Endüstriyel Boru Montajcısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (11UY0013-3)
MYK Endüstriyel Boru Montajcısı (11UY0013-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma
1. Galvaniz kaplı boruların kesildiği ve kaynatıldığı bir imalat alanında görevlendirildiniz. Açığa çıkan metal dumanına karşı en doğru önlem hangisidir?
- A) Kaynak maskesi yüzü kapattığı için maskeyle çalışmayı yeterli saymak
- B) Rüzgârı arkaya alıp ara ara alandan uzaklaşarak çalışmayı sürdürmek
- C) Yerel duman emişi kullanmak ve uygun solunum koruyucu takmak
- D) Basit toz maskesi takarak çalışma süresini kısa tutmaya çalışmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Yerel duman emişi kullanmak ve uygun solunum koruyucu takmak
Galvaniz kaplama ısındığında çinko oksit dumanı açığa çıkar; bu duman solunum yoluyla alındığında metal dumanı ateşi denilen tabloya yol açabilir. Doğru korunma, dumanı kaynağında yakalayan yerel emiş ile bu tür dumanlara uygun sınıfta solunum koruyucunun birlikte kullanılmasıdır. Kaynak maskesi yalnızca ışın, sıçrantı ve ısıya karşı korur; dumanı filtrelemez. Basit toz maskesi ise metal dumanı boyutundaki partiküller için uygun koruma sınıfında değildir, süreyi kısaltmak da maruziyeti ortadan kaldırmaz.
Dayanak: A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma / 'Yapılan işe uygun kişisel koruyucu donanımları sıralar' ve 'Gerçekleştirdiği iş ile ilgili tehlike ve riskleri listeler' bilgi ifadeleri
2. Kullanım dışı bırakılmış büyük çaplı bir boru hattının içinde temizlik ve montaj yapılacaktır. Çalışmaya başlamadan önceki doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Gaz ölçümü yapmak, sürekli havalandırmak ve dışarıda gözcü bulundurmak
- B) Hattın kapaklarını açıp bir süre bekledikten sonra el feneriyle girmek
- C) Ortamı oksijen tüpüyle üfleyerek temizleyip işi hızlıca tamamlamak
- D) İçeride telefon çektiği için gözcü yerine telefonla iletişimde kalmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Gaz ölçümü yapmak, sürekli havalandırmak ve dışarıda gözcü bulundurmak
Boru ve tank içi gibi kapalı hacimlerde oksijen azalması, boğucu veya parlayıcı gaz birikmesi görülebilir; bu nedenle girişten önce gaz ölçümü, giriş boyunca sürekli havalandırma ve dışarıda müdahale edebilecek bir gözcü zorunlu unsurlardır. Kapağı açıp beklemek ortamın temizlendiğini kanıtlamaz, ölçüm yerine geçmez. Ortamı oksijen tüpüyle üflemek ise en tehlikeli hatalardan biridir: oksijence zenginleşen ortamda yağ, kıvılcım ve kıyafet çok kolay tutuşur.
Dayanak: A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma / 'Çalışacağı alandaki tehlike ve risk faktörlerini sıralar' ve 'Risk faktörlerinin azaltılmasına yönelik alınacak önlemleri listeler' bilgi ifadeleri
3. Sahada oksi-asetilen takımı ile boru kesimi yapılacaktır. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi doğrudur?
- A) Tüpler taşımayı kolaylaştırmak için yatık ve bağlanmadan bırakılır
- B) Oksijen vanası sıkışırsa çevresine yağ sürülerek yumuşatılır
- C) Hortum kaçağı aranırken bağlantılarda çakmak alevi gezdirilir
- D) Hortum ağızlarına alev tutucu takılır, tüpler dik ve bağlı durur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Hortum ağızlarına alev tutucu takılır, tüpler dik ve bağlı durur
Alev tutucu (flashback arrestor), alevin hortum içinden tüpe doğru geri kaçmasını engelleyen temel emniyet elemanıdır; tüplerin dik ve devrilmeye karşı bağlı durması da vana ve manometre hasarını önler. Oksijen bağlantılarına yağ veya gres bulaştırmak sahada sık görülen ölümcül hatadır, çünkü yağ basınçlı oksijenle temas ettiğinde kendiliğinden tutuşabilir. Kaçak aramada alev kullanmak yerine köpük veya sabunlu su uygulanır.
Dayanak: A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma / 'Yanıcı ve parlayıcı malzemelerin güvenli depolama gerekliliklerini listeler' ve 'İş sağlığı ve güvenliği koruma ve müdahale araçlarının kullanım özelliklerini listeler' bilgi ifadeleri
4. Boru imalat atölyesinde gün sonunda yağ emdirilmiş temizlik bezleri, boşalmış boya-tiner kutuları ve metal talaş birikmiştir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Metal talaşla birlikte hurda kabına atılıp tartıya gönderilir
- B) Yağlı bez ve boya kutuları tehlikeli atık kabına ayrı toplanır
- C) Yanıcı oldukları için sahada kontrollü biçimde yakılarak azaltılır
- D) Hepsi kapalı tek konteynerde toplanıp evsel çöple gönderilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Yağlı bez ve boya kutuları tehlikeli atık kabına ayrı toplanır
Yağ, boya ve tiner bulaşmış malzemeler tehlikeli atık sınıfındadır ve kaynağında ayrı toplanıp ayrı bertaraf akışına verilmelidir; metal talaş ise geri dönüştürülebilir atıktır. Bunları hurdaya veya evsel çöpe karıştırmak hem geri dönüşüm kalitesini bozar hem de kirliliği yayar. Yağlı bezlerin bir arada yığılması kendiliğinden ısınma nedeniyle yangın riski taşır; sahada yakmak ise kontrolsüz emisyon oluşturduğu için kabul edilebilir bir yöntem değildir.
Dayanak: A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma / 'Tehlikeli ve zararlı atıkların, diğer malzemelerden ayrıştırılması esaslarını listeler' ve 'Dönüştürülebilen malzemelerin ayrım ve sınıflamasını açıklar' bilgi ifadeleri
5. Bir boru hattı montajı üst kotta sürerken alt kotta başka ekipler çalışmaktadır. Malzeme düşme riskine karşı doğru uygulama hangisidir?
- A) Alt ekibe sözlü uyarı yapılıp çalışmaya birlikte devam edilir
- B) Alt kota malzeme sandıkları dizilerek geçişler zorlaştırılır
- C) Yalnızca vardiya amiri bilgilendirilip iş programı hızlandırılır
- D) Alt kot şeritle kapatılır ve uyarı levhası ile işaretlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Alt kot şeritle kapatılır ve uyarı levhası ile işaretlenir
Üst kottaki montajda el aleti, cıvata veya kesme parçası düşebileceği için altta kalan alanın fiziksel olarak kapatılması ve uyarı levhasıyla işaretlenmesi gerekir; bu, maruz kalan kişiyi tehlike bölgesinden uzaklaştıran kabul görmüş bir önlemdir. Sözlü uyarı vardiya değişiminde veya gürültüde kaybolur, kalıcı koruma sağlamaz. Malzeme yığmak ise geçişi engellemek yerine yeni takılma ve devrilme riski yaratır.
Dayanak: A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma / 'Yapılan çalışmaya uygun uyarı işaret ve levhalarını sıralar' bilgi ifadesi
6. Montaj sırasında anında gideremeyeceğiniz tehlikeli bir durum (hasarlı kaldırma sapanı ve gevşemiş bir askı) fark ettiniz. Nasıl davranmalısınız?
- A) Çalışmayı durdurup alanı emniyete alır ve yetkiliye bildiririm
- B) Kendi imkânımla geçici olarak onarır ve işi aksatmadan sürdürürüm
- C) Durumu vardiya sonunda forma yazıp bir sonraki ekibe bırakırım
- D) Tehlikeli bölgeyi tebeşirle işaretleyip çalışmaya devam ederim
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Çalışmayı durdurup alanı emniyete alır ve yetkiliye bildiririm
Anında giderilemeyen tehlikeli durumlarda beklenen davranış, işi durdurmak, alanı emniyete almak ve yetkili birime bildirerek kalıcı çözümün planlanmasını sağlamaktır. Kaldırma ekipmanında geçici onarım yapmak yetki ve uygunluk gerektirir; usulsüz onarım sapanın yük altında kopmasına yol açabilir. Bildirimi vardiya sonuna bırakmak ya da yalnızca işaretleyip çalışmayı sürdürmek, riskin aynı vardiya içinde gerçekleşmesine izin verir.
Dayanak: A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği ile Çevre Koruma / 'Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarla iletişime geçilmesi gereken ilgili kurumları eşleştirir' ve 'Tehlike oluşturabilecek durumları sıralar' bilgi ifadeleri
B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı
7. İzometriye göre paslanmaz çelik borudan spool imal edeceksiniz. Boruyu istenen boya getirmek için en uygun kesme yöntemi hangisidir?
- A) Oksi-asetilen alevle kesip kesim yüzeyini fırçalayarak temizlemek
- B) Plazma ya da paslanmaza ayrılmış mekanik testereyle kesmek
- C) Karbon çeliğinde kullanılan kesme taşıyla hızlı biçimde kesmek
- D) Boruyu bölgesel ısıtıp çekiçle kırarak istenen boya getirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Plazma ya da paslanmaza ayrılmış mekanik testereyle kesmek
Paslanmaz çelik oksi-asetilen alevle temiz biçimde kesilemez; alevle kesme karbon çeliğinde işleyen bir oksitlenme reaksiyonuna dayanır, paslanmazda düzgün kesme yerine bozuk ve kirli bir yüzey bırakır. Bu nedenle plazma veya paslanmaza ayrılmış mekanik kesme ekipmanı kullanılır. Karbon çeliğinde kullanılmış taş ve fırçaların paslanmazda kullanılması ise yüzeye demir bulaşmasına ve sonradan paslanma lekelerine yol açar; bu yüzden takımlar malzemeye göre ayrılır.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Malzeme yapı özelliğine göre boru kesme yöntemlerini açıklar' bilgi ifadesi
8. Boru kesim işlemi tamamlandıktan sonra parçayı kaynak hattına göndermeden önce yapılması gereken kontrol aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sadece metre ile boy ölçüsünü doğrulayıp parçayı etiketlemek
- B) Yüzeyi gözle inceleyip parçayı doğrudan istif alanına almak
- C) Ağız dikliğini ve ovalliği kontrol edip çapağı temizlemek
- D) Kaynakçı düzelteceği için kontrolü kaynak sonrasına bırakmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Ağız dikliğini ve ovalliği kontrol edip çapağı temizlemek
Kesim sonrası kontrolde yalnızca boy değil, kesim ağzının eksene dikliği, kesitin ovalleşmesi ve iç-dış çapak durumu da değerlendirilir; bu unsurlar doğrudan kaynak ağzı uyumunu ve kök aralığının düzgünlüğünü belirler. Sadece boy ölçmek, ağzı eğik kesilmiş bir parçanın kaynak hattına gitmesine izin verir. Uygunsuzluğu kaynak aşamasında düzeltmeye bırakmak ise hem tekrar iş hem de kök kusuru riski doğurur.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Kesme işlemi sonrasında kontrol etme yöntemlerini açıklar' bilgi ifadesi
9. Markalanmış bir boru boyunda ölçünün izometride verilen değerden kısa çıktığı fark edilmiştir. Doğru davranış hangisidir?
- A) Markayı iptal edip ölçüyü referans noktadan yeniden almak
- B) Eksik kalan boyu kaynak kök aralığını büyüterek kapatmak
- C) Boruyu hafif eğik keserek aradaki ölçü farkını dengelemek
- D) Montajda çekerek boşluğu kapatmak üzere kesime devam etmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Markayı iptal edip ölçüyü referans noktadan yeniden almak
Markalama hatasında doğru yöntem, hatalı işareti iptal edip ölçüyü izometride tanımlı referans noktasından yeniden almak ve kesim payını yeniden hesaplamaktır. Eksik boyu kök aralığını büyüterek kapatmak sahada çok yapılan bir hatadır; kök aralığı kaynak prosedürüyle belirlenen bir değerdir ve büyütülmesi yanma-delinme ile kök kusurlarına yol açar. Boruyu eğik kesmek veya montajda zorlayarak çekmek de hatta kalıcı gerilme bırakır.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Markalanmış boru boylarında hata giderme yöntemlerini açıklar' bilgi ifadesi
10. Kaynak ağzı hazırlığında kök aralığı, kaynak prosedürünün öngördüğü değerin belirgin şekilde altında bırakılmıştır. Bunun en olası sonucu hangisidir?
- A) Kök tarafında aşırı erime ve delinme (yanma) oluşması
- B) Kaynak metali boyunca yaygın gözenek oluşması
- C) Isı girdisi düştüğü için çarpılma miktarının artması
- D) Kökte nüfuziyet eksikliği ve birleşememe olması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kökte nüfuziyet eksikliği ve birleşememe olması
Kök aralığı daraldığında ergiyen metal kök bölgesine ulaşamaz ve iki parça kök tarafında tam olarak birleşmez; sonuç nüfuziyet eksikliği ve birleşememe kusurudur. Aşırı erime ve delinme ise bunun tersi durumda, kök aralığı gereğinden büyük bırakıldığında görülür; bu nedenle iki kusur sahada sık karıştırılır. Gözenek genellikle nem, kirlilik veya koruyucu gaz sorunlarıyla; çarpılma ise ısı girdisi ve paso sırasıyla ilişkilidir.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Kaynak ağzı çeşitleri ve açma yöntemlerini açıklar' bilgi ifadesi
11. Boru kesme işlemi sırasında hem ölçünün hem de kesim kalitesinin korunması için doğru uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kesim hızlansın diye kesme diski yatırılıp üzerine bastırılır
- B) Isınan kesme diskine su dökülerek soğutulur ve kesime devam edilir
- C) Boru sabitlenip serbest uç desteklenir, kesme payı ölçüye katılır
- D) Boru elde çevrilerek kesilir, ölçü farkı kesim sonrası düzeltilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Boru sabitlenip serbest uç desteklenir, kesme payı ölçüye katılır
Kesim sırasında borunun mengene veya tezgâh çenesiyle sabitlenmesi, uzun parçalarda serbest ucun desteklenmesi ve markalama yapılırken kesme aralığı kadar pay bırakılması gerekir; aksi hâlde parça kesim sonuna doğru çöker, disk sıkışır ve kesit hem eğik hem kısa çıkar. Diski yana yatırıp bastırmak diskin kırılmasına ve geri tepmeye yol açar. Isınmış kesme diskine su dökmek ani sıcaklık farkı nedeniyle diskte çatlak oluşturur; ölçüyü kesimden sonra düzeltmeye çalışmak ise çoğu zaman fire demektir.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Boru kesiminde dikkat edilecek durumları açıklar' bilgi ifadesi
12. Ana boru üzerine branşman bağlantısı için delik açılacaktır. Delik ve kaynağa hazırlık aşamasında doğru uygulama hangisidir?
- A) Delik düz kesilir, kalan boşluk kaynak dolgusuyla kapatılır
- B) Delik branşman profiline göre kavisli kesilir ve ağzı taşlanır
- C) Delik plazmayla açıldıktan sonra cüruf temizlenmeden kaynatılır
- D) Delik açıldıktan sonra çapaklar ilk paso ısısıyla eritilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Delik branşman profiline göre kavisli kesilir ve ağzı taşlanır
Branşman deliği, birleşecek borunun eğrisel kesit profiline göre markalanıp kesilir; ağız taşlanarak çapak, cüruf ve oksit tabakasından arındırılıp kaynağa hazır hale getirilir. Deliği düz kesip kalan büyük boşluğu dolgu kaynağıyla kapatmak sahada sık görülen hatadır ve fazla ısı girdisi ile çekme gerilmesi bırakır. Plazma kesimi sonrası kalan cürufun temizlenmeden üzerine kaynak yapılması cüruf kalıntısı ve gözenek gibi kusurlar doğurur; çapakların ilk paso ısısıyla eriyeceğini varsaymak da doğru değildir.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Branşmanlar için boru ve fittings üzerine delik açma ve kaynağa hazırlama tekniklerini açıklar' bilgi ifadesi
13. Branşman bağlantısına güçlendirme yakası (repad) kaynatılacaktır. Yaka üzerindeki havalandırma deliğiyle ilgili doğru uygulama hangisidir?
- A) Kaynak bittikten sonra delik dolgu kaynağıyla kapatılır
- B) Delik montaj öncesinde macunla geçici olarak tıkanır
- C) Delik yalnızca boya öncesi açılır, kaynak sırasında kapalıdır
- D) Delik açık bırakılır; kaynak gazlarının çıkışını sağlar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Delik açık bırakılır; kaynak gazlarının çıkışını sağlar
Güçlendirme yakası ana boruyu sardığı için yaka ile boru arasında kapalı bir hacim oluşur; kaynak sırasında ısınarak genleşen gazın çıkabilmesi ve daha sonra kaçak kontrolünün yapılabilmesi için havalandırma deliği açık bırakılır. Deliği kaynakla kapatmak ya da macunla tıkamak, basınçlanan gazın dikişi içeriden zorlamasına ve kaynağın bozulmasına yol açabilir. Delik ancak proje gereklilikleri doğrultusunda ve tanımlı bir uygulamayla kapatılabilir.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Güçlendirme yakasının montaj tekniklerini açıklar' bilgi ifadesi
14. İzometride standart imalat açısı dışında bir dirsek gerekmektedir. Bu dirseğin hazırlanmasında doğru uygulama hangisidir?
- A) Dirseğin düz ucundan kesilerek istenen açı elde edilir
- B) İki dirsek eğik dayanıp kaynak boşluğuyla açı verilir
- C) Açı merkez hattına göre markalanır, kesim sonrası ağız açılır
- D) Boru montajda zorlanarak istenen açıya getirilir ve kaynatılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Açı merkez hattına göre markalanır, kesim sonrası ağız açılır
Standart dışı açıdaki dirsek, dirseğin merkez (eksen) hattı üzerinden istenen açıya göre markalanıp kesilerek elde edilir; kesim sonrasında kaynak ağzı yeniden açılır ve uç ölçüsü izometriye göre doğrulanır. Dirseğin düz ucundan kesmek açıyı değiştirmez, yalnızca uç boyunu kısaltır. Kaynak boşluğunu büyüterek veya boruyu zorlayarak açı vermek ise hem dikişte kusura hem de hatta kalıcı montaj gerilmesine yol açar.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Standart imalat dirsek dışındaki açılarda dirsek markalama ve kesme yöntemini açıklar' bilgi ifadesi
15. Küçük çaplı bir hatta pafta ile diş açılacaktır. Diş açma işleminde doğru uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uygun lokma ve kesme yağı kullanılır, diş boyu kontrol edilir
- B) Diş hızlı açılsın diye yağsız çekilir, talaş sonra temizlenir
- C) Diş derin açılıp sızdırmazlık aşırı sıkma ile sağlanmaya çalışılır
- D) Diş kısa kalırsa fazla bant sarılarak boy farkı telafi edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Uygun lokma ve kesme yağı kullanılır, diş boyu kontrol edilir
Diş açmada boru çapına uygun pafta lokması seçilir, kesme yağı ile soğutma ve yağlama sağlanır, açılan dişin boyu ile profili kontrol edilir; yağ, diş yüzeyinin yırtılmasını ve lokmanın körelmesini önler. Yağsız çekmek dişi pürüzlü bırakır ve sızdırmazlığı bozar. Dişi gereğinden derin açmak bağlantının et kalınlığını zayıflatır; eksik dişi bant kalınlığıyla kapatmaya çalışmak ise rakoru çatlatabilecek bir zorlanma yaratır.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Boruya diş açma işlemlerini açıklar' bilgi ifadesi
16. Dişli bir boru bağlantısında sızdırmazlık için PTFE bant kullanılacaktır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Bant diş yönünün tersine sarılır, böylece sıkarken gerilir
- B) Bant, dişin sarım yönünde ve ağızdan taşırılmadan sarılır
- C) Bant ilk dişten başlayarak boru içine doğru taşırılır
- D) Sökülen bağlantıya eski bant üzerine yeni bant sarılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Bant, dişin sarım yönünde ve ağızdan taşırılmadan sarılır
PTFE bant, bağlantı sıkılırken açılmaması için diş yönünde sarılır ve boru ağzını aşacak şekilde taşırılmaz. Ters yönde sarılan bant, rakor takılırken diş tarafından toplanır ve yığılarak sızdırmazlığı bozar. Ağızdan taşan bant parçaları akışkanla birlikte hatta sürüklenip vana ve süzgeçlerde tıkanmaya yol açar. Sökülen bir bağlantıda eski bandın üzerine yenisini sarmak da yaygın bir saha hatasıdır; eski bant ve kalıntılar dişten tamamen temizlenmeden yeni sarım yapılmaz.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Boru ve fittings malzemelerin birleştirme yöntemlerini açıklar' bilgi ifadesi
17. Contası yerleştirilmiş bir flanş bağlantısında cıvatalar sıkılacaktır. Doğru sıkma yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cıvatalar saat yönünde sırayla tek turda tam torka getirilir
- B) Önce alt cıvatalar tam sıkılır, üsttekiler elle tamamlanır
- C) Çapraz sırayla, kademeli olarak tork değerine çıkılır
- D) En uzun kollu anahtarla ses kesilene kadar sıkmaya devam edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Çapraz sırayla, kademeli olarak tork değerine çıkılır
Flanş cıvataları çapraz (yıldız) sırayla ve birkaç kademede tork değerine çıkarılır; böylece conta yüzeyine dengeli bir bası dağılımı uygulanır ve flanş eğilmeden sıkılır. Sırayla tek turda tam torka çıkmak contayı bir taraftan ezip diğer tarafta gevşek bırakır, bu da servis basıncında kaçak olarak ortaya çıkar. Uzun kollu anahtarla hisle sıkmak ise ölçülemeyen ve cıvatayı akma sınırına taşıyabilen bir yöntemdir.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Flanşlı birleştirmelerde dikkat edilecek durumları açıklar' bilgi ifadesi
18. Montajda karşılıklı iki flanş arasında belirgin eksen ve paralellik kaçıklığı görülmüştür. Doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cıvatalar kademe kademe sıkılarak flanşlar birbirine çekilir
- B) Araya ikinci bir conta konularak aradaki boşluk doldurulur
- C) Daha uzun cıvata takılıp fark ilave somunlarla kapatılır
- D) Spool yeniden ayarlanır, kaçıklık montajda giderilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Spool yeniden ayarlanır, kaçıklık montajda giderilir
Flanş kaçıklığı cıvatayla kapatılacak bir boşluk değil, montaj hatasının göstergesidir; doğru çözüm spool ölçüsünü, askı ve destek ayarını gözden geçirip kaçıklığı montaj aşamasında gidermektir. Cıvatalarla çekerek birleştirmek hat üzerinde kalıcı montaj gerilmesi bırakır ve bu gerilme işletmede ekipman nozullarına ve kaynak dikişlerine biner. Çift conta kullanmak veya uzun cıvatayla boşluk kapatmak da bağlantının sızdırmazlığını ve mukavemetini bozar.
Dayanak: B1 - Mekanik Boru Tesisatı İmalatı / 'Flanşlı birleştirmelerde dikkat edilecek durumları açıklar' bilgi ifadesi
B2 - Endüstriyel Boru Montajı
19. Atölyede imal edilen uzun bir spool vinçle sahaya taşınacaktır. Doğru kaldırma ve taşıma uygulaması hangisidir?
- A) Uygun sapanla iki noktadan kaldırılır, uçları korunur
- B) Tek noktadan zincirle kaldırılıp yavaşça taşınır
- C) Bir ucundan bağlanıp zeminde sürüklenerek çekilir
- D) Forklift çatalına dengelenip bağlanmadan yerleştirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Uygun sapanla iki noktadan kaldırılır, uçları korunur
Uzun spooller, sarkma ve kalıcı eğilmeyi önlemek için iki (gerektiğinde daha fazla) noktadan, yüke ve yüzeye uygun sapanla kaldırılır; boru uçlarına takılan koruyucular kaynak ağzının ezilmesini ve içeri kir girmesini engeller. Tek noktadan kaldırma parçayı sallandırır ve dengeyi bozar. Sürükleme kaplama ve ağız hasarı yaratır; bağlanmadan forklift çatalına konan yük ise ilk manevrada kayabilir.
Dayanak: B2 - Endüstriyel Boru Montajı / 'İmalat ve montajda kullanılan (borular, spool, support, fitting) malzemelerin, araç, gereç ve ekipmanın taşıma yöntemlerini açıklar' bilgi ifadesi
20. Şantiye stok alanında hem karbon çeliği hem paslanmaz çelik borular depolanacaktır. Doğru istifleme uygulaması hangisidir?
- A) İkisi aynı sehpada istiflenir, etiketle birbirinden ayırt edilir
- B) Paslanmaz borular doğrudan zemine yan yana dizilerek bırakılır
- C) Paslanmaz ayrı alanda ahşap takoz üzerine istiflenir
- D) Karbon çeliği üstte kalacak biçimde üst üste yığılarak istiflenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Paslanmaz ayrı alanda ahşap takoz üzerine istiflenir
Paslanmaz borular karbon çeliğinden ayrı alanda ve metal temasını önleyen ahşap ya da uygun yalıtkan takozlar üzerinde depolanır; karbon çeliğiyle temas veya aynı sehpayı paylaşma, yüzeye demir bulaşmasına ve sonradan yüzey paslanmasına yol açar. Boruların doğrudan zemine konması nem, çamur ve ağız hasarı demektir. Karbon çeliğini paslanmazın üstüne yığmak ise hem bulaşma hem de ezilme riskini birlikte doğurur.
Dayanak: B2 - Endüstriyel Boru Montajı / 'İmalat ve montajda kullanılan (borular, spool, support, fitting) malzemelerin, araç, gereç ve ekipmanın taşıma yöntemlerini açıklar' bilgi ifadesi
21. Hidrostatik testi yapılacak bir hatta yaylı askılar (yay destekler) bulunmaktadır. Bu askılarla ilgili doğru uygulama hangisidir?
- A) Kilit takozları test öncesinde sökülür, yay serbest bırakılır
- B) Test boyunca kilitli kalır, devreye almadan önce sökülür
- C) Kilitler hattın işletme ömrü boyunca takılı bırakılır
- D) Kilit yerine askı zinciri gerdirilerek yay bloke edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Test boyunca kilitli kalır, devreye almadan önce sökülür
Yaylı askılar hattın işletme koşullarındaki hareketi için tasarlanır; test suyunun ek ağırlığı altında yayın çökmemesi için taşıma kilitleri test süresince takılı tutulur ve hat devreye alınmadan önce sökülür. Kilitleri testten önce sökmek askının ayarını bozar ve hattın sarkmasına yol açar. Kilitleri işletmede takılı unutmak ise askıyı rijit desteğe dönüştürür; ısıl genleşme yükü doğrudan boruya ve bağlı ekipmana biner.
Dayanak: B2 - Endüstriyel Boru Montajı / 'Boru tesisatının test işlemi için ön hazırlıkları sıralar' bilgi ifadesi
22. Basınç testi öncesinde hat üzerinde emniyet vanası ve bazı ölçüm enstrümanları bulunmaktadır. Doğru hazırlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İzolasyon vanaları kapatılıp ekipman hat üzerinde bırakılır
- B) Emniyet vanasının ayarı test basıncı seviyesine yükseltilir
- C) Enstrümanlar kapatılıp üzerleri branda ile örtülerek korunur
- D) Test basıncına uygun olmayan ekipman sökülüp körlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Test basıncına uygun olmayan ekipman sökülüp körlenir
Test basıncı işletme basıncının üzerindedir; bu basınca dayanacak şekilde tasarlanmamış emniyet vanası, enstrüman ve benzeri elemanlar hattan sökülüp yerleri körlenerek izole edilir. Vanaları kapatıp ekipmanı hatta bırakmak güvenli bir izolasyon değildir, çünkü vana iç sızdırması ekipmanı test basıncına maruz bırakabilir. Emniyet vanasının ayarını yükseltmek ise koruma fonksiyonunu bozan ve ayar geçerliliğini ortadan kaldıran bir müdahaledir.
Dayanak: B2 - Endüstriyel Boru Montajı / 'Boru tesisatının test işlemi için ön hazırlıkları sıralar' ve 'Test düzeneği zorunlu ekipmanları (havalık, drenaj, manometre, körleme çeşitleri, manifold bağlantı ve benzeri) sıralar' bilgi ifadeleri
23. Hidrostatik testte hat su ile doldurulurken yüksek noktalardaki havalıklar açık tutulur. Bu uygulamanın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sıkışan hava büyük bir enerji depolayarak risk yaratır
- B) Hava basınç altında su içinde tümüyle çözünüp kaybolur
- C) Kalan hava hattın su ile dolmasını yavaşlatıp testi uzatır
- D) Hava boru cidarında korozyonu test sırasında başlatır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Sıkışan hava büyük bir enerji depolayarak risk yaratır
Su sıkıştırılamaz kabul edilirken hava sıkıştırılabilir; hatta hapsolan hava basınç altında ciddi miktarda enerji depolar ve bir kaçak ya da kopma anında bu enerji ani ve şiddetli biçimde boşalarak ağır kazaya yol açar. Bu nedenle doldurma sırasında yüksek noktalardaki havalıklar açık tutulup hava tamamen tahliye edilir. Havanın basınç altında suda tümüyle çözünerek kaybolacağını varsaymak yaygın ama hatalı bir yaklaşımdır. Dolumun yavaşlaması ise yalnızca bir zaman kaybıdır; havalığın asıl gerekçesi güvenliktir.
Dayanak: B2 - Endüstriyel Boru Montajı / 'Test düzeneği zorunlu ekipmanları (havalık, drenaj, manometre, körleme çeşitleri, manifold bağlantı ve benzeri) sıralar' bilgi ifadesi
24. Test basıncı altındaki bir flanş bağlantısında damlama şeklinde sızıntı görülmüştür. Doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sızıntı azalana kadar cıvatalar kademeli olarak sıkılır
- B) Basınç boşaltıldıktan sonra bağlantıya müdahale edilir
- C) Damlama noktasına kelepçe sarılıp teste devam edilir
- D) Basınç bir miktar düşürülüp sızıntı noktası kaynatılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Basınç boşaltıldıktan sonra bağlantıya müdahale edilir
Basınç altındaki bir hatta cıvata sıkmak, kelepçe sarmak veya kaynak yapmak kabul edilemez; cıvata ya da conta bu sırada boşalırsa basınçlı akışkan ve fırlayan parça ağır yaralanmaya neden olur. Doğru sıralama basıncı düşürüp hattı boşaltmak, ardından bağlantıyı açıp conta ile yüzeyleri kontrol ederek yeniden monte etmektir. Basıncı bir miktar düşürmek de güvenli çalışma koşulu sağlamaz, hat hâlâ enerjilidir.
Dayanak: B2 - Endüstriyel Boru Montajı / 'Test paketine göre test işlem sıralarını açıklar' bilgi ifadesi
25. Basınç testinde kullanılacak manometrenin seçimi ve bağlanmasıyla ilgili doğru yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Skala üst sınırına yakın çalışan manometre daha hassas okur
- B) Kalibrasyonu bulunmayan ancak yeni bir manometre tercih edilir
- C) Kalibreli ve test basıncı skala ortasına gelen manometre seçilir
- D) Manometre yalnızca pompa çıkışına takılır, hat ucu boş bırakılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kalibreli ve test basıncı skala ortasına gelen manometre seçilir
Test manometresi geçerli kalibrasyona sahip olmalı ve test basıncı skalanın orta bölgesine denk gelecek şekilde seçilmelidir; skalanın uç bölgelerinde okuma hatası büyür ve iğne sınıra dayanırsa aşırı basınç fark edilmez. Yeni olmak kalibrasyonun yerini tutmaz, çünkü sapmanın belirlenmesi ancak izlenebilir bir kalibrasyonla mümkündür. Manometreyi yalnızca pompa çıkışında okumak da hat üzerindeki gerçek basıncı yansıtmayabilir; test paketinde tanımlı noktadan izleme yapılır.
Dayanak: B2 - Endüstriyel Boru Montajı / 'Test düzeneği zorunlu ekipmanları (havalık, drenaj, manometre, körleme çeşitleri, manifold bağlantı ve benzeri) sıralar' bilgi ifadesi
İlgili sayfalar
Endüstriyel Boru Montajcısı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.