uygulama hangisidir?
- A) Gün sonunda toplam kaynak sayısı ve kullanılan parça listesi yazılır
- B) Her kaynak, parametre verisiyle kaynak numarası üzerinden kaydedilir
- C) Makine hafızasında kayıt tutulduğundan forma yalnız tarih işlenir
- D) Sadece hata veren çevrimler kaydedilir, başarılı olanlar yazılmaz
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Her kaynak, parametre verisiyle kaynak numarası üzerinden kaydedilir
Kaynak verisi, ileride bir arıza çıktığında hangi ekin hangi parametrelerle yapıldığını gösteren tek kanıttır; bu nedenle her ek kendi numarasıyla ve kendi parametreleriyle eşleştirilerek kaydedilir. Yalnız hatalı çevrimleri yazmak veya makine hafızasına güvenmek yaygın bir kısayoldur; makine değiştiğinde, hafıza silindiğinde ya da hat başkasına devredildiğinde izlenebilirlik tümüyle kaybolur.
Dayanak: 11UY0034-3/A2 birimi — kaynak verilerinin kaydı ve izlenebilirlik
10. Tamamlanan elektrofüzyon ek parçasında bir taraftaki gösterge pimi yükselmiş, diğer taraftaki yükselmemiştir. Kaynağın kontrolü açısından doğru karar nedir?
- A) Ek uygunsuz sayılır; durum kaydedilip bölge kesilerek yenilenir
- B) Yükselmeyen pim elle bastırılıp tutuyorsa kaynak kabul edilir
- C) Soğuma bitince pimin kendiliğinden yükselmesi beklenip kabul edilir
- D) Aynı parçaya ikinci ısıtma çevrimi uygulanarak pim yükseltilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Ek uygunsuz sayılır; durum kaydedilip bölge kesilerek yenilenir
Gösterge pimi, ek içinde erimenin gerçekleştiğini ve bir basınç oluştuğunu gösterir; tek başına kaynağın kaliteli olduğunu kanıtlamaz, ancak bir tarafta hiç yükselmemesi o bölgede erimenin veya temasın yetersiz kaldığına dair açık bir uyarıdır. Doğal gaz hattında bu belirsizlik kabul edilmez: ek uygunsuz sayılır, kayda geçirilir ve kesilerek yenilenir. Pimi elle bastırmak ya da ikinci çevrim uygulamak eksik erimeyi düzeltmez, ikinci ısıtma malzemeyi kalıcı olarak bozar.
Dayanak: 11UY0034-3/A2 birimi — kaynak sonrası gözle muayene ve kabul kararı
11. Alın kaynağı sonrası oluşan dudaklar gözle muayene edilmektedir. Aşağıdaki bulgulardan hangisi kaynağın reddedilmesini gerektirir?
- A) İki dudak arasındaki çentik çizgisinin boru yüzeyi üzerinde kalması
- B) Dudakların çevre boyunca kesintisiz ve simetrik oluşmuş olması
- C) Dudak yüzeyinin soğumadan sonra mat bir görünüm almış olması
- D) Dudak yüksekliklerinin iki tarafta farklı ve eksenin kaçık olması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Dudak yüksekliklerinin iki tarafta farklı ve eksenin kaçık olması
Sağlıklı bir alın kaynağında dudaklar çevre boyunca eşit yükseklikte olur ve iki boru aynı eksende kalır; bir taraftaki dudağın belirgin küçük olması ısının veya basıncın eşit dağılmadığını, eksen kaçıklığı ise bağlamanın hatalı yapıldığını gösterir ve ek reddedilir. İki dudak arasındaki çentiğin boru yüzeyinin üzerinde kalması ise beklenen görünümdür; bu çentik boru yüzeyinin altına inmedikçe kusur sayılmaz.
Dayanak: 11UY0034-3/A2 birimi — alın kaynağında dudak geometrisinin gözle değerlendirilmesi
A3 — Kaynağa Hazırlık İşlemleri
12. Kaynak öncesi ek parçanın barkodu ve kullanma kılavuzu incelenmektedir. Kaynak parametrelerinin belirlenmesinde doğru uygulama nedir?
- A) Aynı çapta önceki kaynağın makinede kayıtlı parametreleri kullanılır
- B) Kılavuz yerine makinenin önerdiği ortalama süre seçilerek girilir
- C) Parametreler o parçanın barkod ve kılavuz verisinden alınıp doğrulanır
- D) Farklı markalarda süreler eşit kabul edilip çap üzerinden girilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Parametreler o parçanın barkod ve kılavuz verisinden alınıp doğrulanır
Elektrofüzyon süresi ve gerilimi parçanın markasına, tipine ve çapına göre değişir; bu yüzden veriler o parçanın kendi barkodundan okunur ve kullanma kılavuzuyla doğrulanır. Makinede kayıtlı önceki kaynağın parametrelerini kullanmak sahanın en yaygın kısayoludur ve aynı çapta bile başka üreticinin parçası takıldığında eksik ya da aşırı erimeye yol açar. Barkod okunamıyorsa parça körlemesine kaynatılmaz.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — kaynak parametrelerinin parça verisinden belirlenmesi
13. Tranşe tabanında su birikmiştir ve kaynak yapılacak boru ucu suya değmektedir. Çalışma alanının kaynağa uygunluğu açısından doğru uygulama hangisidir?
- A) Boru ucu bezle silinip kaynak hemen yapılır, su sonra tahliye edilir
- B) Su tahliye edilir, boru askıya alınır ve kaynak bölgesi kuru tutulur
- C) Boru altına kum serilerek su seviyesi kaynak bölgesinden ayrılır
- D) Su soğutmayı kolaylaştırdığından çevrim süresi kısaltılarak yapılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Su tahliye edilir, boru askıya alınır ve kaynak bölgesi kuru tutulur
Kaynak bölgesinin kuru olması hem erime bölgesine nem girmemesi hem de elektrikli ekipmanın suyla temas etmemesi için şarttır; su tahliye edilir, boru askı veya destekle su seviyesinin üstüne alınır. Bezle silip hemen kaynak yapmak yaygın bir hatadır, çünkü su tabandan geri sızarak eki soğuma sırasında dışarıdan hızlı ve dengesiz soğutur; kum sermek de suyun kılcal yolla geri gelmesini engellemez.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — çalışma alanının kaynağa uygun hale getirilmesi
14. Kaynaktan önce polietilen boru sahada kesilecektir. Kesme işlemi ve kesit kalitesi açısından doğru uygulama hangisidir?
- A) Boru çapına uygun kesiciyle eksene dik kesilir, kesit çapağı alınır
- B) Kesit hafif açılı kalsa da ek parça içinde kendiliğinden düzelmektedir
- C) Kesitteki çapak ilk ısınmada eriyeceğinden bırakılıp kaynağa geçilir
- D) Kesme sırasında ezilen boru ucu ısıtılarak eski biçimine getirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Boru çapına uygun kesiciyle eksene dik kesilir, kesit çapağı alınır
Kesitin eksene dik ve çapaksız olması, ek parçanın boru üzerine tam oturması ve alın kaynağında iki yüzeyin bütün çevre boyunca temas etmesi için gereklidir; bunun için boru çapına uygun kesme aleti kullanılır ve kesitte kalan çapak temizlenir. Açılı kesit daldırma boyunu bir tarafta eksiltir; çapak ise ek parçanın iç yüzeyini çizerek kir taşır. Ezilen uç ısıtmayla düzelmez, kesilip atılır.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — borunun kaynağa uygun biçimde kesilmesi
15. Elektrofüzyon manşon takılacak boru ucunda kazıma yapılacaktır. Kazıma alanının belirlenmesi ve kazıma tekniği açısından doğru uygulama hangisidir?
- A) Boru yüzeyi zımparayla parlatılıp pürüzsüz hâle getirildikten sonra takılır
- B) Yalnız parçanın ağzına denk gelen dar bir şerit kazınarak süre kazanılır
- C) Parçanın oturacağı boy işaretlenir, oksit tabaka bütün yüzeyden alınır
- D) Kazıma yerine yüzey solventle silinerek kaynağa hazır duruma getirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Parçanın oturacağı boy işaretlenir, oksit tabaka bütün yüzeyden alınır
Polietilen yüzeyde zamanla oluşan oksitlenmiş tabaka füzyonu engeller; bu yüzden önce parçanın oturacağı boy işaretlenir, sonra bu alanın tamamı oksit tabakası kalkacak biçimde kazınır. Dar bir şerit kazımak ya da kazıma yerine solventle silmek sahada süre kazanmak için sık yapılır; solvent oksit tabakasını kaldırmaz ve kazınmamış bölge ek içinde yapışmayan bir kuşak bırakır. Zımparayla parlatmak da tabakayı düzgün almaz.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — kazıma alanının belirlenmesi ve yüzey hazırlığı
16. Kazınmış boru yüzeyi ve ek parçanın iç yüzeyi kaynak öncesi temizlenecektir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Şantiyede bulunan motorin bezle sürülerek yağ ve kir alınır
- B) Aynı bez birkaç ekte kullanılır, solvent bolca dökülerek yayılır
- C) Silme sonrası yüzey elle yoklanarak kuruyup kurumadığı denetlenir
- D) Kılavuzdaki kalıntısız solventle temiz bezle tek yönde silinir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kılavuzdaki kalıntısız solventle temiz bezle tek yönde silinir
Temizlik için üreticinin belirttiği, kalıntı bırakmayan solvent ve her ek için temiz bir bez kullanılır; tek yönde silmek kiri yüzeye geri yaymayı önler ve yüzey kendiliğinden kuruduktan sonra kaynağa geçilir. En sinsi hata silinmiş yüzeyi elle yoklamaktır: parmaktaki yağ kazınmış temiz yüzeyi yeniden kirletir. Motorin gibi yağlı ürünler ise yüzeyde füzyonu engelleyen bir film bırakır.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — kaynak yüzeylerinin uygun temizleyiciyle temizlenmesi
17. Kazıma sınırı ve ek parçanın daldırma boyu boru üzerine işaretlenecektir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Çelik çizecek ile derin iz açılır, böylece işaret yağmurda kaybolmaz
- B) Boruya zarar vermeyen kalemle daldırma boyu çevrede işaretlenir
- C) Kaynak bölgesinin ortasına yağlı boyayla kalın bir bant çekilir
- D) İşaret yerine ek parça üzerindeki fabrika çizgisi ölçü alınır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Boruya zarar vermeyen kalemle daldırma boyu çevrede işaretlenir
İşaret, ek parçanın boru üzerine ne kadar gireceğini ve kazıma sınırını gösterir; çevre boyunca ve boruya zarar vermeyen bir işaretleyiciyle yapılır ki parça oturduğunda kaçıklık hemen görülebilsin. Çelik çizecekle iz açmak işaret silinmesin diye tercih edilir ama boru cidarında çentik bırakır; polietilende çentik, basınç altında çatlağın başladığı nokta hâline gelir. Yağlı boya ise kaynak yüzeyini kirletir.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — daldırma boyunun ve kazıma sınırının işaretlenmesi
18. Manşonlu geçme elektrofüzyon kaynağında hazırlık adımları uygulanacaktır. Doğru sıralama hangisidir?
- A) Kazıma, kesme, işaretleme, temizleme, parçanın geçirilmesi, sabitleme
- B) Kesme, temizleme, işaretleme, parçanın geçirilmesi, kazıma, sabitleme
- C) Kesme, işaretleme, kazıma, temizleme, parçanın geçirilmesi, sabitleme
- D) İşaretleme, kazıma, sabitleme, temizleme, kesme, parçanın geçirilmesi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kesme, işaretleme, kazıma, temizleme, parçanın geçirilmesi, sabitleme
Hazırlıkta her adım bir sonrakinin şartıdır: önce boru eksene dik ve çapaksız kesilir, daldırma boyu ile kazıma sınırı işaretlenir, işaretlenen alanın tamamı kazınır, kazımadan çıkan talaş ve kir solventle alınır, parça kuru yüzeye geçirilir ve en son bölge sabitlenir. Sıranın en sık bozulduğu yer temizlemenin kazımadan önce yapılmasıdır; bu durumda kazıma yeniden talaş ve kir bırakacağı için yapılan temizlik boşa gider.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — kaynağa hazırlık işlemlerinin sırasıyla yapılması
19. Elektrofüzyon manşon takılmış boru, kaynak öncesi pozisyoner (bağlama aparatı) ile sabitlenecektir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Borular eş eksende, kasıntısız bağlanır; boru ağırlığı ekten alınır
- B) Eksen kaçıklığı, pozisyoner sıkılarak boru bükülmek suretiyle giderilir
- C) Manşona tam girmeyen boru pozisyonerle çekilerek yerine oturtulur
- D) Boru serbest bırakılır, sabitleme çevrim tamamlandıktan sonra yapılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Borular eş eksende, kasıntısız bağlanır; boru ağırlığı ekten alınır
Pozisyonerin görevi, boruyu kaynak ve soğuma boyunca eş eksende ve kasıntısız tutmaktır; boru ağırlığı ya da tranşe eğiminden gelen yük ekten alınmazsa erimiş bölge daha soğumadan zorlanır. Boruyu bükerek ya da çekerek zorlamak ekin içinde soğumayla kaybolmayan kalıcı gerilme bırakır ve polietilende gerilme, çatlağın başladığı noktadır. Hizalama kaynaktan önce yapılır; çevrim başladıktan sonra düzeltme yapılmaz.
Dayanak: 11UY0034-3/A3 birimi — boru ve ek parçanın kaynak öncesi sabitlenmesi
B1/B3 — Elektrofüzyon Kaynağı
20. Elektrofüzyon çevrimi bitmiştir; program sıkışık olduğu için ekip hemen dolgu yapıp basınç testine geçmek istemektedir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Ek üzerine ıslak bez sarılarak soğuma hızlandırılır ve dolguya geçilir
- B) Pozisyoner sökülüp boru hafifçe çevrilerek soğumanın eşitliği sağlanır
- C) Soğuma sürerken kum dolgusu serilir, basınç testi ertesi güne bırakılır
- D) Soğuma süresi dolmadan ek yüklenmez; dolgu ve test bekletilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Soğuma süresi dolmadan ek yüklenmez; dolgu ve test bekletilir
Elektrofüzyon ekinde dayanım, erimiş bölge kullanma kılavuzunda belirtilen soğuma süresi boyunca hareketsiz soğuduktan sonra oluşur; bu süre dolmadan dolgu yapmak, boruyu çevirmek veya basınç uygulamak birleşmeyi içeriden ayırır. Islak bezle soğutmak süreyi kısaltmaz; tersine ekin dışını içinden çok daha hızlı soğutarak iç gerilme ve çatlak riski yaratır. Soğuma süresi çapa ve parçaya göre kılavuzdan okunur.
Dayanak: 11UY0034-3/B1 birimi — elektrofüzyon kaynağında soğuma süresine uyulması
B1/B3 — Elektrofüzyon Kaynağı (315 mm üzeri)
21. Anma çapı 315 mm üzerindeki bir boruya elektrofüzyon manşon geçirilirken boru ucunun ovalleştiği görülmüştür. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Manşon zorlanarak geçirilir, çevrim ısısı boruyu yeniden yuvarlatır
- B) Yuvarlatma kelepçesiyle uç düzeltilip manşon sonra geçirilir
- C) Oval kısım kesilip atılır, kalan uç ısıtıcıyla ısıtılarak açılır
- D) Süre uzatılarak boşluk erimiş malzemeyle doldurulur ve ek bitirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Yuvarlatma kelepçesiyle uç düzeltilip manşon sonra geçirilir
Büyük çaplı borular taşıma ve depolamada ovalleşir; manşon ile boru arasındaki boşluk çevre boyunca eşit olmadığında erimiş malzeme gereken basıncı oluşturamaz ve ek zayıf kalır. Doğru çözüm, ucu yuvarlatma kelepçesiyle geometrisine döndürmek ve manşonu bundan sonra geçirmektir. Boşluğun süre uzatılarak eriyikle dolacağını sanmak yaygın bir yanılgıdır; fazla ısı boşluğu kapatmaz, yalnız malzemeyi bozar.
Dayanak: 11UY0034-3/B3 birimi — büyük çaplı borularda ovallik düzeltmesi ve parça geçirme
B2 — Semer Mesnet Birleştirme
22. Gazlı hatta semer mesnet takılmış ve elektrofüzyon çevrimi tamamlanmıştır. Sıradaki doğru adım nedir?
- A) Çevrim biter bitmez delici döndürülerek hattan uç alma bitirilir
- B) Semer üzerine kelepçe takılıp soğuma sırasında sızdırmazlık denenir
- C) Soğuma süresi tamamlanır, ardından semerin delicisi çalıştırılır
- D) Delme öncesi semer gövdesi ıslak bezle soğutularak süre kısaltılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Soğuma süresi tamamlanır, ardından semerin delicisi çalıştırılır
Semer mesnet gazlı hatta uygulandığı için delme, ancak kaynak kılavuzdaki süre boyunca soğuyup dayanım kazandıktan sonra yapılabilir; erken delme hâlâ yumuşak olan birleşmeyi gaz basıncı altında açar ve kontrolsüz gaz çıkışına yol açar. Islak bezle soğutup süreyi kısaltmak da güvenli değildir, çünkü yüzey soğusa bile birleşme bölgesi içeride sıcak kalmaya devam eder.
Dayanak: 11UY0034-3/B2 birimi — semer mesnet kaynağı sonrası soğuma ve delme sırası
B4/B5 — Isıtılmış Eleman (Alın) Kaynağı
23. Alın kaynağında boru uçları tıraşlayıcı ile alınmıştır. Sıradaki doğru adım hangisidir?
- A) Talaş elle dokunulmadan alınır, yüzey temizlenip ısıtıcıya geçilir
- B) Talaş elle çekilir, yüzeye elle son bir düzlük kontrolü yapılır
- C) Tıraşlanan uçlar eğelenip pah verilerek yüzey düzlüğü artırılır
- D) Uçlar açık bırakılıp ısıtıcı hazır olana kadar tranşede bekletilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Talaş elle dokunulmadan alınır, yüzey temizlenip ısıtıcıya geçilir
Tıraşlama, kaynatılacak iki yüzeyi birbirine paralel ve temiz hâle getirir; çıkan talaş elle değil bir aparatla alınır, yüzeyler kılavuzun belirttiği temizleyiciyle silinir ve yüzeye dokunulmadan hemen ısıtıcı aşamasına geçilir. Talaşı elle çekmek veya yüzeyi elle yoklamak parmak yağını doğrudan kaynak bölgesine taşır. Eğe ile pah vermek tıraşlamanın sağladığı düzlemi bozar; uçları açıkta bekletmek ise toz ve nem toplar.
Dayanak: 11UY0034-3/B4 birimi — alın kaynağında yüzey hazırlığı ve tıraşlama sonrası işlem
24. Alın kaynağında ısıtıcıya bastırma aşamasında dudak yüksekliği kullanma kılavuzundaki değere ulaşmıştır. Doğru davranış hangisidir?
- A) Basınç aynı seviyede tutulup ısıtma süresi tamamlanır
- B) Basınç düşürülüp basınçsız ısıtma süresi boyunca beklenir
- C) Isıtıcı hemen çıkarılıp borular tam basınçla yanaştırılır
- D) Isıtıcı sıcaklığı yükseltilerek dudak büyümesi sürdürülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Basınç düşürülüp basınçsız ısıtma süresi boyunca beklenir
Alın kaynağında önce basınçla yüzeyler ısıtıcıya oturtulur; kılavuzda belirtilen dudak yüksekliğine ulaşılınca basınç düşürülerek ısının boru cidarına derinlemesine işlemesi için basınçsız ısıtma süresi beklenir. Basıncı düşürmeden devam etmek eriyiği dışarı iterek kaynatılacak bölgeyi inceltir; ısıtıcı sıcaklığını yükseltmek ise yüzeyi yakarken iç kısmı yeterince ısıtmaz. Süre ve sıcaklık değerleri daima kılavuzdan alınır.
Dayanak: 11UY0034-3/B4 birimi — alın kaynağında ısıtma aşamalarının uygulanması
25. Alın kaynağı birleştirme basıncı altında soğumaktadır; ekip makineyi açıp bir sonraki ek için hazırlanmak istemektedir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Dudaklar sertleştiği için kelepçeler gevşetilip boru kaldırılır
- B) Su dökülerek soğuma hızlandırılır, sonra kelepçeler açılır
- C) Basınç yarıya düşürülüp makine sıradaki boruya kaydırılır
- D) Soğuma süresi boyunca basınç korunur ve makine açılmaz
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Soğuma süresi boyunca basınç korunur ve makine açılmaz
Alın kaynağında birleşme, soğuma süresi boyunca birleştirme basıncı sürdürülürse tam dayanım kazanır; makine erken açılırsa ek gerilme altında ayrılır ya da içeride görünmeyen bir zayıflık kalır. Dudakların dıştan sertleşmiş olması aldatıcıdır, çünkü kaynak bölgesinin iç kısmı hâlâ sıcaktır; su dökerek soğutmak da ani büzülme ve iç gerilme yaratır. Soğuma süresi et kalınlığına göre kılavuzdan okunur.
Dayanak: 11UY0034-3/B4-B5 birimleri — alın kaynağında soğuma süresince basıncın korunması
İlgili sayfalar
Doğal Gaz Polietilen Boru Kaynakçısı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.