Doğal Gaz Polietilen Boru Kaynakçısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (11UY0034-4)
MYK Doğal Gaz Polietilen Boru Kaynakçısı (11UY0034-4) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre
1. Gazlı bir polietilen dağıtım hattında boğma ve by-pass işlemi yapılacaktır. Ekip sahaya indiğinde kişisel koruyucu donanım konusunda nasıl davranmalıdır?
- A) KKD kontrolü kaynak makinesi bağlandıktan sonra vardiya ortasında yapılır
- B) Kısa süreli müdahalelerde eldiven ve gözlük kullanımı yeterli sayılır
- C) İşe uygun iş elbisesi ve KKD işe başlamadan eksiksiz hazırlanıp kontrol edilir
- D) Antistatik olmayan kıyafet, iş kısa süreceğinden değiştirilmeden kullanılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) İşe uygun iş elbisesi ve KKD işe başlamadan eksiksiz hazırlanıp kontrol edilir
Yapılan işe uygun iş elbisesi ve KKD'nin uygun ve çalışır durumda bulundurulması, iş başlamadan önce doğrulanması gereken bir yükümlülüktür; gazlı hatta çalışmada risk işin ilk dakikasında zaten mevcuttur. Sahada en sık görülen hata, KKD kontrolünü işin akışına bırakıp müdahale başladıktan sonra yapmaktır; bu durumda eksik donanımla geçen süre boyunca çalışan korumasız kalır ve eksiklik ancak denetimde ortaya çıkar.
Dayanak: 11UY0034-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi / KKD kullanımı
2. Tranşede kaynak hazırlığı sürerken beklenmedik bir noktadan kontrolsüz gaz çıkışı başlamıştır. Kaynakçının ilk yapması gereken nedir?
- A) Ateşleme kaynakları durdurulup bölge boşaltılır ve yetkiliye bilgi verilir
- B) Çıkış noktası küçük göründüğünden kaynak tamamlanıp ardından bildirim yapılır
- C) Makine çalışır durumdayken kelepçe sıkılarak çıkış yerinde durdurulmaya çalışılır
- D) Gaz dağılana kadar tranşe kenarında beklenip kaynağa kaldığı yerden devam edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Ateşleme kaynakları durdurulup bölge boşaltılır ve yetkiliye bilgi verilir
Kontrolsüz gaz çıkışında öncelik tehlikenin büyümesini engellemek ve acil durum prosedürünü işletmektir; ateşleme kaynaklarının kesilmesi, tahliye ve bildirim bu sıranın temelidir. Sahadaki tipik hata, işi bitirme kaygısıyla çıkışı küçük sayıp kaynağa devam etmektir; oysa birikimin sınırı görülmeden kestirilemez ve makine ile el aletleri ateşleme kaynağı olarak durmaktadır.
Dayanak: 11UY0034-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi / acil durum ve tehlike bildirimi
3. Kaynak öncesi temizlik sonrasında solvent emdirilmiş bezler, polietilen talaşları ve boş solvent kabı ortaya çıkmıştır. Bu atıklar nasıl yönetilmelidir?
- A) Talaş ve bezler tranşe içinde bırakılıp kapatma dolgusuyla birlikte gömülür
- B) Bezler sahada kurutulduktan sonra ertesi gün genel çöp kabına atılır
- C) Kalan solvent tranşeye dökülüp uçucu olduğu için buharlaşması beklenir
- D) Solventli bez ve kap yanıcı atık olarak ayrı toplanıp teslim edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Solventli bez ve kap yanıcı atık olarak ayrı toplanıp teslim edilir
Solvent uçucu ve yanıcı bir kimyasaldır; emdiği bez ve boş kabı ile birlikte diğer atıklardan ayrılarak toplanması, çevresel riskin ve yangın riskinin azaltılmasının doğrudan gereğidir. Sahada en çok yapılan hata bezleri kurutup evsel çöpe atmak ya da tranşede bırakmaktır; kuruma solventi yok etmez, buharı zemin seviyesinde birikebilir ve gaz hattı çevresinde ateşleme riski oluşturur.
Dayanak: 11UY0034-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi / atıkların ayrıştırılması
4. Elektrofüzyon kaynak makinesi çevrimin ortasında hata vererek işlemi durdurmuştur. Kaynakçının izlemesi gereken doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Makine kapatılıp açılarak aynı ek parçası üzerinde çevrim yeniden başlatılır
- B) İşlem durdurulur, hata kodu kaydedilir ve prosedüre göre değerlendirilir
- C) Hata kodu not edilmeden ikinci bir çevrim başlatılıp sonucuna bakılır
- D) Kaynak parametreleri elle düşürülerek çevrim bir kez daha denenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) İşlem durdurulur, hata kodu kaydedilir ve prosedüre göre değerlendirilir
Proseste saptanan hata ve arızada beklenen davranış, işlemi durdurup hatayı kaydetmek ve giderme çalışmasını tanımlı prosedüre göre yürütmektir; kayıt olmadan kök neden de izlenebilirlik de kurulamaz. Sahadaki yaygın hata, makineyi kapatıp açarak yarım kalmış ek parçası üzerinde çevrimi tekrarlamaktır; kısmen ergimiş bir bağlantıda ikinci çevrim ısı geçmişini bozar ve dıştan sağlam görünen ama içeride kusurlu bir kaynak bırakır.
Dayanak: 11UY0034-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi / hata ve arızaya müdahale
5. Dar bir tranşe içinde elektrofüzyon kaynağı yapılacaktır. Çalışma alanının kaynağa uygun hale getirilmesi için ne yapılmalıdır?
- A) Su tahliye edilip göçük önlemi alınır ve güvenli giriş çıkış sağlanır
- B) Tranşe tabanındaki su soğumayı hızlandırdığından yerinde bırakılır
- C) Dar kesitte çalışabilmek için boru bir miktar zorlanarak yerleştirilir
- D) Hafriyat yığını iş akışı hızlansın diye kazı kenarında bekletilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Su tahliye edilip göçük önlemi alınır ve güvenli giriş çıkış sağlanır
İş için uygun çalışma alanı, kaynağın kuru ve gerilimsiz bir ortamda yapılmasına ve çalışanın güvenli biçimde girip çıkmasına imkan veren alandır; su, göçük ve kenar yükü bu üç şartın hepsini birden bozar. Sahada sık görülen yanlış inanış tabandaki suyun soğutmaya yardım ettiğidir; su kaynak bölgesinden kontrolsüz ısı çeker, çevrimin ısı dengesini bozar ve yüzey ıslaklığı füzyonu doğrudan zayıflatır.
Dayanak: 11UY0034-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi / çalışma alanının düzenlenmesi
A2 — Plastik Kaynaklarıyla İlgili Genel Mesleki Bilgi (TS EN 13067 Madde 5.3)
6. Bir kaynakçıdan iki polietilen boruyu manşon kullanarak elektrofüzyon yöntemiyle birleştirmesi istenmiştir. Bu yöntemde birleşme nasıl oluşur?
- A) Boru uçları ısıtıcı plakada eritilip basınç altında alın alına getirilir
- B) Manşon iç yüzeyine solvent yapıştırıcı sürülerek kimyasal bağ oluşturulur
- C) Boru ile manşon arasına sıcak hava üflenip yüzeyler yumuşatılarak bastırılır
- D) Ek parçasındaki rezistans elektrikle ısıtılıp ekleme bölgesi eritilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ek parçasındaki rezistans elektrikle ısıtılıp ekleme bölgesi eritilir
Elektrofüzyon, ek parçasının içinde bulunan rezistansların elektrik enerjisiyle ısıtılması sonucu ekleme bölgesinin eritilerek birleştirilmesini sağlayan yöntemdir; ısı dışarıdan değil, bağlantı elemanının kendi içinden gelir. En sık karışan seçenek alın kaynağıdır: orada boru uçları ayrı bir ısıtıcı plakada eritilip basınçla birleştirilir ve elektrofüzyon ile aynı ekipman, aynı parametre ve aynı hazırlık mantığı geçerli değildir.
Dayanak: 11UY0034-4/A2 — Plastik kaynaklarıyla ilgili genel mesleki bilgi / kaynak yöntemlerinin tanımı
7. Gazlı bir dağıtım hattından yeni bir servis hattı için uç alınacaktır; işletme hattaki gaz akışının kesilmesini istememektedir. Uygun yöntem hangisidir?
- A) Alın kaynağı yapılarak hat üzerinde yeni bir kol oluşturulur
- B) Semer mesnet elektrofüzyon kaynağı ile hat üzerinden uç alınır
- C) Geçme manşon kaynağı için boru kesilip araya kol elemanı eklenir
- D) Tamir kelepçesi takılarak kalıcı servis hattı bağlantısı alınır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Semer mesnet elektrofüzyon kaynağı ile hat üzerinden uç alınır
Semer mesnet, çoğunlukla gazlı hatlarda gazı kesmeden dağıtım hatlarında uç alma amacıyla polietilen esaslı malzemeyle yapılan elektrofüzyon yöntemidir; boru gövdesi üzerine kaynatılır, bu nedenle hattın kesilmesini gerektirmez. Geçme ve alın kaynağı seçenekleri boruyu kesmeyi zorunlu kıldığından gaz kesintisi doğurur; tamir kelepçesi ise gaz çıkışını geçici olarak durdurmak için üretilmiş bir ekipmandır ve servis hattı bağlantısı olarak kullanılamaz.
Dayanak: 11UY0034-4/A2 — Plastik kaynaklarıyla ilgili genel mesleki bilgi / semer mesnet uygulaması
8. Sahada mevcut bir PVC boru ile yeni çekilen polietilen hattın birleştirilmesi istenmiştir. Kaynakçı nasıl davranmalıdır?
- A) Isıtma süresi uzatılarak PVC ile polietilen ergitme yoluyla birleştirilir
- B) PVC yüzeyi kazınıp elektrofüzyon manşonu ile kaynak çevrimi uygulanır
- C) Farklı termoplastik gruplar ergitilerek değil, geçiş elemanıyla bağlanır
- D) Yüzey solventle temizlenip semer mesnet kaynağı ile bağlantı sağlanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Farklı termoplastik gruplar ergitilerek değil, geçiş elemanıyla bağlanır
Termoplastiklerin alt grupları farklı ergime ve akış davranışına sahiptir; polietilen ile PVC gibi farklı gruplar birbirine ergitme kaynağıyla birleştirilemez, bu iş için uygun mekanik geçiş elemanı kullanılır. Sahadaki tipik hata ısıtma süresini uzatarak sorunun aşılabileceğini düşünmektir; süre uzatmak yalnızca polietilen tarafında aşırı ergime ve deformasyon yaratır, iki malzeme arasında taşıyıcı bir bağ oluşturmaz.
Dayanak: 11UY0034-4/A2 — Plastik kaynaklarıyla ilgili genel mesleki bilgi / termoplastik malzeme grupları
9. Ekip, elinde farklı imalatçılara ait elektrofüzyon ek parçalarıyla çalışmaktadır. Kaynak parametreleri nasıl belirlenmelidir?
- A) Sahada önce başarılı olmuş parametreler benzer çaplarda tekrarlanır
- B) Kullanılan ek parçasının imalatçı kılavuzu ve barkod verisi esas alınır
- C) Makinenin fabrika varsayılan programı tüm ek parçaları için uygulanır
- D) Parametreler boru çapına bakılarak kaynakçı tarafından hesaplanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kullanılan ek parçasının imalatçı kılavuzu ve barkod verisi esas alınır
Boru, bağlantı elemanı ve kaynak malzemeleri uygulanacak yönteme ve imalatçı tarafından hazırlanan kullanma kılavuzuna göre hazırlanır; ergime enerjisi ek parçasının kendi tasarımına bağlı olduğundan parametrenin tek doğru kaynağı o parçanın kendi verisidir. Sahada en yaygın hata, aynı çapta önceden tutmuş bir ayarı yeni markaya taşımaktır; rezistans sarımı ve et kalınlığı değiştiğinde aynı süre eksik ya da aşırı ergimeye yol açar.
Dayanak: 11UY0034-4/A2 — Plastik kaynaklarıyla ilgili genel mesleki bilgi / imalatçı kılavuzuna uygunluk
10. Bir ekip gün içinde çok sayıda elektrofüzyon kaynağı yapmaktadır. Kaynak verilerinin raporlanmasında doğru uygulama hangisidir?
- A) Kayıtlar vardiya sonunda hatırlanan bilgilerle toplu olarak doldurulur
- B) Yalnızca hatalı sonuçlanan kaynaklar için kayıt tutulması esas alınır
- C) Kayıt makine belleğinde tutulduğundan hat üzerinde numaralandırma atlanır
- D) Her kaynağın verisi kaydedilip hat ve ek parçası ile eşleştirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Her kaynağın verisi kaydedilip hat ve ek parçası ile eşleştirilir
Kaynak verilerinin raporlanması, hangi kaynağın hangi hat noktasında ve hangi ek parçasıyla yapıldığının sonradan gösterilebilmesi için gereklidir; izlenebilirlik kurulmazsa ileride çıkan bir kusurun kapsamı daraltılamaz. Sahada sık görülen hata yalnızca sorunlu kaynakları kaydetmek ya da vardiya sonunda hafızadan doldurmaktır; bu durumda kayıt gerçek çevrim verisini değil kaynakçının tahminini yansıtır ve denetimde kanıt değeri taşımaz.
Dayanak: 11UY0034-4/A2 — Plastik kaynaklarıyla ilgili genel mesleki bilgi / kaynak verilerinin raporlanması
11. Elektrofüzyon çevrimi tamamlanmış ve ek parçası üzerindeki indikatör pimler yükselmiştir. Bu gözlem nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Pim yükselmesi ergimeyi gösterir, kabul kararı muayene sonrası verilir
- B) Pim yükselmesi kaynağın kabulü için tek başına yeterli kanıt sayılır
- C) Pimler yükselmişse soğuma beklenmeden sabitleyici sökülür
- D) Pim yükselmemişse aynı ek parçası üzerinde çevrim yeniden başlatılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Pim yükselmesi ergimeyi gösterir, kabul kararı muayene sonrası verilir
İndikatör pimin yükselmesi ek parçası içinde ergimenin gerçekleştiğine dair bir göstergedir, ancak kaynağın kabul veya reddi fiziksel ve işlevsel kontrol ile gözle muayene kriterlerine göre verilir. Sahada en tehlikeli kısayol pimi tek başına kabul belgesi saymaktır; yetersiz kazınmış veya kirli bir yüzeyde de pim yükselebilir, çünkü pim yalnızca malzemenin genleşip yükseldiğini söyler, arayüzün gerçekten kaynadığını söylemez.
Dayanak: 11UY0034-4/A2 — Plastik kaynaklarıyla ilgili genel mesleki bilgi / kaynak kalitesinin değerlendirilmesi
12. Kaynak kalitesinin değerlendirilmesinde tahribatlı ve tahribatsız muayenelerin yeri sorulmaktadır. Doğru ayrım hangisidir?
- A) Tahribatlı muayene işletmeye alınacak hat üzerinde doğrudan uygulanabilir
- B) Gözle muayene ancak tahribatlı muayene sonrasında anlam kazanır
- C) Tahribatlı muayene numune üzerinde, gözle muayene hatta yapılır
- D) Her iki muayene türü de yalnızca laboratuvar ortamında yapılabilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Tahribatlı muayene numune üzerinde, gözle muayene hatta yapılır
Tahribatlı muayeneler bağlantıyı kullanılamaz hale getirdiği için işletmeye alınacak hat üzerinde değil, aynı şartlarda hazırlanmış numune üzerinde uygulanır; gözle muayene ise tahribatsız olduğundan sahadaki her kaynağa uygulanabilir. Sahadaki karışıklık gözle muayeneyi ikinci sınıf bir kontrol sanmaktır; oysa hat üzerindeki kaynakların tamamı için ilk ve çoğu zaman tek uygulanabilir kontrol gözle muayenedir.
Dayanak: 11UY0034-4/A2 — Plastik kaynaklarıyla ilgili genel mesleki bilgi / muayene türleri
A3 — Doğal Gaz Polietilen Boruların Kaynak İşlemlerine Hazırlanması
13. Gazlı bir polietilen hatta arıza giderilecek ve iş süresince gaz akışının kesilmemesi istenmektedir. Boğma noktaları nasıl belirlenmelidir?
- A) Boğma noktaları by-pass kaynağına imkan verecek mesafede seçilir
- B) Boğma noktaları birbirine mümkün olan en yakın mesafede seçilir
- C) Boğma işlemi kaynak yapılacak bölgenin tam üzerine denk getirilir
- D) Boğma yerleri, daha önce boğma yapılmış kesitlerle aynı noktaya alınır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Boğma noktaları by-pass kaynağına imkan verecek mesafede seçilir
By-pass, arıza anında sistemin çalışma sürekliliğini sağlamak için kurulan paralel devredir; bu nedenle boğma noktaları, aradaki bağlantı elemanı kaynaklarının rahatça yapılabileceği mesafede seçilmelidir. Sahada sık yapılan hata boğmaları olabildiğince yakın tutmaktır; kaynak için yer kalmadığında ya by-pass hiç kurulamaz ya da kaynaklar boğma bölgesinin deforme olmuş kesitine denk gelir.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / boğma ve by-pass hazırlığı
14. Boğma yapılmış gazlı hattın kesiti açılacaktır. Gazsızlaştırma konusunda doğru davranış hangisidir?
- A) Boğma tamamlandıktan hemen sonra hat kesiti doğrudan kesilerek açılır
- B) Gazsızlaştırma gerekliliği saptanıp hatta uygun yöntem seçilerek uygulanır
- C) Kesim yeri açık bırakılıp gazın kendiliğinden dağılması beklenir
- D) Gazsızlaştırma yerine tranşeye su verilerek gaz yukarı doğru bastırılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Gazsızlaştırma gerekliliği saptanıp hatta uygun yöntem seçilerek uygulanır
Kaynak hazırlığında beklenen davranış, önce gazsızlaştırmanın gerekli olup olmadığını saptamak, sonra hattın durumuna uygun yöntemi seçerek uygulamaktır; boğma akışı durdurur ancak kesit içinde kalan gazı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Sahadaki tipik hata boğmayı gazsızlaştırma yerine koymaktır; kalan gaz kesim veya kazıma sırasında ortaya çıkar ve el aletlerinin ürettiği kıvılcımla birlikte ciddi bir tutuşma riski doğurur.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / gazsızlaştırma
15. Yağmurlu ve rüzgarlı bir günde tranşe içinde elektrofüzyon kaynağı yapılması gerekmektedir. Ortam koşulları için doğru uygulama hangisidir?
- A) Yağmur soğutmayı hızlandırdığından çevrim süresi kısaltılarak devam edilir
- B) Islak yüzey kazıma sırasında kuruyacağı için doğrudan kaynağa geçilir
- C) Rüzgarlı havada makine gücü artırılarak oluşan ısı kaybı telafi edilir
- D) Kaynak bölgesi çadır veya örtüyle korunur ve yüzey kurutularak çalışılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kaynak bölgesi çadır veya örtüyle korunur ve yüzey kurutularak çalışılır
Polietilen kaynağına uygun ortam koşulları, kaynak bölgesinin yağmur, rüzgar ve nemden yalıtılmasını ve yüzeyin kuru olmasını gerektirir; bu yüzden saha uygulamasında çadır veya örtü ile koruma standart bir hazırlık adımıdır. Sahada yapılan en yaygın hatalar süreyi kısaltmak ya da gücü artırarak telafi etmeye çalışmaktır; ergime enerjisi ek parçasının kendi verisine bağlıdır, elle değiştirildiğinde kaynak ya eksik ergir ya da aşırı ısınıp bozulur.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / ortam koşullarının uygunluğu
16. Ambalajından yeni çıkmış, gözle bakıldığında temiz görünen bir polietilen boru elektrofüzyon manşonuyla birleştirilecektir. Kazıma konusunda doğru yaklaşım nedir?
- A) Boru yeni ve temiz göründüğünden solventle silmek kazımanın yerini tutar
- B) Kazıma yalnızca çamurlu veya gözle kirli görünen borulara uygulanır
- C) Oksitlenmiş yüzey tabakası kaldırılmadan füzyon oluşmaz, kazıma şarttır
- D) Kazıma manşonun oturmasını zorlaştırdığı için çok ince tutulup geçilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Oksitlenmiş yüzey tabakası kaldırılmadan füzyon oluşmaz, kazıma şarttır
Kazıma, borunun dış yüzeyinde zamanla oluşan oksitlenmiş ince tabakayı kaldırarak füzyonun temiz polietilen ile gerçekleşmesini sağlar; bu tabaka gözle görülmediği için borunun yeni olması kazımayı gereksiz kılmaz. Sahadaki en yaygın ve en tehlikeli hata solventle silmeyi kazıma yerine koymaktır; solvent yağ ve kiri alır ama oksit tabakasını kaldırmaz, sonuçta dıştan kusursuz görünen fakat arayüzü taşımayan bir kaynak elde edilir.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / yüzey kazıma
17. Kazıma işlemi tamamlanan boru yüzeyi temizlenecektir. Temizleme aşamasında doğru sıralama ve uygulama hangisidir?
- A) Uygun solventle silinip uçması beklenir, yüzeye elle temas edilmez
- B) Önce solventle silinir, ardından yüzey parlayana kadar kazıma yapılır
- C) Temizlik bezi yerine iş eldiveni ile yüzey silinerek talaş ve toz alınır
- D) Solvent uygulandıktan hemen sonra manşon geçirilip çevrim başlatılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Uygun solventle silinip uçması beklenir, yüzeye elle temas edilmez
Doğru sıra kazımadan sonra uygun temizleyici solventle silmek, solventin uçmasını beklemek ve kazınmış yüzeye elle dokunmamaktır; el teması cilt yağını yüzeye geri taşıdığı için hazırlığı geçersiz kılar. Sahada sık görülen hata sırayı ters çevirip önce solvent uygulamaktır; bu durumda kazıma, yüzeydeki çözünmüş kiri temiz polietilene bulaştırır ve solvent uçmadan çevrim başlatılırsa arayüzde gaz boşlukları oluşur.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / yüzey temizleme
18. Elektrofüzyon manşonu ile iki boru birleştirilecektir. Boru üzerine yapılan işaretlemenin kaynak açısından işlevi nedir?
- A) İşaretleme kaynak sonrasında kaynak numarasını yazmak amacıyla yapılır
- B) İşaret çizgisi manşon takıldıktan sonra parçanın dış yüzeyine atılır
- C) Derinlik gözle tahmin edilip boru manşona dayanana kadar itilerek geçilir
- D) Manşonun oturma derinliği işaretlenir, kazıma sınırı buna göre alınır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Manşonun oturma derinliği işaretlenir, kazıma sınırı buna göre alınır
İşaretleme, manşonun boru üzerinde ne kadar ilerleyeceğini önceden belirler; hem kazınacak bölgenin sınırını verir hem de montaj sonrası borunun tam oturup oturmadığının kontrol edilmesini sağlar. Sahadaki tipik hata derinliği gözle tahmin edip boruyu dayanana kadar itmektir; bu durumda ısıtma bölgesi ile boru yüzeyi tam örtüşmez, ergime alanının bir kısmı boşta kalır ve kaynak beklenen mukavemeti taşımaz.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / işaretleme
19. Bobinden açılmış polietilen boru bir miktar oval kalmıştır ve manşon boruya zorlanarak girmektedir. Montaj aşamasında ne yapılmalıdır?
- A) Boru ısıtılarak yumuşatılıp manşon içine zorlanarak yerine geçirilir
- B) Boru boyutuna uygun sabitleyici ile eksen düzeltilip montaj yapılır
- C) Manşonun iç çapı raspa ile genişletilerek montaj kolaylığı sağlanır
- D) Ovallik çevrim sırasında ergimeyle düzeleceğinden montaja devam edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Boru boyutuna uygun sabitleyici ile eksen düzeltilip montaj yapılır
Montajda boru boyutuna uygun sabitleyici seçilir; sabitleyici hem ovalliği toparlar hem de kaynağın kasıntısız ve düzgün eksende gerçekleşmesini sağlayan doğrultma işlevini görür. Sahada görülen hatalar boruyu ısıtmak veya manşonu raspalamaktır; ısıtma boru geometrisini kalıcı olarak bozar, raspalama ise ek parçasının ergime boşluğunu değiştirerek imalatçının öngördüğü kaynak koşulunu ortadan kaldırır.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / sabitleyici ile montaj
20. Kaynak çevrimi tamamlanmış, iş programı sıkışıktır ve ekip bir sonraki kaynağa geçmek istemektedir. Sabitleyici ve soğuma için doğru uygulama hangisidir?
- A) Pimler yükselir yükselmez sabitleyici sökülüp sonraki kaynağa geçilir
- B) Hava soğuk olduğunda soğuma süresi yarıya indirilerek uygulanabilir
- C) Soğuma süresi tamamlandıktan sonra sökülür, bölge zorlamadan korunur
- D) Sabitleyici çevrim biter bitmez sökülüp boru elle tutularak bekletilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Soğuma süresi tamamlandıktan sonra sökülür, bölge zorlamadan korunur
Sabitleyici, imalatçının belirttiği soğuma süresi tamamlanmadan sökülmez; soğuma boyunca kaynak bölgesi mekanik ve fiziksel etkilerden, olumsuz hava ve çevre koşullarından korunmalıdır. Sahada en sık yapılan hata pim yükselmesini bitiş işareti sayıp erken sökmektir; ergimiş malzeme henüz mukavemet kazanmadığından en küçük eksen kaçıklığı ya da çekme yükü arayüzde kalıcı bir kusur bırakır.
Dayanak: 11UY0034-4/A3 — Kaynak işlemlerine hazırlanma birimi / soğuma ve sabitleyicinin sökülmesi
B1 — Gazlı Hatta Elektrofüzyon Kaynağı ile Anma Çapı 315 mm ve Altındaki Boruların Birleştirilmesi
21. Gazlı hatta boğma sonrası kesilen bir polietilen borunun ucu, elektrofüzyon manşonu ile birleştirilmek üzere hazırlanacaktır. Boru ucunun kesimi için doğru uygulama hangisidir?
- A) Uç, boru eksenine dik kesilir ve çapak ile talaş temizlenir
- B) Kesim açılı kalsa da manşon içinde eksenin kendiliğinden düzeleceği kabul edilir
- C) Boru ucu kesme aracı yerine ısıtılıp koparılarak hattan ayrılır
- D) Kesim çapağı çevrimde ergiyeceği için yüzeyde bırakılıp montaja geçilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Uç, boru eksenine dik kesilir ve çapak ile talaş temizlenir
Elektrofüzyon manşonunda ergime, boru dış yüzeyi ile ek parçası iç yüzeyi arasındaki dar ve düzgün aralıkta gerçekleşir; bu nedenle boru ucu eksene dik kesilmeli, kesim sonrası çapak ve talaş yüzeyden alınmalıdır. Açılı kesim manşon içinde eksen kaçıklığı bırakır ve ergime alanının bir bölümünü boşta düşürür; kalan çapak ise arayüzde boşluk oluşturur, ısıtılarak koparma ise boru ucunda kontrolsüz deformasyon yaratır.
Dayanak: 11UY0034-4/B1 — Anma çapı 315 mm ve altındaki boruların birleştirilmesi birimi / boru ucu hazırlığı
22. Kaynak işlemleri biten bir hat bölümünde testler yapılacaktır. Sızdırmazlık testinin amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Boru hattı ve donanımının mekanik dayanımını sınır yükte ölçmek
- B) Kaynak bölgesinde ergimenin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemek
- C) Akışkanın işletme şartlarında boru içinde kalacağını doğrulamak
- D) Hattın güzergahını ve diğer altyapılarla kesişimini kayıt altına almak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Akışkanın işletme şartlarında boru içinde kalacağını doğrulamak
Sızdırmazlık testi, akışkanın işletme şartları altında boru içinde kalacağını ve bir sızma yapmayacağını doğrulamak amacıyla yapılır. Sık karıştırılan test mukavemet testidir; o test boru hattı ve donanımının dayanımını belirlemek için normal işletme şartlarındaki basıncın en az 1,5 katı ile uygulanır. Dolayısıyla iki testin amacı da uygulanan basıncı da farklıdır ve biri diğerinin yerine geçmez; uygulanacak test basıncı ve süresi ilgili mevzuat ile işletme şartnamesinde belirlenir.
Dayanak: 11UY0034-4/B1 — Anma çapı 315 mm ve altındaki boruların birleştirilmesi birimi / test işlemleri ve terim tanımları
25. Aday, elektrofüzyon birleştirme biriminin performansa dayalı sınavına girmektedir. Değerlendirmede kritik adımların rolü nedir?
- A) Kritik adımların tamamı başarılmalı, genel başarı şartı ayrıca aranır
- B) Kritik adımlarda eksik kalan puan diğer adımlardan telafi edilebilir
- C) Kritik adımlar yalnızca değerlendiriciye yol gösteren tavsiye başlıklarıdır
- D) Genel başarı yüzdesi tutuyorsa kritik adım sonucu ayrıca değerlendirilmez
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kritik adımların tamamı başarılmalı, genel başarı şartı ayrıca aranır
Performansa dayalı sınavda adayın başarılı sayılması için kritik adımların tamamından başarılı performans göstermesi ve ayrıca sınavın genelinden yeterlilikte belirlenen asgari başarı düzeyini sağlaması gerekir; bu iki şart birlikte aranır. Adayların en sık düştüğü yanılgı puan telafisidir; kritik adım can ve mal güvenliğini doğrudan etkileyen adımları işaretlediği için tek bir kritik adımdaki başarısızlık, genel yüzde yüksek olsa dahi sonucu olumsuz yapar.
Dayanak: 11UY0034-4 ölçme ve değerlendirme kuralları / performansa dayalı sınavda kritik adım şartı
B2 — Gazlı Hatta Elektrofüzyon Kaynağı ile Polietilen Borusuna Semer Mesnet Birleştirilmesi
23. Gazlı bir dağıtım hattına semer mesnet kaynağı yapılmış ve çevrim tamamlanmıştır. Bağlantı üzerinden delme işlemi ne zaman yapılmalıdır?
- A) Çevrim biter bitmez, hat basıncı düşmeden delme işlemine geçilir
- B) Soğuma süresi tamamlandıktan ve kontrol yapıldıktan sonra delinir
- C) Pimler yükseldiği anda kaynak tamam sayılarak delme gerçekleştirilir
- D) Delme önce yapılıp ardından semer mesnet kaynağı tamamlanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Soğuma süresi tamamlandıktan ve kontrol yapıldıktan sonra delinir
Semer mesnet birleştirmesinde kaynak bölgesinin soğutulması ayrıca değerlendirilen bir adımdır; delme, ancak soğuma tamamlanıp bağlantının fiziksel ve işlevsel kontrolü yapıldıktan sonra gerçekleştirilir. Sahada işi hızlandırmak için erken delme yapılması sık görülür; ergimiş bölge henüz mukavemet kazanmadan delici zorlaması ve basınç etkisi arayüzü açar, gazlı hatta bu doğrudan kontrolsüz gaz çıkışı anlamına gelir.
Dayanak: 11UY0034-4/B2 — Semer mesnet birleştirilmesi birimi / soğutma, kontrol ve delme sırası
B3 — Gazlı Hatta Elektrofüzyon Kaynağı ile Anma Çapı 315 mm Üzerindeki Boruların Birleştirilmesi
24. Bir aday, anma çapı 400 mm olan gazlı polietilen boruları elektrofüzyon kaynağı ile birleştirecektir. Bu iş için hangi seçmeli birimden belgelenmelidir?
- A) 315 mm ve altındaki boruların birleştirilmesini kapsayan B1 birimi
- B) Semer mesnet birleştirmesini kapsayan B2 birimi bu iş için yeterlidir
- C) Zorunlu A birimleri tamamlanınca çap sınırı olmaksızın kaynak yapılabilir
- D) 315 mm üzerindeki boruların birleştirilmesini kapsayan B3 birimi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) 315 mm üzerindeki boruların birleştirilmesini kapsayan B3 birimi
Seçmeli birimler yapılan işin türüne ve boru çapına göre ayrılır; anma çapı 315 mm üzerindeki boruların gazlı hatta elektrofüzyon ile birleştirilmesi B3 biriminin kapsamındadır. Sahadaki tipik yanılgı B1 belgesinin her çapı kapsadığını sanmaktır; B1 anma çapı 315 mm ve altını kapsar, B2 ise semer mesnet birleştirmesine yöneliktir ve büyük çaplı boru birleştirmesi için kullanılamaz. Zorunlu birimler ise seçmeli birimin yerine geçmez.
Dayanak: 11UY0034-4 yeterlilik birim yapısı / B1, B2 ve B3 seçmeli birimlerinin kapsamı
İlgili sayfalar
Doğal Gaz Polietilen Boru Kaynakçısı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.