Elektrik Pano Montajcısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (12UY0075-5)
MYK Elektrik Pano Montajcısı (12UY0075-5) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre
1. Pano atölyesinde bara delme tezgâhının çevresinde yağ birikintisi oluştuğu görülüyor. Ustabaşı durumu kayıt altına alırken 'tehlike' ile 'risk' kavramlarını doğru ayırmak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Yağ birikintisi risktir; kayarak düşmenin kendisi ise tehlikedir.
- B) Yağ birikintisi tehlikedir; tezgâhın markası ile modeli risktir.
- C) Yağ birikintisi tehlikedir; kayıp düşme olasılığı ile sonucu risktir.
- D) Yağ birikintisi risktir; tezgâhın bakım periyodu ise tehlikedir.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Yağ birikintisi tehlikedir; kayıp düşme olasılığı ile sonucu risktir.
Tehlike, zarar verme potansiyeli taşıyan durumun kendisidir; risk ise o tehlikeden kaynaklanan olayın gerçekleşme olasılığı ile sonucunun bileşimidir. Zeminde biriken yağ bu potansiyeli oluşturduğu için tehlike, üzerine basıp düşme ihtimali ve doğuracağı yaralanma ise risktir. Sahada en sık yapılan hata iki kavramı ters çevirmek ya da marka, bakım periyodu gibi ilgisiz unsurları risk saymaktır; bu karışıklık risk değerlendirme formunun yanlış doldurulmasına ve önlemin yanlış yere alınmasına yol açar.
Dayanak: 12UY0075-5/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi; tehlike ve risk kavramlarının ayrımı, risk değerlendirme kayıtları
2. Montajcı önce sütunlu matkapta pano sacına delik açacak, ardından kenarları keskin kalan sacları elle taşıyacaktır. Kişisel koruyucu donanım seçimi nasıl olmalıdır?
- A) Delmede yan siperlikli gözlük takılır; eldiven dönen uçta değil, sac taşınırken giyilir.
- B) Delme boyunca kesilmeye dayanıklı eldiven takılı kalır, gözlük sac taşınırken çıkarılır.
- C) Delmede kulaklık yeterli sayılır; sıçrayan talaş tezgâh üzerindeki siperlikle karşılanır.
- D) Sac taşımada bez eldiven yeterlidir; gözlük yalnızca taşlama yapılırken takılıp çıkarılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Delmede yan siperlikli gözlük takılır; eldiven dönen uçta değil, sac taşınırken giyilir.
Kişisel koruyucu donanım her iş adımının kendi riskine göre seçilir. Delme sırasında asıl risk sıçrayan talaştır ve yandan gelen parçacığı da durduran yan siperlikli gözlük gerekir; buna karşılık dönen matkap ucunun yanında eldiven kullanılmaz, çünkü eldiven uca dolanıp eli tezgâha çekebilir. Keskin kenarlı sacın elle taşındığı adımda ise kesilmeye dayanıklı eldiven giyilir. Sahada en sık yapılan iki hata, eldiveni tezgâh başında da takılı bırakmak ve keskin sacı bez eldivenle taşımaktır; birincisi el kaptırmaya, ikincisi derin kesiklere yol açar.
Dayanak: 12UY0075-5/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi; işe ve riske uygun kişisel koruyucu donanımın seçilmesi ve kullanılması
3. Test sahasında sıcak test sırasında bir kablo yalıtımından duman çıkıyor ve alev büyüyerek kontrolden çıkıyor. Montajcının izlemesi gereken doğru sıra hangisidir?
- A) Yangına önce su sıkılır, sonuç alınamazsa enerji kesilerek dışarı çıkılır.
- B) Önce fotoğraf çekilip form doldurulur, sonra enerji kesilip amir beklenir.
- C) Pano kapağı kapatılıp beklenir, duman artarsa yangın tüpü denenerek girilir.
- D) Enerji kesilir, alan boşaltılır ve kaçış prosedürüne göre acil birim aranır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Enerji kesilir, alan boşaltılır ve kaçış prosedürüne göre acil birim aranır.
Elektrik kaynaklı bir yangında ilk adım enerjiyi kesmek, ardından alanı boşaltıp anında giderilemeyecek durumlar için tanımlanmış acil durum ve kaçış prosedürünü uygulamaktır. Enerjili bir devreye su sıkmak iletken bir yol oluşturarak çarpılmaya yol açar ve olayı büyütür; bu, panik anında en sık yapılan ölümcül hatadır. Fotoğraf çekmek veya amir beklemek gibi adımlar can güvenliğinden sonra gelir, önce yapılırsa müdahale penceresi kapanır.
Dayanak: 12UY0075-5/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi; acil durum, yangın ve tahliye prosedürlerinin uygulanması
4. Pano imalatı sonunda tezgâh çevresinde bakır bara kırpıntısı, kablo yalıtım artığı ve solvent bulaşmış temizlik bezleri birikmiştir. Atıkların ayrılması nasıl yapılmalıdır?
- A) Bakır kırpıntı ile solventli bezler metal atık kabında birlikte toplanır.
- B) Bakır kırpıntı geri kazanıma, solventli bez tehlikeli atık kabına ayrılır.
- C) Bütün atıklar tek kapta biriktirilip haftalık olarak hurdacıya verilir.
- D) Solventli bezler kuruduktan sonra evsel atık poşetine atılarak uzaklaştırılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Bakır kırpıntı geri kazanıma, solventli bez tehlikeli atık kabına ayrılır.
Dönüştürülebilen malzemeler ile tehlikeli ve zararlı atıklar kaynağında ayrı toplanır; bakır kırpıntı geri kazanım akışına, solvent bulaşmış bez ise tehlikeli atık akışına aittir. Solventli bezin kuruduğunda zararsızlaştığını varsaymak yaygın bir yanılgıdır, çünkü kalıntı hem kimyasal kirletici olmayı hem de tutuşma kaynağı olmayı sürdürür. Tüm atığı tek kapta toplamak ise geri kazanılabilir bakırı da kirleterek hem çevresel hem ekonomik kayıp yaratır.
Dayanak: 12UY0075-5/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi; atıkların kaynağında ayrılması ve tehlikeli atıkların ayrı toplanması
5. Montajcı, pano montaj plakasındaki delik merkezlerinin projede verilen ölçüden bir miktar kaydığını fark ediyor. Kalite gereklilikleri açısından doğru davranış hangisidir?
- A) Delik eğe ile büyütülüp malzeme oturtulur, fark üretim sonunda not edilir.
- B) Kendi tecrübesine göre kabul edilebilir bir sınır belirlenip montaja devam edilir.
- C) Plaka değiştirilmeden vida zorlanarak sıkılır ve fark kalite formuna yazılmaz.
- D) Sapma talimattaki tolerans aralığıyla karşılaştırılır, aşılıyorsa raporlanır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Sapma talimattaki tolerans aralığıyla karşılaştırılır, aşılıyorsa raporlanır.
Kalite gerekliliği, uygulamada izin verilen tolerans ve sapmaların önceden tanımlı olmasını ve ölçülen farkın bu aralıkla karşılaştırılmasını gerektirir; aralık aşılıyorsa durum kayda geçirilip raporlanır. Montajcının kendi tecrübesine dayanarak sınır belirlemesi ya da deliği eğeleyip idare etmesi toleransı kişiselleştirir ve aynı hatanın seri üretimde tekrarlanmasına yol açar. Vidayı zorlayarak sıkmak ise plakayı gerilim altında bırakır ve titreşimle gevşeme riskini artırır.
Dayanak: 12UY0075-5/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi; kalite gereklilikleri, tolerans aralıkları ve sapmaların raporlanması
6. Aynı gün üç ayrı pano siparişi üzerinde çalışan ekipte hangi panonun hangi aşamada olduğu karışıyor ve bazı işler ikinci kez yapılıyor. Sorunu kaynağında çözecek uygulama hangisidir?
- A) İş programına göre görev dağıtılır ve yapılan işlerin kaydı düzenli tutulur.
- B) Ekip gün sonunda toplanıp kimin ne yaptığını sözlü olarak birbirine aktarır.
- C) Her montajcı istediği panoyu seçip bitirdikten sonra bir diğerine geçer.
- D) Panolar sıraya alınıp ekibin tamamı aynı anda tek pano üzerinde çalışır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) İş programına göre görev dağıtılır ve yapılan işlerin kaydı düzenli tutulur.
İş organizasyonu, iş programına dayalı görev dağılımı ile iş kayıtlarının düzenli tutulmasını birlikte gerektirir; kayıt olmadan hangi aşamanın tamamlandığı izlenemez ve mükerrer iş kaçınılmaz olur. Sözlü aktarım gün sonuna bırakıldığında bilginin bir kısmı zaten kaybolmuş olur, bu yüzden çözüm değil sonucu geciktiren bir tedbirdir. Herkesin istediği panoyu seçmesi ise sorumluluğu belirsizleştirerek karışıklığı büyütür.
Dayanak: 12UY0075-5/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Kalite ve Çevre birimi; iş organizasyonu, iş programına göre görev dağılımı ve iş kayıtları
A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri
7. İş emriyle gelen pano projesinde tek hat şeması ile malzeme listesi arasında bir kontaktörün anma akımı bakımından fark bulunduğu görülüyor. Montaja başlamadan önce doğru davranış nedir?
- A) Malzeme listesindeki değer esas alınıp montaj sürdürülür, şema sonra düzeltilir.
- B) Fark montaj öncesinde yetkiliye bildirilip projenin güncel hâli teyit edilir.
- C) Şemadaki değer esas alınarak stoktaki en yakın kontaktör takılır ve devam edilir.
- D) İki değerin ortalamasına en yakın kontaktör seçilir ve iş sonunda not düşülür.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Fark montaj öncesinde yetkiliye bildirilip projenin güncel hâli teyit edilir.
İş öncesi hazırlıkta talimat ve proje gözden geçirilir; belgeler arasında çelişki varsa bu bir uygunsuzluktur ve montaja başlamadan önce yetkiliye bildirilerek güncel revizyon teyit edilir. Sahada en sık yapılan hata iki belgeden birini keyfî olarak esas alıp devam etmektir; yanlış anma akımlı kontaktör takılırsa devre ya koruma dışı kalır ya da gereksiz açar ve hata ancak devreye almada ortaya çıkar. İki değerin ortalamasını almanın ise proje ile hiçbir teknik bağı yoktur.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; iş öncesi hazırlık, talimat ve projenin gözden geçirilmesi
8. Panonun konulacağı yerde duvar ile pano arkası arasında servis boşluğu bırakılması gerekiyor ve tavan yüksekliği sınırlıdır. Pano ölçüleri nasıl belirlenmelidir?
- A) Katalogdaki gövde ölçülerinden en büyüğü seçilerek her ihtimale karşı hazırlanılır.
- B) Malzeme sayısı toplanıp yaklaşık bir gövde ölçüsü belirlenir ve imalata geçilir.
- C) Yerleşim incelenerek montaj, servis ve kablo giriş payları ölçüye yansıtılır.
- D) Ölçü, sahada montaj sırasında panonun sığıp sığmadığına bakılarak kesinleştirilir.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Yerleşim incelenerek montaj, servis ve kablo giriş payları ölçüye yansıtılır.
Pano ölçüsü, yerleşim yeri incelenerek belirlenir; kapak açılımı, arka servis boşluğu, tavan yüksekliği ve kablo giriş payları ölçüye baştan yansıtılmalıdır. Malzeme sayısından yaklaşık ölçü türetmek yaygın bir kısayoldur ama iç hacmi doğru verse bile montaj ve bakım paylarını hesaba katmadığı için pano sahada yerine oturmaz. Ölçüyü sahaya bırakmak ise imalat bittikten sonra düzeltilemeyecek bir hatayı en pahalı aşamaya erteler.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; pano ölçülerinin ve montaj yerleşiminin belirlenmesi
9. Aynı anma akımına sahip iki çıkış için biri tek damarlı, diğeri çok damarlı olmak üzere farklı cinste kablo kullanılacaktır. Kesit belirlenirken hangi yaklaşım doğrudur?
- A) Anma akımları eşit olduğundan iki kabloda da aynı kesit doğrudan kullanılabilir.
- B) Akım taşıma kapasitesi kablo cinsine göre değiştiğinden her kablo ayrı değerlendirilir.
- C) Çok damarlı kabloda damar sayısı fazla olduğu için bir alt kesite inilebilmektedir.
- D) Kesit kablonun uzunluğuna göre belirlenir, kablo cinsi seçimi daha sonra yapılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Akım taşıma kapasitesi kablo cinsine göre değiştiğinden her kablo ayrı değerlendirilir.
Kablo kesiti yalnızca akıma değil, kablonun cinsine ve buna bağlı akım taşıma kapasitesine göre belirlenir; aynı anma akımı için farklı yapıdaki kablolar farklı kesit gerektirebilir. Anma akımı eşit diye kesiti kopyalamak sahada sık yapılan bir hatadır ve yetersiz kesit kalıcı ısınmaya yol açar. Damar sayısının fazlalığına bakıp bir alt kesite inmek de yanlıştır; demet hâlindeki iletkenlerde ısı atımı zorlaştığı için kapasite artmaz, aksine sınırlanır.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; kablo cinsinin ve kesitinin belirlenmesi
10. Depodan gelen programlanabilir denetleyicinin etiketindeki besleme türü, projede belirtilen besleme türüyle uyuşmamaktadır. Montajcının doğru davranışı nedir?
- A) Cihaz monte edilip besleme farkı ek bir güç kaynağı ile giderilmeye çalışılır.
- B) Cihaz takılır, devreye alma sırasında sorun görülürse değişim o an istenir.
- C) Etiket dikkate alınmayıp proje listesindeki kod cihazın üstüne yazılarak takılır.
- D) Uygunsuzluk raporlanır, projeye uygun cihaz gelene kadar montaja başlanmaz.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Uygunsuzluk raporlanır, projeye uygun cihaz gelene kadar montaja başlanmaz.
Malzeme kontrolünde programlanabilir devre elemanlarının besleme türü ile giriş çıkış özellikleri projeye göre doğrulanır; uyumsuzluk bir uygunsuzluktur ve raporlanarak uygun cihaz sağlanana kadar montaj başlatılmaz. Sahada en sık görülen kısayol farkı ek bir güç kaynağıyla kapatmaktır; bu, proje dışı bir eleman eklediği için hem devre şemasıyla uyumsuzluk yaratır hem de bakımda izlenemeyen bir yapı bırakır. Sorunu devreye almaya ertelemek de tüm kablolama emeğinin boşa gitmesine yol açar.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; malzeme kontrolü ve uygunsuzlukların raporlanması
11. Pano imalatında kullanılan pense tipi ampermetrenin kalibrasyon etiketindeki geçerlilik süresi dolmuştur. Ölçme ve kontrol aletleri bakımından doğru uygulama nedir?
- A) Aletin göstergesi bilinen bir yükte gözlenir, sapma azsa kullanılmaya devam edilir.
- B) Alet ölçümden çekilir, kalibrasyonu yenilenene kadar kontrol işinde kullanılmaz.
- C) Aynı marka başka bir aletle karşılaştırılır, değerler yakınsa ölçüm sürdürülür.
- D) Ölçüm sonucuna bir güvenlik payı eklenir ve alet iş bitene kadar kullanılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Alet ölçümden çekilir, kalibrasyonu yenilenene kadar kontrol işinde kullanılmaz.
Kalibrasyon, doğruluğundan emin olunan izlenebilir bir referans cihazla karşılaştırma ve sonucun raporlanması işlemidir; süresi dolmuş bir aletin gösterdiği değer artık izlenebilir olmadığı için alet ölçümden çekilir. Aleti aynı marka başka bir aletle kıyaslamak sahada çok yapılır ama iki aletin de sapmalı olma ihtimali ortadan kalkmadığından doğrulama sayılmaz. Sonuca güvenlik payı eklemek de sapmanın yönünü ve büyüklüğünü bilmediğiniz için ölçümü geçerli kılmaz.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; ölçme ve kontrol aletlerinin kalibrasyon durumunun izlenmesi
12. Montaj plakasına çok sayıda delik açılacaktır. Kesme ve delme öncesindeki markalama aşamasında hangi uygulama doğrudur?
- A) Malzeme plakanın üstüne konur, çevresi çizilir ve delikler göz kararı açılır.
- B) İlk delik açıldıktan sonra kalanlar eşit aralık varsayımıyla şeritle işaretlenir.
- C) Delik merkezleri projeye göre ölçülüp işaretlenir ve nokta vurularak sabitlenir.
- D) Delikler önce küçük çapla açılır, konum farkı sonradan eğelenerek düzeltilir.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Delik merkezleri projeye göre ölçülüp işaretlenir ve nokta vurularak sabitlenir.
Markalama, kesme ve delme işlemlerinin projedeki ölçülere göre yapılmasını sağlayan hazırlık adımıdır; delik merkezleri ölçülerek işaretlenir ve nokta vurularak matkap ucunun kaçması engellenir. Malzemenin çevresini çizip göz kararı delmek atölyede sıkça görülür ve delikler birkaç milimetre kaydığında ray ile kanal hizası bozulur. Konum hatasını sonradan eğeleyerek düzeltmek de deliği ovalleştirip bağlantının titreşimle gevşemesine zemin hazırlar.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; markalama, kesme ve delme işlemlerinin projeye göre yapılması
13. Hazırlanan bakır baralar izolatörler üzerine monte edilecektir. Bu montajda izolatörün işlevi ve montaj yaklaşımı nasıl tanımlanır?
- A) İzolatör titreşimi azaltır; aralıklar montaj kolaylığına göre değiştirilebilir.
- B) İzolatör baranın ısınmasını önler; sayısı bara uzunluğundan bağımsız seçilir.
- C) İzolatör barayı taşır ve gövdeden yalıtır; projedeki aralıklara uyulmalıdır.
- D) İzolatör bağlantıyı sızdırmaz kılar; kaideler pano tabanına serbest bırakılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) İzolatör barayı taşır ve gövdeden yalıtır; projedeki aralıklara uyulmalıdır.
İzolatör, elektrik enerjisinin taşınmasında kullanılan iletkeni iletken kısımlardan yalıtan ve aynı zamanda mekanik olarak taşıyan malzemedir; bu nedenle hem yalıtım hem taşıma işlevi vardır ve projede verilen mesnet aralıklarına uyulması gerekir. Aralığı montaj kolaylığına göre açmak sahada çok yapılan bir hatadır; mesnet aralığı büyüdükçe bara kısa devre kuvvetleri altında esner ve izolatör kaidesi zorlanır. İzolatörün ısınmayı önlediği ya da sızdırmazlık sağladığı yönündeki açıklamalar ise işleviyle ilgisizdir.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; bara ve izolatör montajı
14. Pano iç tesisatı çekilirken depoda projede belirtilen renkte kumanda iletkeni kalmadığı, aynı kesitte farklı renkte iletken bulunduğu görülüyor. Doğru davranış nedir?
- A) Aynı kesitte olduğundan farklı renk kullanılır ve uçlara numara etiketi takılır.
- B) Farklı renk kullanılır ve renk değişikliği notu pano kapağının içine asılır.
- C) Renk yerine kesit esas alınır, kumanda uçları kanal içinde ayrıca demetlenir.
- D) Proje renk kodu esastır; uygun renk sağlanana kadar durum bildirilip beklenir.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Proje renk kodu esastır; uygun renk sağlanana kadar durum bildirilip beklenir.
Pano iç tesisatında kablonun cinsi, rengi ve kesiti projeye göre belirlenir; renk kodu bakım ve arıza aramada devreyi tanımanın birincil aracıdır ve koruma iletkeni ile nötr gibi renkleri işlevine ayrılmış iletkenler hiçbir koşulda başka amaçla kullanılmaz. Bu nedenle kesit uyuyor diye renk değiştirilmez, uygun malzeme sağlanana kadar durum bildirilir. Farklı renkle çekip uca numara takmak atölyede sık başvurulan bir çözümdür ama etiket düştüğünde ya da yıllar sonra bakım yapıldığında iletkenin işlevi belirsizleşir. Kapak içine not asmak da panoya sonradan müdahale edecek kişinin o notu göreceği varsayımına dayanır.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; pano iç tesisatında kablo cinsi, rengi ve kesitinin projeye uygunluğu
15. Uzun süre depoda bekleyen bakır baraların cıvatalı bağlantı yüzeylerinde matlaşma ve oksit tabakası oluşmuştur. Montaj öncesinde doğru uygulama nedir?
- A) Temas yüzeyleri oksitten arındırılır; aksi hâlde direnç artar, bağlantı ısınır.
- B) Cıvatalar daha yüksek momentle sıkılarak oksit tabakasının ezilmesi sağlanır.
- C) Bağlantıya ikinci bir pul eklenerek temas yüzeyi büyütülür ve sorun giderilir.
- D) Yüzey yağlanarak nem alması engellenir ve iletkenlik böylece geri kazandırılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Temas yüzeyleri oksitten arındırılır; aksi hâlde direnç artar, bağlantı ısınır.
Bakır yüzeyde oluşan oksit tabakası iletkenliği düşürdüğü için cıvatalı bağlantıda temas direncini yükseltir; direnç arttıkça bağlantı yük altında ısınır ve ısınma oksitlenmeyi hızlandırarak süreci kendi kendini besleyen bir arızaya çevirir. Bu nedenle temas yüzeyleri montaj öncesinde temizlenir. Cıvatayı daha sert sıkarak oksidi ezmek sahada çok denenen bir yöntemdir ama bakırı akma sınırına zorlar ve zamanla gevşemeye yol açar; pul eklemek veya yüzeyi yağlamak da temas direncini düşürmez.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; bara bağlantı yüzeylerinin hazırlanması ve cıvatalı bağlantılar
16. Pano içinde kablo kanalı seçilirken montajcı ileride ek kablo çekileceğini bilmektedir. Kanal seçimi ve montajı nasıl yapılmalıdır?
- A) En dar kanal seçilir, kablolar sıkıştırılır ve kapak zorlanarak kapatılır.
- B) Kanal ölçüsü projeye göre belirlenir ve doluluk payı bırakılarak monte edilir.
- C) Kanal yerine kablolar kelepçeyle demetlenip montaj plakasına doğrudan bağlanır.
- D) Kanal montajı kabloların çekilmesinden sonra oturdukları yere göre yapılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kanal ölçüsü projeye göre belirlenir ve doluluk payı bırakılarak monte edilir.
Kablo kanalının ölçüsü projeye göre belirlenir ve kanal içinde doluluk payı bırakılarak monte edilir; bu pay hem ısı atımını hem de sonradan kablo ilavesini mümkün kılar. En dar kanalı seçip kabloları sıkıştırmak atölyede yer kazanmak için sık yapılır ama kapak zorlandığında yalıtım ezilir ve kapak zamanla açılır. Kanalı kablolar çekildikten sonra monte etmek de güzergâhı kabloya uydurduğu için düzensiz ve bakımı zor bir tesisat bırakır.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; kablo kanalı seçimi ve montajı
17. Ray üzerine dizilen klemens grubunun sonunda ara nihayet plakası ve durdurucu takılmadığı görülüyor. Bu eksikliğin sonucu nedir?
- A) Son klemensin içi açıkta kalır, grup ray üzerinde kayarak bağlantıyı zorlar.
- B) Klemens grubu ısınmaz ama numaralandırma bozulacağından etiketler karışır.
- C) Ray boyu kısaldığından ileride klemens ilavesinde rayın değiştirilmesi gerekir.
- D) Klemenslerin sıkma momenti düşeceğinden yalnızca kablo uçlarında gevşeme olur.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Son klemensin içi açıkta kalır, grup ray üzerinde kayarak bağlantıyı zorlar.
Nihayet plakası son klemensin açık kalan iç yüzeyini kapatarak gerilim altındaki parçaya temas ihtimalini ortadan kaldırır; durdurucu ise grubu ray üzerinde sabitleyerek kaymayı ve bağlantıların zorlanmasını önler. Bu iki parça çoğu zaman tamamlayıcı aksesuar sanılıp atlanır, oysa biri güvenlik biri mekanik kararlılık işlevi görür. Etiketlerin karışması veya rayın değişmesi gibi sonuçlar bu eksikliğin doğal sonucu değildir ve asıl riski gölgeler.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; ray ve klemens montajı ile tamamlayıcı aksesuarların takılması
18. Çok telli kumanda kablosu klemense, çok telli güç kablosu ise cıvatalı bara bağlantısına gidecektir. Kablo uçları nasıl hazırlanmalıdır?
- A) İki uç da açık bırakılır, teller burulup kalaylanarak doğrudan sıkıştırılır.
- B) Klemense pabuç, cıvatalı bağlantıya yüksük takılarak temas yüzeyi büyütülür.
- C) Klemense giden uca yüksük, cıvatalı bağlantıya giden uca pabuç takılır.
- D) Uçlara makaron geçirilip ısı tabancasıyla daraltılır, ayrı bir aksam takılmaz.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Klemense giden uca yüksük, cıvatalı bağlantıya giden uca pabuç takılır.
Yüksük, çok telli kabloların klemense bağlanması için kablo ucuna geçirilen metal aksamdır; pabuç ise cıvatalı bağlantılar için kablo ucuna takılan metal parçadır, dolayısıyla ikisi birbirinin yerine kullanılamaz. Sahada en sık yapılan hata telleri burup kalaylayarak doğrudan klemense sıkmaktır; kalay zamanla akar, bağlantı gevşer ve temas direnci artarak klemens ısınır. Makaron ise yalnızca yalıtım ve işaretleme amaçlıdır, bağlantı aksamının yerini tutmaz.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; kablo uçlarının hazırlanması; yüksük ve pabuç kullanımı
19. Panoda yüzlerce kablo bağlanacaktır. Etiketleme ne zaman ve nasıl yapılırsa sonraki bakım ve arıza aramasını kolaylaştırır?
- A) Bağlantılar bitip pano çalıştıktan sonra kablolar izlenerek uçlara etiket takılır.
- B) Etiketler projeye göre önceden hazırlanır, kablolar bağlanmadan uçlara takılır.
- C) Yalnızca güç kabloları etiketlenir, kumanda kabloları renk koduyla ayrılır.
- D) Etiket yerine kanal kapağına kalemle sıra numarası yazılarak izleme sağlanır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Etiketler projeye göre önceden hazırlanır, kablolar bağlanmadan uçlara takılır.
Kablo etiketleri projeye göre önceden hazırlanır ve kablolar bağlantıya hazırlanırken uçlarına takılır; böylece her iletkenin işlevi bağlantı anında bellidir ve sonraki bakımda devre şeması ile pano birebir eşleştirilebilir. Etiketlemeyi pano çalıştıktan sonraya bırakmak sahada sık görülür, ancak kanala girmiş kabloyu iki ucundan izlemek hem uzun sürer hem hatalı eşleştirmeye açıktır. Kanal kapağına numara yazmak da kapak söküldüğünde ya da değiştiğinde bilginin tamamen kaybolması demektir.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; kabloların projeye göre etiketlenmesi ve numaralandırılması
20. Pano kapağına sinyal lambaları ve kumanda butonları monte edilmiştir; kapak menteşeli ve boyalıdır. Topraklama bakımından doğru uygulama nedir?
- A) Menteşe metal olduğundan kapak, gövde üzerinden topraklanmış kabul edilir.
- B) Kapak üzerindeki cihazların toprak uçları doğrudan kapak sacına vidalanır.
- C) Kapak boyalı olduğundan yalıtkan sayılır ve yalnızca gövde topraklaması yapılır.
- D) Kapak ile topraklama barası arasına uygun kesitte esnek iletken bağlanır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kapak ile topraklama barası arasına uygun kesitte esnek iletken bağlanır.
Üzerinde elektrikli cihaz bulunan hareketli kapak, topraklama barasına ayrı ve esnek bir iletkenle bağlanmalıdır; kapak açılıp kapandığı için bağlantının bu hareketi karşılayacak yapıda olması gerekir. Menteşeyi topraklama yolu saymak sahada çok yapılan bir varsayımdır, ancak menteşe boya, yağ ve aşınma nedeniyle güvenilir ve sürekli bir iletim yolu oluşturmaz. Cihaz toprak uçlarını boyalı kapak sacına vidalamak da boya yalıtkan olduğu için çoğu zaman gerçek bir toprak bağlantısı vermez.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; pano gövde ve kapak topraklamasının yapılması
21. Kablo bağlantıları tamamlanan pano ilk kez kontrol edilecektir. Soğuk testin kapsamı ve zamanlaması nasıl olmalıdır?
- A) Pano enerjilendirilmeden bağlantı ve süreklilik kontrolü yapılır, hata raporlanır.
- B) Pano enerjilendirilip çıkışlar tek tek ölçülerek bağlantı doğruluğu denetlenir.
- C) Sadece gözle kontrol yapılır, ölçüm sıcak test aşamasına bırakılarak hız kazanılır.
- D) Kumanda devresi enerjilendirilir, güç bağlantıları elle çekilerek kontrol edilir.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Pano enerjilendirilmeden bağlantı ve süreklilik kontrolü yapılır, hata raporlanır.
Soğuk test, pano enerjilendirilmeden yapılan kablo bağlantısı ve süreklilik kontrolüdür; amacı hatalı ya da eksik bağlantıyı enerji verilmeden önce bulup raporlamaktır. Kontrolü enerji altında yapmak bu adımın tanımına aykırıdır ve mevcut bir bağlantı hatası varsa doğrudan kısa devreye veya cihaz hasarına dönüşür. Yalnızca gözle bakıp ölçümü sıcak teste ertelemek de zaman kazanmak için çok yapılır, ancak gevşek uç ya da yanlış klemens gözle görülmez.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; soğuk test uygulaması
22. Soğuk testi tamamlanan pano sıcak teste alınacaktır. Sıcak test öncesinde ve sırasında izlenecek doğru yaklaşım nedir?
- A) Sıcak test doğrudan yapılır, soğuk testte bulunan küçük hatalar sonra giderilir.
- B) Enerji verilmeden kapaklar sökülür ve bütün kontaklar elle konumlandırılır.
- C) Soğuk test hataları giderildikten sonra enerji verilir ve çalışma izlenir.
- D) Test tam yükte başlatılır, sorun görülürse kademe düşürülerek arıza aranır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Soğuk test hataları giderildikten sonra enerji verilir ve çalışma izlenir.
Sıcak test panonun enerji altındaki çalışma kontrolüdür ve ancak soğuk testte tespit edilen hatalar giderildikten sonra yapılır; aksi hâlde bilinen bir bağlantı hatası enerjiyle birlikte arızaya dönüşür. Küçük görünen hataları sonraya bırakmak sahada sık rastlanan bir aceleciliktir ve genellikle en pahalı hasarın kaynağı olur. Kontakları elle konumlandırmak veya testi doğrudan tam yükte başlatmak da arızayı yalıtmayı imkânsızlaştırır ve personeli riske sokar.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; sıcak test uygulaması
23. Delme ve kesme işlemleri sonrasında pano tabanında ve montaj plakasının altında metal talaş kaldığı görülmektedir. Bu durumun temel riski nedir?
- A) Talaş iletken olduğundan kısa devreye yol açar; enerji öncesi temizlik yapılır.
- B) Talaşlar zamanla oksitlenip yalıtkanlaşır, temizlik sevkiyat sonrasına bırakılır.
- C) Talaşlar boyalı yüzeyde kaldığı sürece iletim yapmaz, süpürme sevkiyatta yapılır.
- D) Talaşlar hava akımıyla dışarı atılacağından pano fanının takılması yeterli olur.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Talaş iletken olduğundan kısa devreye yol açar; enerji öncesi temizlik yapılır.
Metal talaş iletkendir; titreşim ve nakliye ile yer değiştirip iki iletken nokta arasında köprü kurabildiği için enerji verilmeden önce pano içi mutlaka temizlenir. Talaşın oksitlenerek yalıtkanlaştığı yönündeki kanı yaygın bir yanılgıdır, çünkü oluşan tabaka ince ve düzensizdir, ayrıca talaş ark altında zaten iletim yolu açar. Temizliği sevkiyata ya da fana bırakmak da talaşın kritik bölgeye yerleşmesini engellemez.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; pano içi temizlik ve enerji verilmeden önceki son kontrol
24. Testleri tamamlanan pano müşteriye sevk edilecektir. Sevke hazırlık aşamasında doğru uygulama hangisidir?
- A) Pano kapağı açık bırakılarak içerideki nemin havalanması sağlanıp yüklenir.
- B) Panonun bara bağlantıları gevşetilerek nakliye titreşiminin etkisi azaltılır.
- C) Pano dik yerine yatık yüklenir ve üstüne hafif malzeme konarak yer kazanılır.
- D) Pano darbe ve neme karşı korunur, hareketli parçaları sabitlenir, belgelenir.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Pano darbe ve neme karşı korunur, hareketli parçaları sabitlenir, belgelenir.
Sevke hazırlıkta pano darbe ve neme karşı korumaya alınır, kapak gibi hareketli parçalar sabitlenir ve panoya ait belgeler eksiksiz eklenir; amaç panonun teslim edildiği yerde testten çıktığı durumda olmasıdır. Bara bağlantılarını nakliye için gevşetmek sahada duyulan yanlış bir uygulamadır; gevşek bağlantı taşımada daha çok hareket eder ve varışta sıkıldığında temas yüzeyi zaten zarar görmüş olur. Kapağı açık taşımak ise menteşeyi ve kapak üstündeki cihazları riske atar.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; sevke hazırlık; koruma, sabitleme ve belgeleme
25. Test sahasında enerjilendirilmiş bir pano üzerinde ek bir bağlantı yapılması istenmektedir. Montajcının izlemesi gereken doğru yol nedir?
- A) Enerji kesilir, gerilim yokluğu ölçülür, tekrar enerjilenmesi kilitle engellenir.
- B) Yalıtkan eldiven takılarak bağlantı enerji altında hızlıca tamamlanmaya çalışılır.
- C) Sadece ilgili çıkışın şalteri açılır, ana giriş enerjili bırakılarak çalışılır.
- D) Şalter başında bir kişi bekletilir ve bağlantı gözetim altında enerjiyle yapılır.
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Enerji kesilir, gerilim yokluğu ölçülür, tekrar enerjilenmesi kilitle engellenir.
Gerçekleştirilen işlerde İSG kurallarının uygulanması, enerji kesildikten sonra gerilim yokluğunun ölçümle doğrulanmasını ve panonun bilgi dışında yeniden enerjilenmesinin engellenmesini gerektirir. Yalıtkan eldivenle enerji altında hızlıca çalışmak atölyelerde en sık rastlanan ihlaldir; tek bir hatalı temas ark ve çarpılmayla sonuçlanır. Şalter başında adam bekletmek de yanlış anlaşılma ya da başka bir kişinin müdahalesi ihtimalini ortadan kaldırmadığı için kilitlemenin yerine geçmez.
Dayanak: 12UY0075-5/A2 — Elektrik Pano Montajı İşlemleri birimi; enerjili ortamda çalışmada İSG kurallarının uygulanması
İlgili sayfalar
Elektrik Pano Montajcısı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.