Matkap Tezgah İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (14UY0201-3)
MYK Matkap Tezgah İşçisi (14UY0201-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
1. Matkap tezgâhında delme yapacak işçi, elleri kirlenmesin diye bez eldiven takıyor ve koruyucu gözlüğünü askıda bırakıyor. Bu tercihin doğru değerlendirmesi hangisidir?
- A) Eldiven doğru bir seçimdir, gözlük yalnızca taşlama işlerinde gerekir
- B) Gözlük yerine yüz siperi kullanılırsa eldivenle çalışmak uygun olur
- C) Eldiven dönen mandrene kapılıp eli içeri çekebilir, gözlük takılmalıdır
- D) Eldiven ince kumaştan ise dönen uçla çalışmak için yeterli koruma sağlar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Eldiven dönen mandrene kapılıp eli içeri çekebilir, gözlük takılmalıdır
Dönen mandren ve matkap ucunun yanında eldiven en tehlikeli kişisel koruyucu tercihtir; kumaş uca dolandığı anda el saniyeler içinde tezgâha çekilir, oysa çıplak el çoğu durumda kendini geri çekebilir. Delmede asıl zorunlu koruyucu, fırlayan talaş ve kesme sıvısı sıçramasına karşı koruyucu gözlüktür; gözlüğü taşlamaya özgü sanmak sahada çok yapılan ve göz yaralanmasıyla sonuçlanan bir hatadır.
Dayanak: 14UY0201-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
2. Tezgâhın besleme kablosunda vardiya içinde giderilemeyecek bir yalıtım hasarı fark eden işçinin izlemesi gereken doğru yol hangisidir?
- A) Tezgâh durdurulup ilgili birime bildirilir ve etiketlenir
- B) Kabloyu bantlayıp vardiya sonuna kadar çalışır
- C) Devir sayısını düşürerek işlemi daha güvenli hâle getirir
- D) Hasarı vardiya defterine yazıp işlemi aynı şekilde bitirir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Tezgâh durdurulup ilgili birime bildirilir ve etiketlenir
Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarda beklenen davranış, tehlikeyi kaynağında durdurmak ve yetkili birimle iletişime geçerek ekipmanı kullanım dışı işaretlemektir. Kaydı tutup çalışmayı sürdürmek ya da bantla geçici onarım yapmak riski ortadan kaldırmaz; kayıt tek başına koruma sağlamaz ve hasarlı kablo elektrik çarpması ile yangın riskini vardiya boyunca canlı tutar.
Dayanak: 14UY0201-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
3. Matkap tezgâhının haznesinde ömrünü tamamlamış soğutma sıvısı boşaltılacaktır. Çevre koruma açısından doğru uygulama hangisidir?
- A) Bol suyla seyreltilerek atölye gideri üzerinden tahliye edilir
- B) Talaş bidonuna dökülüp hurdacıya gönderilir
- C) Üzeri talaşla kapatılıp genel evsel atık konteynerine bırakılır
- D) Etiketli, sızdırmaz tehlikeli atık kabında ayrı toplanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Etiketli, sızdırmaz tehlikeli atık kabında ayrı toplanır
Kullanılmış soğutma ve kesme sıvıları yağ ve katkı içerdiği için tehlikeli atık sınıfındadır; ayrı, etiketli ve sızdırmaz kapta toplanıp lisanslı bertaraf akışına verilmesi gerekir. Seyreltip gidere dökmek suyu kirletir, talaşla karıştırmak ise hem geri kazanılacak metali kirletir hem de tehlikeli atığı evsel atık akışına sokar; ikisi de sahada sık görülen ve çevre mevzuatına aykırı davranışlardır.
Dayanak: 14UY0201-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
4. Delinen deliklerin çapı, teknik resimdeki tolerans aralığının üst sınırına çok yaklaşmakta ancak sınırı aşmamaktadır. Kalite açısından doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Ölçüler sınır içinde olduğu için ölçüm sıklığı yarıya düşürülür
- B) Sapmanın nedeni araştırılıp ölçüm sıklığı korunur, kayıt tutulur
- C) Parçalar tolerans dışı sayılıp doğrudan hurda kutusuna alınır
- D) Ölçü aleti hatalı kabul edilip başka bir aletle ölçüm tekrarlanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Sapmanın nedeni araştırılıp ölçüm sıklığı korunur, kayıt tutulur
Tolerans sınırına yaklaşma, süreçte bir kayma başladığının erken uyarısıdır; parçalar hâlâ uygun olsa da nedeni aranmalı ve kontrol sıklığı korunarak kayıt sürdürülmelidir. Ölçümü seyrekleştirmek en tipik hatadır, çünkü sınırın aşıldığı an fark edilmez ve arada üretilen tüm parçalar şüpheli hâle gelir; uygun ölçüdeki parçayı hurdaya ayırmak ise gereksiz maliyet doğurur.
Dayanak: 14UY0201-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
5. Delme sonrası parça temizliğinde kullanılan parlayıcı solvent bidonu tezgâhın yanında ağzı açık bırakılmıştır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Ağzı temiz bir bezle örtülerek tezgâhın altındaki çekmecede tutulur
- B) Buharı hızla uçsun diye pencere kenarında ağzı açık bekletilir
- C) Talaş kutusunun hemen yanında, elin kolay ulaştığı yerde durur
- D) Kapağı kapatılıp kıvılcımdan uzak, havalandırmalı dolapta saklanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kapağı kapatılıp kıvılcımdan uzak, havalandırmalı dolapta saklanır
Parlayıcı sıvılar kapalı kapta ve tutuşma kaynaklarından uzak, havalandırmalı depolama alanında tutulur; asıl tehlike sıvının kendisi değil, ortamda biriken buharıdır. Bezle örtmek ya da pencere kenarında açık bırakmak buharın yayılmasını engellemez, delme ve taşlamada ortaya çıkan sıcak talaş ve kıvılcım bu buharı tutuşturabilir; bidonu talaş kutusunun yanında tutmak bu riski en yükseğe çıkarır.
Dayanak: 14UY0201-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
6. Delme sırasında oluşan uzun helis talaşlar tezgâh tablasında birikmiştir. Bu talaşların temizlenmesinde doğru yöntem hangisidir?
- A) Tezgâh dönmeye devam ederken eldivenli elle toplanıp kutuya atılır
- B) Basınçlı hava tutularak talaşlar tablanın kenarına savrulur
- C) Tezgâh durdurulduktan sonra fırça veya talaş kancasıyla alınır
- D) Devir düşürülüp uç dönerken bez parçasıyla silinerek alınır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Tezgâh durdurulduktan sonra fırça veya talaş kancasıyla alınır
Uzun helis talaşlar bıçak gibi keskindir ve yaylanarak hareket eder; tezgâh tamamen durdurulduktan sonra fırça veya talaş kancasıyla, el temas etmeden alınmalıdır. Sahada en sık görülen iki hata dönen tezgâhta elle veya bezle temizlik yapmak ve basınçlı hava kullanmaktır; ilki eli uca kaptırır, ikincisi talaşı göze fırlatır ve kılavuz yüzeyleriyle yatak boşluklarına sokar.
Dayanak: 14UY0201-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
A2 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma
7. İşçi, küçük bir sac plakayı mengeneye bağlamak yerine eldivenli eliyle tutarak delmek istiyor. Bu durumda beklenen sonuç ve doğru davranış nedir?
- A) Delik çıkışında uç parçayı kapıp döndürür, parça bağlanmalıdır
- B) Parça ince olduğundan elle tutulabilir, devir yükseltilir
- C) Elle tutulabilir ancak matkap ucunun daha sık bilenmesi gerekir
- D) Elle tutmak parçayı ısıtır, soğutma sıvısı artırılarak sürdürülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Delik çıkışında uç parçayı kapıp döndürür, parça bağlanmalıdır
Uç karşı yüzeye çıkarken kesme kuvveti aniden değişir ve matkap sacı kapıp kendi etrafında döndürür; elde tutulan ince plaka bu anda pervane gibi dönerek ağır kesiklere yol açar. Bu yüzden iş parçası mengeneye ya da tabla üzerine uygun aparatla bağlanır; sacın ince olmasına ya da devrin yüksek seçilmesine güvenmek riski azaltmaz, tam tersine kapma eğilimini artırır.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
8. Boydan boya delinecek bir parça doğrudan tezgâh tablasının üzerine yatırılmıştır. Delmeye başlamadan önce yapılması gereken nedir?
- A) Tabla yüksekliği düşürülerek uçla tabla arası mesafe artırılır
- B) Parça ile tabla arasına uygun bir takoz veya destek konur
- C) Delik çapından küçük bir uçla delinip sonra çap büyütülür
- D) Çıkışa yaklaşınca parça ters çevrilip diğer yüzden delinir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Parça ile tabla arasına uygun bir takoz veya destek konur
Boydan boya delmede uç parçayı terk ettiği anda tezgâh tablasına dalar; bunu önlemek için parçanın altına, delik bölgesini destekleyen uygun bir takoz veya destek konur. Destek aynı zamanda çıkış çapağını küçültür ve sacın aşağı doğru esnemesini engeller. Çıkışa yaklaşınca parçayı ters çevirip diğer yüzden delmek sahada denenen bir kestirmedir ama iki delik ekseni asla tam çakışmaz; küçük uçla delip çap büyütmek ise tabla korumasıyla ilgili değildir.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
9. Aynı çelik malzemede önce küçük çaplı, ardından büyük çaplı delik delinecektir. Devir sayısı ayarında doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Çap büyüdükçe devir sayısı da yükseltilerek kesme hızı korunur
- B) Devir sabit tutulup yalnızca soğutma sıvısı artırılarak delinir
- C) Devir sayısı ucun kesme ağzına değil, parça kalınlığına göre seçilir
- D) Çap büyüdükçe devir sayısı düşürülür, ilerleme buna göre ayarlanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Çap büyüdükçe devir sayısı düşürülür, ilerleme buna göre ayarlanır
Kesme hızı, uç çapı ile devir sayısının çarpımına bağlıdır; çap büyürken aynı kesme hızında kalabilmek için devir düşürülür, aksi hâlde ağız hızı aşırı yükselir ve uç yanar. Devri çapla birlikte yükseltmek en sık yapılan tersine düşünme hatasıdır; kalınlığa göre devir seçmek de yanlıştır, çünkü kalınlık ilerleme ve talaş tahliyesini ilgilendirir, kesme hızını değil.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
10. Yeni bilenmiş bir matkap ucuyla delinen delikler, uç çapından belirgin biçimde büyük ve merkezden kaçık çıkmaktadır. En olası neden nedir?
- A) Uç mastarla kontrol edilmiş ama devir sayısı yüksek ayarlanmıştır
- B) Soğutma sıvısı fazla verildiği için uç delik içinde kaymaktadır
- C) Ucun iki kesme ağzı eşit boyda ve eşit açıda bilenmemiştir
- D) Parça mengeneye çok sıkı bağlandığından delik çapı genişlemiştir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Ucun iki kesme ağzı eşit boyda ve eşit açıda bilenmemiştir
İki kesme ağzı eşit boyda ve eşit açıda bilenmezse yalnızca uzun olan ağız keser, uç kendi ekseninden kaçar ve delik uç çapından büyük çıkar; bu yüzden bilenen uçların açısı özel mastarla kontrol edilir. Adaylar bu belirtiyi genellikle devir ya da soğutma hatasına bağlar, oysa yüksek devir ucu yakar ve fazla sıvı çap büyümesi yaratmaz; simetrik olmayan bileme ise doğrudan çap ve eksen kaçıklığı üretir.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
11. Kullanılacak matkap ucunun sapı konik olduğu için mandrene girmemektedir. Doğru uygulama nedir?
- A) Uygun ölçüde konik kovan takılarak uç tezgâh miline bağlanır
- B) Uç, mandrene sığması için sapı taşlanarak inceltilir ve bağlanır
- C) Uç mandrene zorlanarak sokulup anahtarla iyice sıkıştırılır
- D) Sapın etrafına sac şeritler sarılarak mandren içinde ortalanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Uygun ölçüde konik kovan takılarak uç tezgâh miline bağlanır
Konik saplı uçlar mandrene değil, sapın ölçüsüne uyan konik kovan aracılığıyla doğrudan tezgâh miline bağlanır; konik yüzeyin tam oturması hem merkezlemeyi hem de tork aktarımını sağlar. Sapı taşlamak ucun ısıl işlemini ve konik geometrisini bozar, sac şeritle ortalamak ya da zorlayarak sıkmak ise uç eksende salgı yapar; her üç kestirme de delik kaçıklığına ve ucun fırlamasına yol açar.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
12. Markalama yapıldıktan sonra delmeye başlarken matkap ucu iş parçası yüzeyinde kayarak delik merkezinden uzaklaşmaktadır. Bunu önlemek için ne yapılmalıdır?
- A) İlk temasta devir sayısı en yüksek kademeye çıkarılmalıdır
- B) Delik merkezi nokta zımbasıyla vurularak uca yuva açılmalıdır
- C) Ucun kaymaması için yüzeye bol soğutma sıvısı verilmelidir
- D) Parça mengenede gevşetilip ucun kendini ortalaması beklenmelidir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Delik merkezi nokta zımbasıyla vurularak uca yuva açılmalıdır
Matkap ucunun ortasındaki enine ağız kesmez, bastırır; düz yüzeyde bu yüzden kayar ve markalanan merkezden uzaklaşır. Nokta zımbasıyla açılan küçük konik yuva uca oturma noktası verir ve merkezlemeyi sağlar. Devri yükseltmek kaymayı artırır, sıvı yüzeyi daha da kaygan yapar, parçayı gevşetmek ise ucun parçayı kapmasına yol açar; üçü de merkezleme sorununu çözmez.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
13. Kalın bir parçada delme işleminde ucun karşı yüzeye çıkmasına az kalmıştır. Bu aşamada doğru davranış nedir?
- A) İlerleme hızı artırılarak uç hızla dışarı çıkarılır ve çapak azalır
- B) Devir sayısı en düşük kademeye alınıp ilerleme aynı tutulur
- C) Soğutma sıvısı kesilerek çıkış bölgesinin görünürlüğü artırılır
- D) İlerleme hızı düşürülerek uç kontrollü biçimde parçadan çıkarılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) İlerleme hızı düşürülerek uç kontrollü biçimde parçadan çıkarılır
Delik çıkışında malzeme inceldiği için uç aniden dalar, parçayı kapar ve hem tabla hem iş parçası zarar görür; bu nedenle çıkışa yaklaşırken ilerleme hızı düşürülerek kontrollü çıkış sağlanır. İlerlemeyi artırmak sahada zaman kazanmak için sık denenir ama çapağı azaltmaz, tersine büyük çıkış çapağı ve kapma riski yaratır; soğutmayı kesmek ise ucu tam en zorlandığı anda susuz bırakır.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
14. Delinmiş deliklere, perçin başlarının yüzeye gömülmesi için havşa açılacaktır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Havşa önce açılır, delik sonra havşa merkezine göre delinir
- B) Havşa açarken devir, delme devrinin belirgin üzerine çıkarılır
- C) Havşa derinliği, eleman başı yüzeyle hizalanacak kadar ayarlanır
- D) Havşa çapı, kullanılacak bağlantı elemanının gövde çapına eşit seçilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Havşa derinliği, eleman başı yüzeyle hizalanacak kadar ayarlanır
Havşa, bağlantı elemanının baş kısmının oturacağı konik yuvadır; derinlik, baş yüzeyle aynı hizaya gelecek biçimde ayarlanmalıdır, sığ kalırsa baş dışarıda kalır, derin açılırsa bağlantı mukavemeti düşer. Havşayı delikten önce açmak merkezlemeyi kaybettirir, devri delme devrinin üzerine çıkarmak ise geniş temas nedeniyle tırlama ve dalgalı yüzey yaratır; havşa çapını gövde çapına eşitlemek de baş için yuva bırakmaz.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
15. Uzun süren delme işlemi sırasında soğutma sıvısının kesildiği fark edilmemiştir. Bunun ilk ve en tipik sonucu nedir?
- A) Parçanın yüzey pürüzlülüğü iyileşir, buna karşılık çapak artar
- B) Tezgâh mili devri kendiliğinden düşerek işlem yavaşlar
- C) Talaş biçimi değişmez, yalnızca gürültü seviyesi yükselir
- D) Matkap ucu aşırı ısınıp sertliğini yitirir ve hızla körelir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Matkap ucu aşırı ısınıp sertliğini yitirir ve hızla körelir
Soğutma sıvısı kesme bölgesindeki sürtünme ısısını alır ve talaşı uzaklaştırır; kesildiğinde ısı ucun ağzında toplanır, malzeme sertliğini kaybeder ve kesme ağzı kısa sürede körelir. Bu yüzden işlem boyunca sıvının parçaya yeterli miktarda aktığı ve hazne seviyesi kontrol edilir; belirtiyi gürültü ya da devir değişimine bağlamak, uç yanana kadar müdahaleyi geciktirir.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
16. Vardiya başında uçlar kontrol edilirken bir matkap ucunun kesme ağzında körelme ve küçük bir kırık görülmüştür. Doğru davranış nedir?
- A) Uç, devir düşürülerek yumuşak malzemelerde kullanılmaya devam edilir
- B) Uç kullanımdan çıkarılıp bilenmek veya değiştirilmek üzere ayrılır
- C) Uç bol soğutma sıvısıyla kullanılırsa kırık ilerlemesi durdurulur
- D) Uç ters yönde çalıştırılarak kesme ağzındaki kırık düzeltilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Uç kullanımdan çıkarılıp bilenmek veya değiştirilmek üzere ayrılır
Çalışma ömrü limitli kesici uçlarda aşınma ve kırık tespit edildiğinde uç kullanımdan çıkarılır, bilenir ya da yenisiyle değiştirilir; kırık ağız hem ölçü tutmaz hem de yük altında parçalanarak fırlayabilir. Körelmiş ucu devri düşürüp yumuşak malzemede kullanmayı sürdürmek yaygın bir idare etme alışkanlığıdır, ancak kırık ilerler ve delik çapı bozulur; soğutma sıvısı da mevcut bir kırığı onarmaz.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
17. Kalın bir çelik levhaya büyük çaplı delik delinecektir. Doğrudan büyük uçla başlandığında uç merkezde zorlanmakta ve tezgâh titremektedir. Doğru yöntem nedir?
- A) Önce küçük çaplı bir kılavuz delik delinip sonra çap büyütülür
- B) Büyük uçla devam edilip ilerleme kuvveti elle artırılarak bastırılır
- C) Uç bilenip uç açısı daraltılarak merkezleme zorluğu giderilir
- D) Devir en yüksek kademeye alınıp titreşimin geçmesi beklenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Önce küçük çaplı bir kılavuz delik delinip sonra çap büyütülür
Büyük çaplı uçlarda merkezdeki enine ağız kesmediği için yüksek eksenel kuvvet ister; önce küçük çaplı bir kılavuz delik delmek bu bölgeyi boşaltır, titreşimi ve zorlanmayı ortadan kaldırır. Kuvveti artırarak bastırmak sahada refleks olarak yapılır ama ucu ve mili zorlar, kırılma riskini büyütür; devri yükseltmek de merkezleme sorununu çözmeden ucun yanmasına yol açar.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
18. Ölçüm sonucunda bir grup parçanın delik çapının tolerans dışına çıktığı belirlenmiştir. Doğru uygulama nedir?
- A) Parçalar hurdaya atılıp üretim kaydında sağlam gibi gösterilir
- B) Parçalar tekrar delinip çap büyütülerek sevk kutusuna konulur
- C) Parçalar ayrılıp işaretlenir ve uygunsuzluk formuna işlenir
- D) Parçalar montajda sorun çıkarmazsa uygun kabul edilip gönderilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Parçalar ayrılıp işaretlenir ve uygunsuzluk formuna işlenir
Kusurlu parça tespit edildiğinde yapılacak iş, parçayı uygun parçalardan fiziksel olarak ayırmak, işaretlemek ve uygunsuzluğu ilgili forma kaydetmektir; kayıt olmadan kök neden bulunamaz ve aynı hata sürer. Parçayı sessizce hurdaya atmak ya da montajda tutuyor diye göndermek sahada en sık görülen iki davranıştır; ilki kaydı bozar, ikincisi hatayı bir sonraki sürece taşır.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
19. Delme işlemi biten parçalar bir sonraki tezgâha gönderilecektir. İş parçası üzerinde yapılması gereken doğru işlem sırası nedir?
- A) Çapak alınır, kesme sıvısı temizlenir, uygunluk kontrol edilir
- B) Doğrudan sevk edilir, çapak ve sıvı bir sonraki istasyonda alınır
- C) Yalnızca ölçüm yapılır, temizlik işlemi montaj hattına bırakılır
- D) Çapaklar basınçlı havayla üflenip parçalar istiflenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Çapak alınır, kesme sıvısı temizlenir, uygunluk kontrol edilir
Delik ağzındaki çapak uygun donanımla alınır, kesme sıvısı temizlenir ve parçanın talimatlara uygunluğu kontrol edildikten sonra sevk edilir; çapaklı parça hem ölçü aletini yanıltır hem de taşıyanın elini keser. Çapağı sonraki istasyona bırakmak ya da basınçlı havayla üfleyip istiflemek yaygın kestirmelerdir; hava çapağı temizlemez, yalnızca talaşı çevreye ve gözlere savurur.
Dayanak: 14UY0201-3/A2 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
B1 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme
20. Kılavuz çekilen deliklerde vida dişleri bir tarafta yırtık çıkmakta ve kılavuz sık sık kırılmaktadır. En olası neden nedir?
- A) Kılavuz kolu delik eksenine dik tutulmayıp eğik çalışılmaktadır
- B) Kılavuz çekme işlemi çok yavaş ilerletildiği için diş yırtılmaktadır
- C) Mengene çeneleri parçayı gereğinden gevşek kavradığı için diş bozulur
- D) Kesme yağı fazla verildiği için kılavuz delik içinde kaymaktadır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kılavuz kolu delik eksenine dik tutulmayıp eğik çalışılmaktadır
Kılavuz takımı delik eksenine dik girmezse yük tek tarafa biner, o taraftaki dişler yırtılır ve kılavuz eğilme gerilmesi altında kırılır; bu nedenle kılavuz kolu iki elle dengeli tutulur ve diklik gözle ya da gönyeyle denetlenir. Yavaş ilerletmek ya da bol kesme yağı kullanmak tek taraflı yırtılma üretmez, tersine yüzey kalitesini iyileştirir; belirtiyi çalışma hızına bağlamak asıl nedeni gizler ve kılavuz kırılmaları sürer.
Dayanak: 14UY0201-3/B1 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
21. Kör (kapalı uçlu) bir delikte kılavuz çekilirken kılavuz gittikçe zorlanmakta ve kırılma riski artmaktadır. Doğru uygulama nedir?
- A) Kılavuz tek yönde kesintisiz döndürülerek delik sonuna kadar inilir
- B) Kılavuz aralıklarla geri döndürülerek talaşın kırılması sağlanır
- C) Kılavuz kolu uzatılarak daha fazla tork uygulanır ve işleme devam edilir
- D) Delik ağzına ek kesme yağı verilip döndürme hızı belirgin artırılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kılavuz aralıklarla geri döndürülerek talaşın kırılması sağlanır
Kör delikte talaş dışarı çıkamaz ve diş boşluklarında sıkışarak kılavuzu kilitler; belirli aralıklarla geri döndürüp talaşı kırmak sıkışmayı önler ve kılavuzu kurtarır. Zorlanma hissedildiğinde kolu uzatıp tork artırmak sahada ilk başvurulan çözümdür, oysa kılavuz gevrek bir takımdır ve tam da bu anda delik içinde kırılır; kırık kılavuzu çıkarmak çoğu zaman parçayı hurda eder.
Dayanak: 14UY0201-3/B1 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
22. Seri işte zaman kazanmak isteyen işçi, çelik parçada kılavuz çekerken kesme yağı kullanmadan çalışmaktadır. Beklenen sonuç nedir?
- A) Diş yüzeyi daha parlak çıkar, yalnızca kılavuz ömrü kısalır
- B) Vida adımı değişerek cıvata deliğe daha sıkı oturmuş olur
- C) Sürtünme ve ısı artar, diş yüzeyi bozulup kılavuz kırılır
- D) Talaş delikten kolay çıkar, buna karşılık delik çapı büyür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Sürtünme ve ısı artar, diş yüzeyi bozulup kılavuz kırılır
Kılavuz çekme dar bir bölgede yüksek sürtünmeyle çalışan bir işlemdir; kesme yağı hem ısıyı düşürür hem de talaşın yapışmasını önler, yağsız çalışıldığında diş yüzeyi yırtılır ve kılavuz sıkışıp kırılır. Yağsız işlemin dişi parlattığı ya da sıkı bir geçme yarattığı düşüncesi yanlıştır; oluşan yüzey yırtık ve ölçüsüzdür, bağlantı mukavemeti de düşer.
Dayanak: 14UY0201-3/B1 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
23. Elle kılavuz çekme takımında üç kademeli bir kılavuz seti bulunmaktadır. Bu setin doğru kullanımı nedir?
- A) Son kılavuzla başlanıp diş tamamlandıktan sonra ilki kullanılır
- B) Kılavuzlar sırasıyla, kabadan hassasa doğru geçirilerek çalışılır
- C) Yalnızca son kılavuz kullanılarak dişin tamamı tek geçişte açılır
- D) Her delikte farklı bir kılavuz kullanılarak takım aşınması dengelenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kılavuzlar sırasıyla, kabadan hassasa doğru geçirilerek çalışılır
Kademeli kılavuz setinde her kılavuz talaşın bir bölümünü alır; birinci kılavuz kılavuzlama ve kaba diş açma, sonrakiler dişi tam ölçüsüne getirme işini yapar, bu yüzden sırayla kullanılır. Tek geçişte son kılavuzla diş açmaya çalışmak talaş yükünü tek takıma bindirir ve kırılmaya yol açar; sırayı ters çevirmek ya da delikler arasında rastgele kılavuz değiştirmek ise diş profilini bozar.
Dayanak: 14UY0201-3/B1 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
24. Kılavuz çekilecek delikler, açılacak vidanın anma çapıyla aynı ölçüde delinmiştir. Bu durumun sonucu nedir?
- A) Kılavuz zorlanarak kırılır, bu yüzden delik biraz daha büyütülmelidir
- B) Diş derinliği artar ve cıvata bağlantısı daha sağlam hâle gelir
- C) Vida adımı otomatik olarak küçülür, bağlantı kalitesi yine korunur
- D) Kılavuz rahat döner ancak dişler taşıma yapmayacak kadar sığ kalır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kılavuz rahat döner ancak dişler taşıma yapmayacak kadar sığ kalır
Kılavuz çekilecek ön delik, vidanın anma çapından yaklaşık diş adımı kadar küçük seçilir; anma çapına eşit delinirse kılavuz kesecek malzeme bulamaz, diş yüzeyi oluşmaz ve cıvata yük taşımadan sıyrılır. Bu durumda kılavuzun kolay dönmesi işin doğru gittiği izlenimi verir, oysa asıl tehlike budur; kılavuzun kırılması ise tersi durumda, delik gereğinden küçük delindiğinde görülür.
Dayanak: 14UY0201-3/B1 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
25. Kılavuz çekme işlemi biten parçalarda kontrol yapılacaktır. Doğru kontrol yaklaşımı hangisidir?
- A) Parçalara cıvata zorlanarak takılır, geçen her delik uygun sayılır
- B) Yalnızca ilk ve son parça kontrol edilip sevk yapılır
- C) Gözle muayene ve uygun mastarla diş kontrolü yapılır, kaydedilir
- D) Delik çapı kumpasla ölçülerek diş kalitesi hakkında karar verilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Gözle muayene ve uygun mastarla diş kontrolü yapılır, kaydedilir
Kılavuz çekilen parçalarda önce elle ve gözle muayene yapılır, ardından diş profili uygun mastarla kontrol edilip sonuç ilgili forma işlenir; kusur bu aşamada yakalanmazsa montajda ortaya çıkar. Cıvatayı zorlayarak takmak sahada sık kullanılan bir yöntemdir ama zorlanan cıvata bozuk dişi ezerek geçebilir ve kusuru gizler; kumpasla ölçülen çap ise diş profili, derinliği ve adımı hakkında bilgi vermez.
Dayanak: 14UY0201-3/B1 — Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme birimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0137-3 Matkap Tezgâh İşçisi Seviye 3)
İlgili sayfalar
Matkap Tezgah İşçisi belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.