Elektro-Mekanik Montaj İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (15UY0206-4)

Doğru cevap: A) İş adımının riskine uygun koruyucu donanım kullanılır

Kişisel koruyucu donanım, yürütülen işten kaynaklanan riske göre seçilir; lehimleme sırasındaki göz ve solunum riski ile klemens sıkma sırasındaki elektriksel ve mekanik risk aynı değildir, bu yüzden her iş adımında o adıma uygun donanım kullanılır. Hat girişinde verilen tek tip donanımı bütün işlerde yeterli saymak sahada çok yapılan bir hatadır; korunması gereken risk için uygun olmayan donanım takılı olsa bile çalışan korunmuş olmaz.

Dayanak: 15UY0206-4/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ve Sürdürülebilirlik / işe uygun KKD kullanımı

Doğru cevap: C) Makineye özel acil durum talimatı uygulanır ve enerji kesilir

Makine veya cihaz kaynaklı acil durumlarda önce o makineye özel acil durum talimatı uygulanır ve enerji güvenli şekilde kesilir; besleme kesilmeden müdahale edilirse olay büyümeye devam eder. Duman veren cihazı söküp taşımak ya da testi tamamlamaya çalışmak yaygın bir yanlıştır; hem yangının yayılmasına hem de çalışanın kızgın yüzey ve elektrik riskine maruz kalmasına yol açar.

Dayanak: 15UY0206-4/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ve Sürdürülebilirlik / acil durum ve tehlike anında davranış

Doğru cevap: D) Atıklar türüne göre ayrı ve etiketli kaplarda toplanır

Lehim artığı ile yağ bulaşmış bez tehlikeli atık sınıfında değerlendirilir, karton ise geri kazanılabilir ambalaj atığıdır; bunlar türüne göre ayrı ve etiketli kaplarda toplanıp uygun şekilde geçici depolanır. Hepsini tek konteynere atıp sonradan ayrıştırmayı planlamak sahada sık görülür ama tehlikeli atıkla karışan atığın tamamı tehlikeli atık olarak yönetilmek zorunda kalır ve geri kazanım imkânı ortadan kalkar.

Dayanak: 15UY0206-4/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ve Sürdürülebilirlik / atıkların ayrı toplanması

Doğru cevap: B) Talimatın yürürlükteki revizyonuyla çalışılır

Kalite gereklilikleri, işin yürürlükteki iş talimatı ve teknik dokümanın güncel revizyonuna göre yapılmasını gerektirir; revizyon çoğu zaman değişmiş bir sıkma değeri, parça numarası veya eklenen bir kontrol adımı içerir. Tezgâhta kalan eski nüshayla çalışmak sahada sık görülen bir hatadır; ürün eski koşullara göre monte edildiği için uygunsuzluk tek parçada kalmaz, partinin tamamına yayılır ve kayıt da yanlış dokümana atıf yapar.

Dayanak: 15UY0206-4/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ve Sürdürülebilirlik / yürürlükteki kalite dokümanına uygun çalışma

Doğru cevap: A) Boştaki cihazlar ve basınçlı hava hattı molada kapatılır

Kaynakların etkin kullanımı, üretim durduğunda boşta enerji ve basınçlı hava tüketen ekipmanların kapatılmasını içerir; basınçlı hava üretimi maliyetli olduğu için hat durduğunda kapatılması doğrudan tasarruf sağlar. Cihazları ısınmasın diye boşta çalışır bırakmak yaygın bir alışkanlıktır ancak hem enerjiyi hem de ekipman ömrünü boşa harcar.

Dayanak: 15UY0206-4/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ve Sürdürülebilirlik / kaynakların etkin ve tasarruflu kullanımı

Doğru cevap: C) İşle ilgisi olmayan malzemeler ortamdan uzaklaştırılır

İş organizasyonunun ilk adımı çalışma alanının yapılacak işe uygunluğunu sağlamaktır; işle ilgisi olmayan parça ve ambalajların ortamdan uzaklaştırılması hem takılma ve düşme riskini hem de yanlış parça montajı riskini azaltır. Kutuları tezgâh altına itmek alanı görünürde boşaltır ama malzeme karışıklığını ortadan kaldırmaz ve acil durumda kaçış yolunu tıkayabilir.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / iş organizasyonu, çalışma alanının düzenlenmesi

Doğru cevap: B) Ekipmanın enerjisi kesildikten sonra temizlik yapılır

İş bitiminde temizlik, ekipmanın enerjisi kesildikten sonra ve uygun yöntemle yapılır; hareketli parçalar ile enerji altındaki bağlantılar temizlik sırasındaki en sık yaralanma kaynağıdır. Talaşı basınçlı hava ile uçurmak sahada çok yapılan bir hatadır, partikülleri göze ve solunum yoluna savurur, ayrıca artığı komşu ekipmanın içine taşır.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / iş bitiminde temizlik ve toparlama

Doğru cevap: D) İşlemler formdaki sıra ve talimatlara göre yürütülür

İşlem formu, yapılacak işin sırasını ve talimatlarını taşıyan kayıttır; işlemler formdaki sıraya ve talimatlara göre yürütülür, kayıt da işlem yapıldıkça doldurulur. Sırayı deneyime dayanarak baştan değiştirmek montaj adımları arasındaki bağımlılıkları bozar; formu sonradan hatırlayarak doldurmak ise izlenebilirliği ortadan kaldırır.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / işlem formu ve talimatlara göre çalışma

Doğru cevap: B) İşin gereğine ve teknik dokümana uygun aletler hazırlanır

Montaj ön hazırlığında kullanılacak ekipman ile kontrol ve muayene aletleri, işin gereğine ve teknik dokümana göre önceden belirlenip hazırlanır; böylece iş başladıktan sonra alet aranarak süreç kesilmez. Tezgâhta hazır duran aletle başlayıp gerekirse alet aramak yaygın bir hatadır, yanlış ölçüm aralığında ya da yanlış tipte alet kullanımına yol açar.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / montaj ön hazırlık, ekipman ve ölçü aleti seçimi

Doğru cevap: D) Basınç teknik dokümandaki değere ayarlanıp denetlenir

Pnömatik aletle çalışmadan önce hat basıncı teknik dokümanda belirtilen çalışma değerine ayarlanır, şartlandırıcıda biriken yoğuşma suyu boşaltılır ve hortum ile bağlantılarda kaçak olup olmadığı kontrol edilir; nemli hava aletin iç parçalarını aşındırır, basıncın düşük ya da yüksek olması ise sıkma sonucunu doğrudan bozar. Alet zorlandıkça basıncı yükseltmek sahada yaygındır ancak aletin ve bağlantının tasarım sınırını aşar.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / montaj öncesi donanımın çalışırlık kontrolü

Doğru cevap: C) Alet kullanımdan alınır ve kalibrasyonu yaptırılır

Kalibrasyon, doğruluğundan emin olunan bir referans ölçme cihazıyla karşılaştırma işlemidir; geçerliliği dolmuş aletle alınan sonucun doğruluğu gösterilemeyeceği için alet kullanımdan alınır ve kalibrasyonu yaptırılır. Sonuç tolerans içinde çıktığı için kullanmaya devam etmek yaygın bir hatadır; aletin sapması bilinmediğinden tolerans içinde görünen parça gerçekte uygunsuz olabilir.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / ölçü aletlerinin kalibrasyon durumu

Doğru cevap: B) Alet kullanımdan çıkarılır ve durum amire raporlanır

Alet ve donanımda bozulma veya yıpranma tespit edildiğinde alet kullanımdan çıkarılır ve durum amire raporlanır; böylece hem hatalı sıkma önlenir hem de yedek ve onarım süreci başlatılır. Sıkma değerini elle artırarak telafi etmeye çalışmak sahada sık görülür ancak gerçek sıkma kuvveti bilinmediğinden bağlantı ya gevşek kalır ya da parça zarar görür.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / alet ve donanımdaki yıpranmanın bildirilmesi

Doğru cevap: A) Montaj şeması ve teknik dokümanlar okunarak çıkarılır

Ayrıntılı işlem sıralaması, montaj şeması ve teknik dokümanlar okunarak çıkarılır; şema hangi parçanın hangi adımda ve hangi bağlantıyla monte edileceğini belirler. Benzer üründeki sırayı hatırlayıp uygulamak, ürün ailesi değiştiğinde bağlantı sırası ve erişim yolları farklılaştığı için sökme ve yeniden montaj gerektiren hatalara yol açar.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / montaj şemasından işlem sırasının çıkarılması

Doğru cevap: C) Parçalar el, göz ve ölçme cihazlarıyla kontrol edilir

Montaj öncesi parça uygunluğu el, göz ve ölçme cihazları birlikte kullanılarak kontrol edilir; gözle görülmeyen ölçü sapmaları ancak ölçüm ile yakalanır. Ambalajı hasarsız geldiği için parçayı uygun saymak yaygın bir hatadır; ambalaj bütünlüğü parçanın ölçü, yüzey ve elektriksel uygunluğu hakkında bilgi vermez.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / montaj öncesi parça uygunluk kontrolü

Doğru cevap: B) Bağlantılar montaj başlamadan önce tek tek kontrol edilir

Montaj öncesi kontroller, çalışma alanındaki elektrik, basınçlı hava ve su gibi bağlantıların montaj başlamadan doğrulanmasını kapsar; eksik ya da hatalı bir besleme montaj ortasında fark edildiğinde iş durur ve parça zarar görebilir. Kontrolü montaj sonrasına bırakmak, hatanın en pahalı noktada, yani ürün tamamlandıktan sonra ortaya çıkmasına neden olur.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / montaj alanı besleme bağlantılarının kontrolü

Doğru cevap: D) Teknik dokümandan kontrol edilecek hususlar doğrulanır

İşlem sırası gelen ve önceki işlemlerde montajı yapılmış parçalarda kontrol edilecek hususlar teknik dokümandan belirlenir ve doğrulanır; böylece önceki istasyondan gelen bir uygunsuzluk kendi işlemine taşınmaz. Önceki istasyon onayladı diye doğrudan montaja geçmek yaygın bir hatadır; sonraki adım eklendiğinde uygunsuzluğun düzeltilmesi çok daha zor ve maliyetli olur.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / önceki işlemlerin teknik dokümana göre doğrulanması

Doğru cevap: C) Teknik talimata göre koruyucu örtü ve aparat kullanılır

Hasar görmemesi gereken parça, alan, malzeme ve aparatlar teknik talimatta tanımlanır ve montaj süresince koruyucu örtü veya aparatlarla koruma altına alınır. Alet çantasını doğrudan gövdenin üzerine koymak sahada çok yapılan bir hatadır; hassas yüzeyde çizik ve ezik bırakır, bu hasarlar genellikle ancak son muayenede fark edilerek ürünün yeniden işlenmesine yol açar.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / hassas parça ve yüzeylerin korunması

Doğru cevap: A) Parça teknik dokümana uygun konumuna getirilip sabitlenir

Parça montaj şemasına göre yerine oturtulur ve teknik dokümanda belirtilen asıl konumuna sabitlenir; bir cıvatanın boşta kalması genellikle konumlandırmada bir sapma olduğunun işaretidir. Daha uzun cıvata takmak veya diğer cıvataları fazla sıkarak parçayı tutmaya çalışmak yükü dengesiz dağıtır ve bağlantıda erken gevşeme ya da çatlak oluşturur.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / parçanın şemaya göre konumlandırılıp sabitlenmesi

Doğru cevap: B) Bağlantılar teknik dokümandaki tork değerinde sıkılır

Cıvatalı mekanik bağlantılar teknik dokümanda belirtilen tork değerinde, tork anahtarıyla sıkılır; aletin kendisi de periyodik olarak kalibre edilmiş olmalıdır. Elden geldiğince kuvvetli sıkmak sahada yaygındır ancak fazla sıkma diş sıyırmasına ve parça deformasyonuna, az sıkma ise titreşim altında gevşemeye yol açar; anahtar kolunun uzunluğuna bakarak tork tahmin etmek ölçümün yerine geçmez.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / mekanik bağlantıların tork değerinde sıkılması

Doğru cevap: C) Uçlar şemadaki numaralara göre bağlanıp sıkılığı denetlenir

Elektriksel bağlantılar şemadaki uç numaralarına göre yapılır ve bağlantının sıkılığı kontrol edilir; gevşek klemens teması ısınmaya ve zamanla arızaya yol açar. Çok damarlı iletkenin uçları elle bükülüp doğrudan sıkıştırılmaz, uygun yüksük veya kablo pabucu kullanılır. Kablo renklerine bakıp numara kontrolünü atlamak da yaygın bir hatadır, çünkü aynı renk farklı devrelerde kullanılabilir.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / elektriksel bağlantıların şemaya göre yapılması

Doğru cevap: D) Bağlantılar temizlenir, aparatlar sökülüp kaldırılır

Sonlandırıcı işlemlerde önce bağlantılar üzerindeki kalıntılar teknik talimata uygun şekilde temizlenir, ardından montajda kullanılan araç, gereç ve aparatlar parçadan ayrılarak yerlerine kaldırılır. Aparatı ürünle birlikte göndermek veya temizliği depoya bırakmak, hem ürün üzerinde yabancı cisim kalmasına hem de bir sonraki işte alet eksikliğine yol açar.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / sonlandırıcı işlemler ve aparatların kaldırılması

Doğru cevap: B) Ölçüm tekrarlanıp uygunsuzluk olarak değerlendirilir

Ölçme ve kontrol sonuçları teknik dokümanda belirtilen özelliklerle karşılaştırılır; aralık dışında kalan değer önce ölçüm tekrarlanarak doğrulanır, sonra uygunsuzluk olarak değerlendirilip kaydedilir. Sınıra yakın olduğu için değeri uygun saymak sahada sık görülen bir hatadır; tolerans zaten ürünün işlevini koruduğu sınırı tanımlar, dışına çıkan sapma sonraki montaj adımlarında birikerek büyür.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / ölçme sonuçlarının teknik özelliklerle karşılaştırılması

Doğru cevap: A) Ürün veya parçaya ait ayar şemasından belirlenir

Yapılması gereken ayarlar ürün veya parçaya ait ayar şemasından belirlenir; şema hangi noktada hangi değere ayar yapılacağını gösterir ve ayar sonrası uygunluk yine teknik özelliklerle karşılaştırılarak doğrulanır. Önceki vardiyanın bıraktığı değeri devralmak yaygın bir hatadır; o değer farklı bir parti, kalıp veya ürün varyantı için ayarlanmış olabilir.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / ayar şemasına göre ayar yapılması

Doğru cevap: D) Teknik resim ve şema değerlendirilip hata giderilir

Hata ve arızalar, ürün veya parçaya ait teknik resim, şema ve krokiler değerlendirilerek nedeniyle birlikte belirlenir ve iş sonucunda giderilir. Parçayı değiştirip nedenini aramadan geçmek sahada sık yapılır ancak kök neden montaj sırası, ayar veya bağlantıda ise aynı hata sonraki üründe tekrar eder; hatayı sonraki vardiyaya devretmek de sorunu büyütür.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / hata ve arızaların nedeniyle giderilmesi

Doğru cevap: A) Ölçüm ve ayar sonuçları forma işlenip amire iletilir

Tamamlanan montaja ilişkin ölçme, kontrol ve ayar sonuçları gerekli form ve dokümanlara işlenerek amire iletilir; bu kayıt hem izlenebilirliği hem de sonraki kontroller için karşılaştırma temelini sağlar. Raporu yalnızca uygunsuzluk çıkanlar için yazmak veya formu sonradan toplu doldurmak, uygun çıkan ürünlerin doğrulama kaydını yok eder ve geriye dönük inceleme yapılamaz hâle gelir.

Dayanak: 15UY0206-4/A2 — Elektro-Mekanik Montaj ve Ayar İşlemleri / sonuçların forma işlenmesi ve raporlanması