Frezeci Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (12UY0081-3)
MYK Frezeci (12UY0081-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği
1. Frezeci, dikey freze tezgâhında dönen parmak freze ile kanal açarken sıçrayan sıcak talaştan korunmak için kalın örgü iş eldiveni takmak istiyor. Bu çalışmada doğru uygulama hangisidir?
- A) Dönen kesici çevresinde eldiven takılmaz; gözlük ve talaş siperi kullanılır
- B) İnce deri eldiven takılarak çalışılır, kalın eldiven yalnız talaş temizliğinde kullanılır
- C) İki ele de eldiven takılır ve kapılma riskine karşı tezgâh devri düşürülerek çalışılır
- D) Eldiven takılır; görüşü kapattığı gerekçesiyle talaş siperi yukarı kaldırılarak çalışılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Dönen kesici çevresinde eldiven takılmaz; gözlük ve talaş siperi kullanılır
Dönen kesici, mil ve pens çevresinde eldiven kumaşı takılarak eli kesiciye çeker; bu nedenle talaş sıçramasına karşı korunma eldivenle değil, koruyucu gözlük ve tezgâh talaş siperiyle sağlanır. Eldiven yalnız tezgâh dururken talaş toplama, parça taşıma ve kesici değişimi gibi işlerde kullanılır; devri düşürmek veya ince eldivene geçmek dolanma riskini ortadan kaldırmaz, sipere dokunmak ise mevcut korumayı da yok eder.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Yapılan işe uygun kişisel koruyucu donanımları sıralar"
2. Frezeleme bitiminde tabla, mengene ve kızak üzerinde uzun ve keskin çelik talaşlar birikmiştir. Talaşın toplanmasında en uygun yöntem hangisidir?
- A) Basınçlı hava tabancası tutularak talaş tabla üzerinden hızlıca uzaklaştırılır
- B) Tezgâh durdurulup talaş kancası ve fırça ile toplanır
- C) Kesici dönerken elle süpürülerek toplanır, böylece tezgâh duruş süresi kısalır
- D) Soğutma sıvısı tabancasıyla yıkanıp talaş zemindeki ızgaraya doğru akıtılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Tezgâh durdurulup talaş kancası ve fırça ile toplanır
Uzun çelik talaş keskin ve sıcaktır; tezgâh tamamen durdurulduktan sonra kanca ve fırça ile toplanması hem el kesiklerini hem de dönen kesiciye kapılmayı önler ve toplanan talaş hurda kabına atılır. Basınçlı hava talaşı göze fırlatır ve kızak yataklarının arasına sürer, elle süpürmek en sık görülen el yaralanması nedenidir, sıvıyla yıkamak ise talaşı ve kirli sıvıyı zemine taşıyarak kayma riski ve atık karışımı oluşturur.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Çalışma yerinin ve ekipmanların düzenli tutulması konusundaki kuralları sıralar"
3. Freze tezgâhının girişine, o bölgede koruyucu gözlük takılmasının zorunlu olduğunu anlatan bir levha asılacaktır. Bu levhanın biçim ve rengi nasıl olmalıdır?
- A) Sarı zemin üzerine siyah çerçeveli üçgen biçimli uyarı işareti kullanılır
- B) Kırmızı çerçeveli, üzeri çapraz çizgili yuvarlak yasak işareti asılır
- C) Mavi zeminli ve yuvarlak biçimli emredici işaret kullanılır
- D) Yeşil zeminli dikdörtgen biçimli acil çıkış işareti tercih edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Mavi zeminli ve yuvarlak biçimli emredici işaret kullanılır
Kişisel koruyucu donanım kullanımını zorunlu kılan işaretler mavi zeminli ve yuvarlak biçimli emredici işaretlerdir; gözlük takma zorunluluğu da bu gruba girer. Sarı üçgen bir tehlikeye dikkat çeker, kırmızı çapraz çizgili yuvarlak bir davranışı yasaklar, yeşil işaretler ise acil çıkış ve ilk yardım yönlendirmesi içindir; renk ve biçim grubu karıştırıldığında levha çalışana yanlış talimat verir.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Yapılan çalışmaya uygun uyarı işaret ve levhalarını sıralar"
4. Frezeci, atölyedeki acil çıkış kapısının önüne işlenmeyi bekleyen kütüklerin bulunduğu bir paletin bırakıldığını fark etmiştir. Doğru davranış hangisidir?
- A) Palet kapı önünde bırakılır, vardiya sonunda depoya kaldırılması istenir
- B) Paletin yanından geçilebildiği için kapı önünde bırakılmasına devam edilir
- C) Acil çıkış levhası, paletin üstünden görülebileceği başka bir duvara taşınır
- D) Palet hemen kaldırılır; çıkış yolu ve kapı önü boş tutulur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Palet hemen kaldırılır; çıkış yolu ve kapı önü boş tutulur
Acil çıkış yolları ve kapıları her an kullanılabilir durumda olmalıdır; kaçış güzergâhına bırakılan palet, yangın veya duman anında saniyelerle ölçülen tahliyeyi tıkar, bu nedenle malzeme derhal kaldırılır ve kapı önü boş tutulur. Yanından geçilebiliyor olması yeterli değildir, çünkü tahliye duman, karanlık ve kalabalık altında yapılır; işi vardiya sonuna ertelemek riski vardiya boyunca sürdürür, levhayı taşımak ise engeli değil yalnız tabelanın yerini değiştirir.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Acil durumlarda çıkış veya kaçış prosedürlerini sıralar"
5. Freze atölyesinde elektrik panosunda başlayan yangın, tüple yapılan ilk müdahaleye rağmen büyümekte ve anında giderilemeyecek bir tehlike hâline gelmiştir. Frezecinin izlemesi gereken yol nedir?
- A) Pano kapağı açılıp yanan kablo sökülerek yangının büyümesi durdurulmaya çalışılır
- B) Alan boşaltılır; itfaiye ve acil çağrı merkezi aranır
- C) Kova ile su taşınarak alevin sınırlandırılması için müdahaleye devam edilir
- D) Vardiya sonu beklenip bakım defterine kayıt düşülerek amire ertesi gün bildirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Alan boşaltılır; itfaiye ve acil çağrı merkezi aranır
Kendi imkânlarıyla söndürülemeyen, yani anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarda çalışanın görevi müdahaleyi sürdürmek değil, alanı boşaltıp itfaiye ve acil çağrı merkezi gibi ilgili kurumlara haber vermek ve yetkilileri bilgilendirmektir. Yanan panoya elle müdahale çalışanı elektrik ve alev riskiyle karşı karşıya bırakır, elektrik kaynaklı yangına su ile müdahale iletkenlik nedeniyle çarpılmaya yol açar, bildirimi vardiya sonuna ertelemek ise acil durumu sıradan bir arıza sanmaktan kaynaklanan ağır bir hatadır.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarla iletişime geçilmesi gereken ilgili kurumları eşleştirir"
6. Frezeci, tezgâhın acil stop butonuna bastığında milin dönmeye devam ettiğini, yani butonun devreyi kesmediğini fark etmiştir. Doğru davranış hangisidir?
- A) Tezgâh durdurulup etiketlenir; arıza amire ve bakıma bildirilir
- B) Şalter yakında olduğundan acil stop yerine şalter kullanılarak üretime devam edilir
- C) Vardiya sonuna kadar daha dikkatli çalışılır, arıza ertesi gün forma yazılır
- D) Buton sökülüp yerine benzeri takılarak üretim kaybı yaşanmadan çalışma sürdürülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Tezgâh durdurulup etiketlenir; arıza amire ve bakıma bildirilir
Acil stop, sıkışma veya kapılma anında saniyeler içinde devreye giren son koruma katmanıdır; çalışmadığı anlaşılan tezgâh vakit geçirmeden durdurulur, etiketlenerek kullanım dışı bırakılır ve yetkiliye bildirilir. Şalteri alternatif saymak acil durumda ulaşma süresini uzatır, arızayı ertelemek koruma olmadan çalışmayı sürdürmek anlamına gelir, butonu kendi başına değiştirmek ise yetki dışıdır ve emniyet devresinin doğruluğu ölçülmeden onaylanmış olur.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Risk faktörlerinin azaltılmasına yönelik alınacak önlemleri listeler"
A1 - Çevre Koruma
7. Atölyede aynı vardiyada hem alüminyum hem çelik parça frezelenmektedir. Geri kazanım değerinin korunması için talaşlar nasıl toplanmalıdır?
- A) Talaşlar tek kapta toplanır; ayırmayı alıcı tesis mıknatısla yapacaktır
- B) Islak talaş soğutma sıvısıyla birlikte doğrudan hurda sahasına dökülür
- C) Talaşlar evsel atık konteynerine, süzülen sıvı gider ızgarasına boşaltılır
- D) Alüminyum ve çelik talaş, sıvısı süzülerek ayrı kaplarda biriktirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Alüminyum ve çelik talaş, sıvısı süzülerek ayrı kaplarda biriktirilir
Talaş dönüştürülebilen bir malzemedir; alüminyum ile çeliğin ayrı kaplarda toplanması ve sıvısının süzülmesi hem geri kazanım değerini korur hem de kesme sıvısının atık olarak ayrı yönetilmesini sağlar. Karışık toplayıp ayırmayı alıcıya bırakmak metalin değerini düşürür ve pratikte alüminyum ile çelik talaşının ayrılmasını güçleştirir; ıslak talaşı sahaya dökmek veya sıvıyı gidere vermek ise sıvının toprağa ve suya karışmasına yol açar.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Dönüştürülebilen malzemelerin (talaş, kesme ve soğutma sıvıları gibi) ayrımını yapar"
8. Freze tezgâhının tankındaki su bazlı kesme sıvısı bozulmuş ve boşaltılarak yenisiyle değiştirilecektir. Boşaltılan sıvı nasıl yönetilmelidir?
- A) Bol su ile seyreltilip kanalizasyona verilerek tankın temizlenmesi sağlanır
- B) Sızdırmaz ve etiketli kapta toplanıp tehlikeli atık olarak teslim edilir
- C) Yağ ayırıcıdan geçirilerek yağmur suyu giderine verilir ve tank yıkanır
- D) Talaş kovasına dökülüp emdirilerek talaşla birlikte hurdaya gönderilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Sızdırmaz ve etiketli kapta toplanıp tehlikeli atık olarak teslim edilir
Kullanılmış kesme ve soğutma sıvısı yağ, katkı kimyasalı ve metal kalıntısı içerdiğinden tehlikeli atıktır; sızdırmaz ve etiketli kapalı kapta toplanıp yetkili tesise teslim edilerek bertaraf edilir. Seyreltmek kirleticiyi yok etmez yalnız derişimini düşürür, yağ ayırıcı sadece serbest yağı tutar ve emülsiyondaki kimyasallar geçer, talaşa emdirmek ise atığı hurda metal akışına karıştırarak hem geri kazanımı hem bertarafı bozar.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "İş ve işlemlerden çıkan atıkların tasnif işlemlerini açıklar"
9. Soğutma pompasının hortum bağlantısından sızan sıvı tezgâh altında zemine yayılmaktadır ve onarım ancak vardiya sonunda yapılabilecektir. Bu süreçte doğru önlem nedir?
- A) Sızıntının altına toplama kabı konur, zemin emici malzemeyle kurutulur
- B) Zemine talaş serpilerek sıvının emilmesi sağlanır ve çalışmaya devam edilir
- C) Sıvı süpürülüp gider ızgarasına yönlendirilir, zemindeki kayma riski kalkar
- D) Hortum bezle sarılır, biriken sıvı vardiya sonunda paspasla yayılıp kurutulur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Sızıntının altına toplama kabı konur, zemin emici malzemeyle kurutulur
Dökülme ve sızıntıda önce kaynak kontrol altına alınır: altına toplama kabı konularak sıvının yayılması durdurulur ve zemin emici malzeme ile alınıp kurutulur, toplanan sıvı ile kirlenmiş emici de atık olarak yönetilir. Talaş serpmek sıvıyı yalnız görünmez kılar ve kirli talaş oluşturur, gidere yönlendirmek kirleticiyi su sistemine taşır, paspasla yaymak ise ince ve kaygan bir film bırakarak kayma riskini artırır.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Dökülme ve sızıntılara karşı kullanılan önlemleri açıklar"
A1 - Kalite ile İş Organizasyonu
10. Frezeciye, dört yüzeyi ve bir kanalı işlenecek prizmatik bir parçanın iş programı verilmiştir. İşlem sıralamasında esas alınacak ilke hangisidir?
- A) Önce referans yüzey işlenir, kaba talaş alınır, finiş sona bırakılır
- B) Bağlama sayısını azaltmak için finiş yüzeyler önce, kaba talaş en sonda alınır
- C) Kanal açılıp ölçüsü tutturulur, yüzeyler en sonda kaba geçişle temizlenir
- D) Tüm yüzeyler tek geçişte finiş ölçüde bitirilir, kanal ve delikler sonra açılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Önce referans yüzey işlenir, kaba talaş alınır, finiş sona bırakılır
İşlem sırası, ölçü ve konum referansının korunması üzerine kurulur: önce referans yüzey işlenir, sonra kaba talaşlar alınarak parçadaki gerilme ve ısınmanın etkisi giderilir, hassas finiş geçişler ise en sona bırakılarak bozulma riski ortadan kaldırılır. Finişi başa almak veya kanalı yüzeylerden önce açmak, sonraki kaba geçişlerin ısısı ve bağlama kuvvetiyle tutturulan ölçünün kaymasına yol açar ve parça yeniden işlenemez hâle gelir.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Verilen bir iş programına göre işlem sıralamasını yapar"
11. Bir seri üretim sonunda kanal genişliği ölçüsünde kayma tespit edilmiştir. Hatanın hangi parçadan itibaren başladığını belirlemek için doğrudan hangi kayıtlara bakılır?
- A) Vardiya devir defterindeki personel giriş ve çıkış saatlerinin listesi
- B) Tezgâhın yıllık bakım sözleşmesi ile yedek parça sipariş listesi
- C) Sıralı ölçüm kayıtları ile kesici değişim ve ayar kayıtları
- D) Malzeme irsaliyesindeki kütük ağırlığı ile stok raf yerleşim bilgisi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Sıralı ölçüm kayıtları ile kesici değişim ve ayar kayıtları
İş kayıtları, yapılan işlemle ölçü sonucu arasındaki bağı kurduğu için sıralı ölçüm kayıtları sapmanın başladığı parçayı, kesici değişim ve ayar kayıtları da o anda tezgâhta ne değiştiğini saatiyle gösterir; ikisi eşleştirildiğinde kök neden ve etkilenen parti sınırı bulunur. İrsaliye, personel saatleri veya bakım sözleşmesi üretim izlenebilirliğine katkı vermez ve bu kayıtlarla hatanın başlangıç parçası belirlenemez.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "İş kayıtları içeriğinin işlem uygulamaları ile ilişkilerini ayırt eder"
12. Teknik resimde, mil üzerine açılacak kama kanalının genişliği dar toleransla ve yüzey pürüzlülüğü sınırlı olarak verilmiştir. Bu kalite ölçütünün teknik gerekçesi nedir?
- A) Tolerans, kanalın tek geçişte açılabilmesini sağlamak amacıyla verilmiştir
- B) Dar tolerans, ölçünün kumpas yerine mikrometreyle alınmasını zorunlu kılar
- C) Kanal kama ile geçme yapacağından boşluk ve sıkılık sınırlanmıştır
- D) Pürüzlülük, parçanın boya ve kaplama kabulünü kolaylaştırmak için istenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kanal kama ile geçme yapacağından boşluk ve sıkılık sınırlanmıştır
Kanal genişliğinin toleransı ve yüzey pürüzlülüğü, kanalın kama ile oluşturacağı geçmenin boşluğunu ve sıkılığını belirlediği için verilir; kanal genişlerse kama boşluk yapıp momenti darbeli aktarır, darsa kama oturmaz veya montaj sırasında kanal zorlanır. Tolerans bir geçiş sayısı kuralı ya da ölçü aleti seçme talimatı değildir; pürüzlülük de burada kaplama kabulü için değil, kama ile temas eden yan yüzeyin yük taşıma davranışı için istenmiştir.
Dayanak: 12UY0081-3/A1 — İSG, Çevre Koruma, Kalite ile İş Organizasyonu / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "İş ve işlemlere yönelik kalite ölçütlerinin teknik gerekçelerini açıklar"
A2 - Freze Uygulamaları
13. Teknik resimde kanal genişliği 12 (+0,10 / 0) olarak ölçülendirilmiştir. İşlenen parçada ölçülen kanal genişliği 12,15 mm çıkmıştır. Frezecinin kararı ne olmalıdır?
- A) Parça üst sınırı aştığından uygunsuzdur; ölçü geri kazanılamaz
- B) Kesici değiştirilip aynı kanaldan bir kez daha geçilerek ölçü toleransa çekilir
- C) Tolerans ±0,10 kabul edilerek ölçü sınır içinde sayılır ve parça onaylanır
- D) Kanal derinliği artırılarak genişlikteki fazlalık dengelenir ve parça kabul edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Parça üst sınırı aştığından uygunsuzdur; ölçü geri kazanılamaz
Verilen tolerans tek yönlüdür: kanal genişliği en fazla 12,10 mm olabilir, 12,15 mm bu sınırın dışındadır ve talaşlı imalatta kaldırılan malzeme geri konulamayacağı için parça uygunsuz olarak ayrılır ve bildirilir. Tolerans alanını kendiliğinden simetrik varsaymak sahada en sık yapılan okuma hatasıdır; ikinci geçiş kanalı daha da genişletir, derinliği artırmak ise genişlik ölçüsüyle ilgisiz bir telafi arayışıdır.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Teknik resmi okuyarak üretilecek parçanın özelliklerini açıklar"
14. Frezeciye verilen teknik resmin antetinde ölçek 1:2 olarak yazmakta, parçanın bir kenarı ise 80 ölçüsüyle ölçülendirilmiş durumdadır. Bu kenar hangi ölçüde işlenir?
- A) 160 mm işlenir; 1:2 ölçekte yazan ölçü iki katına çıkarılarak uygulanır
- B) 80 mm işlenir; ölçek yalnız çizimin kâğıttaki büyüklüğünü gösterir
- C) 40 mm işlenir; 1:2 ölçekte yazan ölçü ikiye bölünerek parçaya uygulanır
- D) Çizim cetvelle ölçülür ve bulunan değer iki katına çıkarılarak işlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) 80 mm işlenir; ölçek yalnız çizimin kâğıttaki büyüklüğünü gösterir
Teknik resimde ölçülendirme değerleri her zaman parçanın gerçek ölçüsüdür; ölçek sadece çizimin kâğıda küçültülerek mi büyütülerek mi aktarıldığını anlatır, bu nedenle 80 ölçüsü doğrudan uygulanır. Ölçüyü ölçeğe göre çarpmak veya bölmek sık görülen bir okuma hatasıdır; çizim üzerinden cetvelle ölçü almak ise baskı ve fotokopi kaynaklı sapmalar taşıdığı için kesinlikle ölçü kaynağı sayılmaz.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Teknik resmi okuyarak üretilecek parçanın özelliklerini açıklar"
15. Bitmiş ölçüsü 60 x 40 x 20 mm olan ve altı yüzeyi de frezelenerek elde edilecek prizmatik bir parça için kütük seçilecektir. Doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Yalnız uzunlukta pay bırakılır; genişlik ve kalınlık hadde ölçüsünde kalır
- B) Üç ölçüde de karşılıklı yüzeylere pay eklenmiş kütük seçilir
- C) Bitmiş ölçüyle aynı kütük alınır, işleme payı yalnız üst yüzeye bırakılır
- D) Kütük iki kat büyük seçilir, fazla malzeme kaba geçişlerle temizlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Üç ölçüde de karşılıklı yüzeylere pay eklenmiş kütük seçilir
Altı yüzeyi de işlenecek parçada her yüzeyden talaş kalkacağı için kütük, üç ölçünün de karşılıklı yüzeylerine pay eklenmiş biçimde bitmiş ölçüden büyük seçilir; pay hem hadde yüzeyindeki tufal ve çarpıklığın temizlenmesine hem de kaba ve finiş geçişlere yeter. Payı tek yüzeye bırakmak veya yalnız boyda pay vermek karşı yüzey işlenince ölçüyü sınır altına düşürür, gereğinden büyük kütük ise malzeme, zaman ve kesici ömrü israfıdır.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Üretilecek parçaya uygun malzemenin ölçülerini teknik resme uygun olarak açıklar"
16. Vidalı milinde belirgin boşluk bulunan ve boşluk giderme tertibatı olmayan eski bir üniversal freze tezgâhında, silindirik freze ile yüzey işlenecektir. Hangi yöntem seçilmelidir?
- A) Aynı yönlü frezelemede ilerleme yarıya düşürülerek boşluğun etkisi giderilir
- B) Kesicinin dönüş yönü ters çevrilir ve aynı yönlü frezelemeye devam edilir
- C) Zıt yönlü (karşı) frezeleme seçilir; tabla kesiciye kapılmaz
- D) Aynı yönlü frezeleme seçilir; yüzey kalitesi daha iyi olduğundan tercih edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Zıt yönlü (karşı) frezeleme seçilir; tabla kesiciye kapılmaz
Aynı yönlü frezelemede kesme kuvvetinin bileşeni tablayı ilerleme yönünde çeker; vidalı milde boşluk varsa tabla bu boşluk kadar sıçrayarak kesiciye dalar, bu da kesici kırılmasına ve parçanın hurdaya çıkmasına yol açar. Boşluk giderme tertibatı olmayan tezgâhlarda bu nedenle zıt yönlü frezeleme seçilir; ilerlemeyi düşürmek boşluğu kapatmaz, kesicinin dönüş yönünü değiştirmek ise kesici ağız açısıyla uyumsuz olduğu için talaş kaldırmayı büsbütün bozar.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Yüzey frezeleme yöntemlerini açıklar"
17. Genişliği 70 mm olan bir yüzeyin, alın (tarama) frezesiyle tek geçişte iz bırakmadan işlenmesi istenmektedir. Kesici seçimi nasıl yapılmalıdır?
- A) Kesici çapı yüzey genişliğinden büyük seçilir, tek geçişte taranır
- B) Kesici çapı yüzey genişliğine tam eşit seçilir, böylece kenarda iz kalmaz
- C) Genişlikten küçük çaplı kesici seçilip bindirmeli iki geçiş yapılır
- D) Parmak freze ile yan yana geçişler yapılarak yüzeyin tamamı işlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kesici çapı yüzey genişliğinden büyük seçilir, tek geçişte taranır
Tek geçişte düzgün bir yüzey elde etmek için alın frezenin çapı işlenecek genişlikten büyük olmalıdır; böylece kesici yüzeyi bir defada kavrar ve geçişler arasında kademe ya da iz kalmaz. Çapı genişliğe tam eşit seçmek kesicinin uçlarını yüzey kenarına denk getirdiği için kenarda iz ve çapak bırakır; küçük çaplı kesiciyle bindirmeli geçiş ya da parmak frezeyle tarama ise tek geçiş koşulunu karşılamaz ve geçiş izleri oluşturur.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Yüzey frezeleme yöntemlerini açıklar"
18. Bir bağlama plakasının üzerine, freze tablasındakine benzer T biçimli kanal açılacaktır. Takım ve işlem sırası nasıl olmalıdır?
- A) Doğrudan T kanal frezesiyle malzemeye dalınarak kanal tek adımda açılır
- B) Parmak frezeyle dik kanal açılır, ardından T kanal frezesi girer
- C) Testere frezesiyle yanlardan yarık açılır, üstteki kanal el aletiyle temizlenir
- D) Kırlangıç kuyruğu frezesiyle açılır, kanal tabanı parmak frezeyle düzeltilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Parmak frezeyle dik kanal açılır, ardından T kanal frezesi girer
T kanalı iki aşamalı açılır: önce parmak freze ile T kanal frezesinin boynunun geçebileceği dik kanal açılır, sonra T kanal frezesi bu kanaldan girerek alttaki geniş bölümü işler. T kanal frezesinin dolu malzemeye doğrudan dalması boynunu kırar, çünkü boyun çapı kesici gövdesinden küçüktür; testere frezesi veya kırlangıç kuyruğu frezesi ise farklı kanal biçimleri için tasarlanmış olup T kesitini vermez.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Kanal freze çeşitlerini açıklar"
19. Bir mil üzerine, her iki ucu kapalı (kör) kama kanalı açılacaktır. Frezecinin seçmesi gereken yöntem hangisidir?
- A) Testere frezesiyle boydan boya geçilir, kanalın uçları sonradan doldurulur
- B) Disk (kama) frezesiyle işlenir; kanalın uçları bu yöntemde kapalı çıkar
- C) Kanal genişliğinde parmak freze ile dalınıp kanal boyunca ilerlenir
- D) Matkapla sıra delikler delinip aralar eğe ile birleştirilerek kanal açılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kanal genişliğinde parmak freze ile dalınıp kanal boyunca ilerlenir
İki ucu kapalı kanal ancak dalabilen bir kesiciyle elde edilir; kanal genişliğinde parmak freze ile önce derinliğe inilir, sonra kanal boyunca ilerlenir ve kanal uçları kesici yarıçapı kadar yuvarlak biçimde kapalı kalır. Disk veya testere frezesi dairesel olduğundan kanal ucunda uzun bir rampa bırakır ve kapalı uç veremez, delik delip eğeyle birleştirmek ise ne genişlik toleransını ne de yan yüzey düzgünlüğünü sağlar.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Kanal frezeleme yöntemlerini açıklar"
20. Kapalı bir cep frezelenecektir; ancak kullanılacak parmak frezenin alın ağızları merkeze kadar kesmemekte, yani kesici merkezden dalamamaktadır. Doğru uygulama nedir?
- A) Devir yükseltilerek kesicinin merkezden dikey dalabilmesi sağlanır
- B) Cebin köşesinden başlanıp dikey dalma yapılır, sonra taban temizlenir
- C) İlerleme iyice düşürülerek kesiciyle doğrudan dikey dalma yapılır
- D) Kılavuz delik delinir ya da rampalı veya helisel dalma ile inilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kılavuz delik delinir ya da rampalı veya helisel dalma ile inilir
Merkezden kesme özelliği olmayan kesicide alın ağızlarının ortasında talaş kaldırmayan bir bölge vardır; dikey dalmada bu bölge malzemeye sürtüp ısınır ve kesici kırılır. Bu nedenle ya matkapla kılavuz delik açılıp kesici oradan indirilir ya da rampalı veya helisel hareketle yanal ilerleme verilerek derinliğe inilir; ilerlemeyi düşürmek, köşeden başlamak veya devri yükseltmek merkezdeki kesmeyen bölgeyi ortadan kaldırmaz.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Cep frezeleme yöntemini açıklar"
21. Teknik resimde iç köşeleri keskin, yani radyussuz kare bir cep istenmektedir. Frezecinin bu talebi değerlendirmesi nasıl olmalıdır?
- A) Küçük çaplı kesiciyle çok yavaş ilerlenirse köşe tam keskin olarak çıkarılır
- B) Kesici bir süre köşede bekletilerek köşedeki radyus tümüyle giderilebilir
- C) Devir yükseltilip bol soğutma verilirse köşe radyussuz biçimde işlenebilir
- D) Köşede kesici yarıçapı kadar radyus kalır; keskin köşe elde edilemez
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Köşede kesici yarıçapı kadar radyus kalır; keskin köşe elde edilemez
Parmak freze silindirik olduğu için cebin iç köşesinde en az kesici yarıçapı kadar bir radyus kalır; bu geometrik bir sonuçtur ve resimdeki keskin köşe frezeleme ile karşılanamaz, çözüm için resim köşe radyuslu olarak revize edilir veya köşe farklı bir yöntemle işlenir. Kesiciyi köşede bekletmek ölçüyü bozup iz bırakır, küçük çaplı kesici radyusu küçültür ama sıfırlamaz, devir ve soğutma ise köşe geometrisini hiç değiştirmez.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Yüzey, kanal, cep frezeleme ile delik açma işlemlerinde ortaya çıkabilecek üretim hatalarını ayırt eder"
22. Alüminyum parçada derin kanal açılırken talaş, kanal içinde sıkışıp kesiciye sarılmakta ve yüzeyi bozmaktadır. Kesici seçiminde yapılması gereken nedir?
- A) Talaş boşluğu geniş, iki ağızlı parmak freze tercih edilir
- B) Daha çok ağızlı (dört ağızlı) kesiciye geçilerek talaş inceltilir
- C) Kesici pens dışına daha uzun çıkarılarak kanal içinde talaş boşluğu artırılır
- D) Devir ve ilerleme birlikte yükseltilerek talaşın kanaldan atılması sağlanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Talaş boşluğu geniş, iki ağızlı parmak freze tercih edilir
Alüminyum uzun ve yapışkan talaş verdiğinden derin kanalda talaşın tahliyesi belirleyicidir; ağız sayısı azaldıkça talaş kanalı hacmi büyür, bu yüzden iki ağızlı parmak freze talaşı kanaldan dışarı taşır ve sarmayı önler. Ağız sayısını artırmak talaş boşluğunu daraltarak sıkışmayı büyütür, kesiciyi pensten uzun çıkarmak talaş boşluğuyla ilgisizdir ve titreşim yaratır, devri yükseltmek ise ısıyı artırıp alüminyumun kesiciye yapışmasını hızlandırır.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Kanal ve cep freze kesici takımlarının kullanım özelliklerini açıklar"
23. Uzun bir kanalın yan yüzeyinde düzenli aralıklı dalgalı izler oluşmuş ve kesme sırasında yüksek perdeli bir ses duyulmuştur. Kesicinin pensten uzun çıktığı görülmektedir. Yapılması gereken nedir?
- A) Kesici körelmiştir; ilerleme artırılarak yüzeydeki izlerin silinmesi sağlanır
- B) Soğutma fazladır; sıvı kesilip kuru işlemeye geçilerek izler giderilir
- C) Parça yüzeyi sertleşmiştir; devir yükseltilip aynı derinlikte devam edilir
- D) Tırlama vardır; kesici kısa bağlanır ve talaş derinliği azaltılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Tırlama vardır; kesici kısa bağlanır ve talaş derinliği azaltılır
Düzenli dalgalı iz ve yüksek perdeli ses tırlama, yani kesici ile parça arasındaki kendini besleyen titreşimin tipik işaretidir; pensten uzun çıkan kesicinin rijitliği düştüğü için önce kesici kısa bağlanır, gerekirse talaş derinliği ve ilerleme azaltılır. Körelme genellikle parlak sürtme izi ve artan kuvvet olarak görülür, soğutmayı kesmek kesici ömrünü kısaltır, devri yükseltmek ise rijitlik düzeltilmeden titreşimi çoğu kez şiddetlendirir.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Yüzey, kanal, cep frezeleme ile delik açma işlemlerinde ortaya çıkabilecek üretim hatalarını ayırt eder"
24. Yeni bir 12 mm parmak freze ile açılan kanal, tezgâh boşluğu ayarlı olmasına rağmen sürekli 12,3 mm genişlikte çıkmaktadır. İlk kontrol edilmesi gereken nedir?
- A) İlerleme çok düşüktür; ilerleme artırılarak kanal genişliği ölçüye getirilir
- B) Parça ısınmıştır; soğuduğunda kanal genişliği kendiliğinden ölçüye dönecektir
- C) Kesici ve pens salgısı ölçülür; salgı dönme çapını büyütür
- D) Kesici çapı küçük seçilmiştir; bir üst çaptaki kesiciye geçilerek işlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kesici ve pens salgısı ölçülür; salgı dönme çapını büyütür
Dönerken merkezden kaçık çalışan kesici, çapından daha büyük bir daire süpürür ve kanal salgı kadar geniş çıkar; bu nedenle önce pens, kovan ve kesicinin temizliği ile salgı komparatörle kontrol edilir. Daha büyük çaplı kesiciye geçmek kanalı büsbütün genişletir, ilerlemeyi artırmak kesici sapmasını çoğaltır, soğuma ise çelik parçada bu büyüklükte bir daralma sağlamaz ve ölçüyü toleransa döndürmez.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Yüzey, kanal, cep frezeleme ile delik açma işlemlerinde ortaya çıkabilecek üretim hatalarını ayırt eder"
25. Freze tezgâhında, parçanın işaretlenmiş merkezine matkapla delik delinecektir; ancak matkap ucu temas anında merkezden kayarak yürümektedir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Matkabın ucu daha sivri bilenerek kayma sorunu doğrudan giderilir
- B) Mengene hafif gevşetilerek parçanın matkap merkezine oturması sağlanır
- C) İlerleme artırılarak matkabın kaymadan malzemeye girmesi sağlanır
- D) Punta matkabıyla merkez açılır, ardından delik delinir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Punta matkabıyla merkez açılır, ardından delik delinir
Matkabın enine ağzı merkezde talaş kaldırmadığı için ilk temasta kayar; bu nedenle kısa ve rijit punta matkabıyla merkez açılır ve matkap bu koniğe oturarak eksende kalır. İlerlemeyi artırmak kaymayı büyütür ve matkabı zorlar, ucu sivriltmek ağız açısını bozarak deliği ölçüsünden büyük ve konik yapar, mengeneyi gevşetmek ise parçanın dönerek fırlamasına yol açan ağır bir güvenlik hatasıdır.
Dayanak: 12UY0081-3/A2 — Freze Uygulamaları / Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1-1.2 (T1) · Kontrol listesi bilgi ifadesi: "Delik delme matkap veya freze kesici takımlarının kullanım özelliklerini açıklar"
İlgili sayfalar
Frezeci belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.