Matkap Tezgah İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (14UY0201-4)
MYK Matkap Tezgah İşçisi (14UY0201-4) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
1. Matkap tezgâhında dönen fener mili yakınında delik delecek operatör kişisel koruyucu donanımını seçiyor. Yapılan işe ve tezgâha uygun doğru seçim hangisidir?
- A) Yüz siperi takılarak parça elde tutulur ve eldivenle delinir
- B) Bez eldiven ve gözlük takılarak talaş sıçraması önlenir
- C) Koruyucu gözlük takılır, dönen mil yanında eldiven takılmaz
- D) Kulaklık takılır, gözlük yalnızca çapak alma sırasında kullanılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Koruyucu gözlük takılır, dönen mil yanında eldiven takılmaz
Matkap tezgâhı dönen ve kavrayan bir takıma sahiptir; eldiven kesici ağza veya helis oluğa kapılıp eli mile sarar, bu yüzden dönen mil yakınında eldiven kullanılmaz, sıçrayan talaşa karşı koruyucu gözlük takılır. Eldivenle parçayı elde tutmak sahada sık görülen ve en ağır yaralanmalara yol açan hatadır; parça bağlama işini eldiven değil mengene yapar.
Dayanak: 14UY0201-4/A1 - Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1 grubu / Bilgi ifadesi: 'Yapılan işe ve işyerine uygun kişisel koruyucu donanımları açıklar'
2. Delme sırasında oluşan uzun helis talaşlar tezgâh tablası ve iş parçası çevresinde birikmiştir. Talaşın uzaklaştırılmasında doğru uygulama nedir?
- A) Tezgâh durdurulur, kanca ve fırça ile talaş toplanır
- B) Basınçlı hava tutularak talaş çalışma alanından üflenir
- C) Tezgâh çalışırken talaş kancasıyla çekilerek uzaklaştırılır
- D) Talaş soğuduktan sonra elle toplanıp atık kabına boşaltılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Tezgâh durdurulur, kanca ve fırça ile talaş toplanır
Talaş ancak tezgâh durdurulduktan sonra kanca ve fırça gibi uygun aparatlarla alınır; böylece hem kapılma hem de kesilme riski ortadan kalkar. Basınçlı hava talaşı göze ve çevredeki çalışana savurur, tezgâh dönerken kanca kullanmak ise kancayı mil ile birlikte döndürür; her ikisi de sahada sık yapılan ve kaza üreten uygulamalardır. Talaş elle de toplanmaz, kesici kenarları eldiveni ve deriyi keser.
Dayanak: 14UY0201-4/A1 - Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1 grubu / Bilgi ifadesi: 'Çalışma yerinin ve ekipmanların düzenli tutulması konusundaki kuralları sıralar'
3. Tezgâhın elektrik panosundan yanık kokusu gelmekte ve kıvılcım görülmektedir. Anında giderilemeyecek bu tehlike karşısında operatörün davranışı ne olmalıdır?
- A) Pano kapağı açılarak gevşeyen kablo bağlantıları sıkılır
- B) İş durdurulur, yetkili birime haber verilip alan boşaltılır
- C) Sigorta indirilip tezgâh yedek prizden çalıştırılmaya devam edilir
- D) Vardiya sonunda bakım defterine not düşülerek çalışmaya devam edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) İş durdurulur, yetkili birime haber verilip alan boşaltılır
Kendi yetki ve eğitimi dışında kalan, anında giderilemeyecek tehlikelerde doğru davranış işi durdurmak, alanı güvene almak ve ilgili yetkili birimi bilgilendirmektir. Panoya müdahale etmek veya tezgâhı başka bir hattan besleyip çalışmayı sürdürmek arızayı gizler; elektrik kaynaklı yangın ve çarpılma riskini operatörün üzerine yıkar.
Dayanak: 14UY0201-4/A1 - Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4 grubu / Bilgi ifadesi: 'Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarda iletişime geçilmesi gereken ilgili kurumları sıralar'
4. Vardiya sonunda soğutma sıvısıyla ıslanmış üstübüler ve tezgâhtan boşaltılan atık yağ ortaya çıkmıştır. Bu atıkların yönetiminde doğru uygulama hangisidir?
- A) Yağlı üstübü evsel atık kutusuna, yağ ise açık varile konur
- B) Üstübü kurutulup yeniden kullanılır, yağ yağdanlığa aktarılır
- C) Metal talaş konteynerine atılarak hurda ile birlikte gönderilir
- D) Ağzı kapalı tehlikeli atık kabında toplanıp teslim edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ağzı kapalı tehlikeli atık kabında toplanıp teslim edilir
Yağ emmiş üstübü ve atık soğutma yağı tehlikeli atık sınıfındadır; diğer atıklardan ayrıştırılarak ağzı kapalı, sızdırmaz ve etiketli kaplarda biriktirilip yetkili tarafa teslim edilir. Bunları talaş konteynerine atmak hurda akışını kirletir, açık kapta biriktirmek ise buharlaşma ve tutuşma riski yaratır; ikisi de sahada sık rastlanan yanlışlardır.
Dayanak: 14UY0201-4/A1 - Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.1 grubu / Bilgi ifadesi: 'Tehlikeli ve zararlı atıkların diğer malzemelerden ayrıştırılması esaslarını açıklar'
5. Delme alanına, çalışanlara koruyucu gözlük kullanma yükümlülüğünü bildiren bir levha asılacaktır. Bu levhanın biçim ve rengi nasıl olmalıdır?
- A) Sarı zemin üzerine siyah simgeli üçgen uyarı işareti
- B) Kırmızı çerçeveli, üzeri çapraz çizgili yasak işareti
- C) Mavi zeminli, beyaz simgeli yuvarlak zorunluluk işareti
- D) Yeşil zemin üzerine beyaz simgeli kare acil çıkış işareti
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Mavi zeminli, beyaz simgeli yuvarlak zorunluluk işareti
Bir donanımın kullanılmasını zorunlu kılan işaretler mavi zeminli, beyaz simgeli ve yuvarlak biçimlidir; 'koruyucu gözlük kullan' talimatı bu gruba girer. Sarı üçgen bir tehlikeye dikkat çeker, kırmızı yasak işareti bir davranışı engeller, yeşil işaretler ise kaçış ve ilk yardım yönünü gösterir; renk ve biçim karıştırıldığında levha yanlış mesaj verir.
Dayanak: 14UY0201-4/A1 - Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2 grubu / Bilgi ifadesi: 'Yapılan çalışmaya uygun uyarı işaret ve levhalarını sıralar'
6. İşletme talimatında seri üretime geçmeden önce ilk parça onayı isteniyor. Yeni bağlanan iş parçasında ilk deliği delen operatör nasıl davranmalıdır?
- A) İlk parça ölçülüp kayda geçirilir, onay alınmadan seriye geçilmez
- B) Seri tamamlanınca ilk ve son parça birlikte ölçülüp kaydedilir
- C) Gözle kontrol edilip seriye geçilir, form vardiya sonunda doldurulur
- D) Rastgele seçilen üç parça ölçülerek tek bir kayıt formu doldurulur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) İlk parça ölçülüp kayda geçirilir, onay alınmadan seriye geçilmez
Kalite sistemi gereklilikleri ilk parçanın ölçülmesini, sonucun kayda geçirilmesini ve onay alınmadan seri üretime geçilmemesini şart koşar; hata varsa tek parçada yakalanır. Kontrolü seri sonuna bırakmak veya formu sonradan doldurmak, hatalı tüm partinin işlendikten sonra fark edilmesine ve izlenebilirliğin kaybolmasına yol açar.
Dayanak: 14UY0201-4/A1 - Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.2 grubu / Bilgi ifadesi: 'Talimatlarda yer alan kalite sistemi gerekliliklerini listeler'
A2 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Delik Delme / Havşa Açma / Raybalama
7. Ø20 mm matkap ucuyla, kesme hızı 20 m/dak olacak biçimde delme yapılacaktır. Tezgâh devri yaklaşık kaç dev/dak'a ayarlanmalıdır?
- A) Yaklaşık 160 dev/dak
- B) Yaklaşık 318 dev/dak
- C) Yaklaşık 640 dev/dak
- D) Yaklaşık 1000 dev/dak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Yaklaşık 318 dev/dak
Devir sayısı n = (1000 x Vc) / (pi x D) bağıntısıyla bulunur: (1000 x 20) / (3,14 x 20) yaklaşık 318 dev/dak eder. 640 değeri çapın yanlışlıkla 10 mm alınmasından, 160 değeri ise çapın iki katı kullanılmasından doğar; çap büyüdükçe devir düşer, bu ters orantı gözden kaçarsa uç yanar ve kesici ağız körelir.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Malzeme cinsi ve matkap uç çapına uygun olarak gerekli devir sayısı için yapması gereken ayarlamaları açıklar' (T1 teorik sınav)
8. Sert alaşımlı çelik parçada standart matkap ucuyla delme yapılırken kesici ağızlar kısa sürede körelmektedir. Matkap ucu çizelgesine göre nasıl bir uç seçilmelidir?
- A) Uç açısı daha küçük, ince ağızlı bir matkap ucu seçilir
- B) Aynı uçla devir yükseltilip ilerleme düşürülerek delinir
- C) Uç açısı daha büyük olan bir matkap ucu seçilir
- D) Yumuşak malzeme uçlarına geçilip bol soğutma yapılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Uç açısı daha büyük olan bir matkap ucu seçilir
Sert ve dayanıklı çeliklerde matkap ucu çizelgeleri daha büyük uç (tepe) açısı önerir; geniş açı kesici ağzı kalınlaştırıp destekler, ısıyı dağıtır ve körelmeyi geciktirir. Uç açısını küçültmek ağzı inceltip çabuk yıpratır, devri yükseltmek ise kesme bölgesindeki sıcaklığı artırarak körelmeyi hızlandırır; malzemeye uygun açı seçilmeden devirle telafi yapılamaz.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Matkap ucu çizelgelerine bakarak yapılacak işe uygun matkap açısını açıklar' (T1 teorik sınav)
9. Ø12 mm matkap ucuyla delinen deliklerin çapı kumpasla 12,4 mm ölçülmekte, delme sırasında belirgin titreşim duyulmaktadır. En olası neden nedir?
- A) İş parçası paralel takozlara oturtulmadan tablaya bağlanmıştır
- B) Soğutma sıvısı debisi işe göre gereğinden fazla ayarlanmıştır
- C) Tezgâh devri malzeme cinsine göre gereğinden düşük seçilmiştir
- D) Matkap ucunun iki kesici ağzı eşit uzunlukta bilenmemiştir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Matkap ucunun iki kesici ağzı eşit uzunlukta bilenmemiştir
Bileme sırasında iki kesici ağız eşit uzunlukta ve simetrik yapılmazsa kesme yalnızca uzun ağızda yoğunlaşır; uç eksende dönmez, titreşim yapar ve delik matkap çapından büyük çıkar. Düşük devir yüzey kalitesini bozar ama deliği büyütmez, takoz kullanılmaması tabla ve uç hasarı üretir, bol soğutma da çap sapmasına yol açmaz; bu yüzden ilk bakılacak yer ucun bilenişidir.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Matkap uçlarını bileme metotlarını açıklar' ve 'İmal ettiği parçalarda oluşabilecek kusurları açıklar' (T1 teorik sınav)
10. Markalaması yapılmış iş parçasında matkap ucu ilk temas anında kayarak delik merkezinden sapmaktadır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Merkeze nokta vurulup punta matkabıyla merkez açılır
- B) İlerleme kuvveti artırılarak ucun kaçması engellenir
- C) Daha büyük çaplı uçla delinip delik sonradan raybalanır
- D) Mengene gevşetilip parça elle uç altına yönlendirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Merkeze nokta vurulup punta matkabıyla merkez açılır
Matkap ucunun helis oluğu ilk temasta kaymaya eğilimlidir; markalanan merkeze nokta vurulup punta matkabıyla kılavuz merkez açıldığında uç kendi ekseninde tutunur ve delik markalanan yere düşer. İlerlemeyi artırmak sapmayı büyütür, mengeneyi gevşetip parçayı elle yönlendirmek ise parçanın dönerek elden kurtulmasına yol açan tehlikeli bir alışkanlıktır.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'İş parçasını markalama yöntemlerini açıklar' ve 'Delik/havşa merkezini matkap ucuna merkezleme yöntemlerini açıklar' (T1 teorik sınav)
11. Ø8 mm delik delinecek küçük sac parça, delme sırasında dönerek elden kurtulmaktadır. Bağlama nasıl yapılmalıdır?
- A) Parça pense ile sıkıca kavranıp tabla üzerinde tutulur
- B) Parça altına ahşap takoz konup elle bastırılarak delinir
- C) Parça mengeneye bağlanır, mengene tablaya tespit edilir
- D) Devir düşürülüp ilerleme azaltılarak parça elle tutulur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Parça mengeneye bağlanır, mengene tablaya tespit edilir
İnce ve küçük parçalarda matkap çıkışa yaklaşırken parçayı kapıp döndürür; bu nedenle parça makine mengenesine, mengene de tablaya bağlanarak dönme serbestliği tamamen ortadan kaldırılır. Pense ile tutmak veya devri düşürüp elle bastırmak sahada çok yapılan ama parça döndüğü anda eli kesen çözümlerdir; bağlama kuvveti operatörün elinden gelemez.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Takım ve iş parçası için gerekli olan bağlama aparatını açıklar' (T1 teorik sınav)
12. Kalın lama parçada delik boydan boya delinecektir. Matkabın çıkış anında tezgâh tablasına zarar vermemesi için ne yapılmalıdır?
- A) Parça doğrudan tablaya bastırılır, çıkışta ilerleme artırılır
- B) Parça, tabla deliği hizasında paralel takozlar üzerine bağlanır
- C) Delik yarıya kadar delinip parça ters çevrilerek tamamlanır
- D) Çıkış anında devir yükseltilerek matkabın tablaya teması azaltılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Parça, tabla deliği hizasında paralel takozlar üzerine bağlanır
Boydan boya delmede iş parçası, tabla deliği ile hizalanmış paralel takozlar üzerine bağlanır; böylece matkap çıkışta boşluğa iner, tabla ve uç zarar görmez. Parçayı doğrudan tablaya bastırmak tablayı deler ve ucu kırar; parçayı ters çevirip iki yönden delmek ise eksen kaçıklığı yaratarak deliği basamaklı çıkarır.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'İş parçasının boydan boya delme işlemlerinde kullanılması gereken ek aparatları açıklar' (T1 teorik sınav)
13. Mors konik saplı Ø25 mm matkap ucu tezgâha bağlanacaktır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Uç, mandren ağzına konik kısmından sıkıştırılarak bağlanır
- B) Konik sap silindirik biçimde tornalanıp mandrene bağlanır
- C) Uç, mandren sökülüp yerine takılan pens içine sıkıştırılır
- D) Uç konik kovana geçirilerek fener miline takılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Uç konik kovana geçirilerek fener miline takılır
Konik saplı matkap, sapına uyan mors konik kovan (adaptör) yardımıyla fener miline oturtulur; bağlantıyı konik yüzeylerin sıkı teması taşır ve sökme işlemi çıkarma kaması ile yapılır. Konik sapı üç ayaklı mandrene sıkıştırmak sahada sık denenir; uç eksenden kaçar, mandren ağzını bozar ve yüksek momentte kayarak sapı yakar. Sapı tornalayıp silindirik hâle getirmek ise ucu kalıcı olarak hurdaya çıkarır.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Konik uçlu matkapta kullanılacak ekipmanları açıklar' (T1 teorik sınav)
14. Delinen deliklere havşa başlı vida yuvası açılacaktır. Havşa takımının seçiminde doğru uygulama hangisidir?
- A) Delik ağzı, matkap ucu eğik tutularak elle genişletilir
- B) Havşa çapı vida başından büyük açılıp fazlası eğe ile alınır
- C) Vida başının açısına uygun havşa takımı seçilir
- D) Delme çapından büyük bir matkapla delik ağzına pah kırılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Vida başının açısına uygun havşa takımı seçilir
Havşa başlı vidanın yüzeyle aynı hizada oturması, ancak yuva konisinin vida baş açısıyla aynı olmasıyla sağlanır; bu nedenle takım vidanın baş açısına göre seçilir, yuva derinliği de baş yüksekliğine göre ayarlanır. Matkap ucunu eğik tutmak ya da farklı açılı bir uçla pah kırmak düzgün koni vermez, vida başı yuvaya tam oturmaz; çapı büyük açıp eğeyle düzeltmek ise ölçüyü kalıcı olarak bozar.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Yapılacak işleme ve delik/havşa çapına uygun olarak uç ve ekipman seçimini açıklar' (T1 teorik sınav)
15. Dökme demir gövde üzerine seri hâlde delik delinecektir. Soğutma ve yağlama tercihi nasıl olmalıdır?
- A) Kuru delinir, oluşan toz talaş emişle uzaklaştırılır
- B) Bol bor yağlı emülsiyonla sürekli soğutularak delinir
- C) Delik içine gres sürülüp uç her delikte yağlanır
- D) Delme aralarında uç soğuk suya daldırılarak soğutulur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kuru delinir, oluşan toz talaş emişle uzaklaştırılır
Dökme demir yapısındaki serbest grafit kendi kendine yağlayıcı etki gösterdiğinden bu malzeme genellikle kuru delinir; açığa çıkan toz talaş emiş ve havalandırma ile uzaklaştırılır. Bol sıvı vermek toz talaşla aşındırıcı bir çamur oluşturur, kızgın ucu suya daldırmak ise ani soğuma nedeniyle kesici ağızda çatlak yapar; gres ise talaşı delik içinde tutar.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Malzeme ve yapılacak işin özelliklerine göre kullanılacak soğutma sıvısını açıklar' (T1 teorik sınav)
16. Bir bağlantı deliği rayba ile bitirilecektir. Raybalama öncesindeki delme işlemi nasıl yapılmalıdır?
- A) Delik rayba çapına eşit ölçüde delinir
- B) Delik rayba çapından bir miktar küçük delinir
- C) Delik rayba çapından büyük delinip rayba ile düzeltilir
- D) Delik kılavuzla açılıp ardından rayba geçirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Delik rayba çapından bir miktar küçük delinir
Rayba talaş kaldırarak deliği ölçüsüne ve yüzey kalitesine getiren bir bitirme takımıdır; bu yüzden delik, rayba çapından bir miktar küçük delinerek raybaya pay bırakılır. Pay bırakılmazsa rayba kesmez, sürtünerek yüzeyi parlatır ve körelir; delik büyük delinirse rayba deliği toplayamaz ve ölçü kalıcı olarak kaçar.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Raybalanacak deliğin çap ve derinliği ile malzeme özelliğini dikkate alarak raybalama yöntemini açıklar' (T1 teorik sınav)
17. Makine raybasıyla delik bitirilirken rayba delik içinde zorlanmaya başlamıştır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Rayba ters yönde döndürülerek delikten geri çıkarılır
- B) Devir yükseltilip rayba tek hamlede delikten geçirilir
- C) Rayba çıkarılıp delik zımparayla genişletildikten sonra geçilir
- D) Düşük devirde ve bol kesme sıvısıyla aynı yönde çalışılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Düşük devirde ve bol kesme sıvısıyla aynı yönde çalışılır
Makinede raybalama delmeye göre belirgin biçimde düşük devirde ve bol kesme sıvısıyla yapılır; rayba giriş ve çıkışta hep aynı yönde döndürülür. Raybayı ters çevirmek talaşı ağızların arasına sıkıştırıp kesici kenarları körelttiği ve delik yüzeyini çizdiği için sahadaki en yaygın rayba hatasıdır; devri yükseltmek de ısınma ve ölçü büyümesi yapar.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Makinede raybalama işleminde uygun devir sayısını açıklar' (T1 teorik sınav)
18. Raybalanmış deliğin ölçü kontrolü tampon (geçer-geçmez) mastarla yapılmaktadır. Parçanın uygun sayılması için sonuç ne olmalıdır?
- A) Her iki uç da delikten rahatça geçebilmelidir
- B) İki uç da girmiyorsa delik ölçüsü uygun kabul edilir
- C) Geçer ucu girmeli, geçmez ucu delikten girmemelidir
- D) Geçmez ucu girmeli, geçer ucu dışarıda kalmalıdır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Geçer ucu girmeli, geçmez ucu delikten girmemelidir
Tampon mastarın geçer ucu alt sınırı, geçmez ucu üst sınırı temsil eder; delik tolerans içindeyse geçer uç girer, geçmez uç girmez. Her iki ucun girmesi deliğin üst sınırı aştığını, hiçbirinin girmemesi ise deliğin alt sınırın altında kaldığını gösterir; bu iki durumda parça uygunsuzdur ve mastar sonucu kayda geçirilir.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Gözle ve mastarla muayene tekniklerini açıklar' (T1 teorik sınav)
19. Ölçüm öncesi kullanılacak kumpasın kalibrasyon etiketindeki geçerlilik süresinin dolduğu fark edilmiştir. Operatör ne yapmalıdır?
- A) Sıfır ayarı yapıldıktan sonra ölçüme aynı kumpasla devam edilir
- B) Kumpas ölçüm dışı bırakılır, kalibreli cihazla ölçüm yapılır
- C) Etiketi geçerli başka bir kumpasla karşılaştırılıp kullanılmaya devam edilir
- D) Ölçüm sürdürülür, sonuçlar kalibrasyon sonrasında yeniden değerlendirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kumpas ölçüm dışı bırakılır, kalibreli cihazla ölçüm yapılır
Kalibrasyon süresi dolmuş ölçü aleti izlenebilir sonuç veremez; kullanımdan çekilip etiketlenir ve ölçüm kalibrasyonu geçerli bir cihazla yapılır. Sıfır ayarı yalnızca göstergeyi düzeltir, aletin ölçüm hatasını ortadan kaldırmaz; başka bir kumpasla karşılaştırma da kalibrasyon yerine geçmez ve uygunsuz parçaların onaylanmasına yol açar.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'Ölçme aletlerinin kalibrasyon takibini nasıl yapacağını açıklar' (T1 teorik sınav)
20. Mengeneye bağlanan parçalarda delinen deliklerin ekseni yüzeye dik çıkmamakta, delikler eğik görünmektedir. En olası neden nedir?
- A) Mengene çenesi ile parça arasında talaş kalmıştır
- B) Kesme sıvısı gereğinden bol verilip talaş yıkanmıştır
- C) Matkap ucu çapı yapılan işe göre küçük seçilmiştir
- D) İlk delikten sonra uç yeterince soğutulmamıştır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Mengene çenesi ile parça arasında talaş kalmıştır
Mengene çenesi veya paralel takozların altında kalan talaş parçayı hafifçe kaldırıp yatırır; yüzey tablaya paralel oturmadığı için delik eksene eğik çıkar. Uç çapının küçük olması deliği küçük yapar, soğutma sorunları ise yüzey ve takım ömrünü etkiler; hiçbiri eksen eğikliğini açıklamaz, bu yüzden önce bağlama yüzeyleri temizlenip kontrol edilir.
Dayanak: 14UY0201-4/A2 - Bilgi ifadesi: 'İmal ettiği parçalarda oluşabilecek kusurları açıklar' ve 'Takım ve iş parçası için gerekli bağlama aparatını açıklar' (T1 teorik sınav)
B1 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme
21. M10 x 1,5 vida dişi kılavuzla çekilecektir. Kılavuz çekmeden önce delik yaklaşık hangi çapta delinmelidir?
- A) Yaklaşık Ø7,0 mm
- B) Yaklaşık Ø10,0 mm
- C) Yaklaşık Ø9,5 mm
- D) Yaklaşık Ø8,5 mm
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Yaklaşık Ø8,5 mm
Kılavuz deliği çapı yaklaşık olarak anma çapından hatvenin çıkarılmasıyla bulunur: 10 - 1,5 = 8,5 mm. Deliği anma çapında (Ø10) delmek diş boşta kalacağı için vidanın tutmamasına, çok küçük delmek ise kılavuzun aşırı talaş kaldırıp zorlanarak kırılmasına yol açar; her iki hata da sahada sıkça görülür.
Dayanak: 14UY0201-4/B1 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme / kılavuz öncesi delik hazırlığı (T1 teorik sınav)
22. El kılavuzuyla derin diş çekerken kılavuz gittikçe zorlanmakta ve kırılma riski oluşmaktadır. Doğru uygulama nedir?
- A) Kola daha fazla kuvvet uygulanarak diş sonuna kadar çekilir
- B) Kılavuz çıkarılıp delik matkapla bir kademe büyütülerek geçilir
- C) Belirli aralıklarla geri döndürülerek talaş kırılıp boşaltılır
- D) Kılavuz kolu tek taraftan tutulup salınımlı biçimde çevrilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Belirli aralıklarla geri döndürülerek talaş kırılıp boşaltılır
Kılavuz ilerledikçe oluk içinde talaş birikir; belirli aralıklarla geri döndürüp talaşı kırmak ve gerektiğinde kılavuzu çıkarıp boşaltmak sıkışmayı önler, uygun kesme yağı da sürtünmeyi azaltır. Kuvveti artırmak kılavuzu delik içinde kırar ve kırık parçayı çıkarmak çoğu zaman parçayı hurdaya gönderir; deliği sonradan büyütmek diş profilini bozar, kolu tek taraftan çevirmek ise dişi eğri açar.
Dayanak: 14UY0201-4/B1 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme / kılavuz çekme sırasında talaş ve takım kontrolü (T1 teorik sınav)
23. Kılavuzun ilk dişleri delikte kavratılırken hangi kontrol yapılmalıdır?
- A) Kılavuz eğik başlatılıp dişler kavradıkça yavaşça doğrultulur
- B) Kılavuzun eksene dik olduğu gönye ile kontrol edilir
- C) Kolun yatay durması yeterli sayılıp çevirmeye devam edilir
- D) Diş kavradıktan sonra parça mengeneden alınıp elde çevrilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kılavuzun eksene dik olduğu gönye ile kontrol edilir
Kılavuz ilk dişlerde nasıl oturursa diş de öyle açılır; bu nedenle başlangıçta kılavuzun delik eksenine dikliği gönye ile iki yönden kontrol edilir ve gerekiyorsa düzeltilir. Eğik başlayıp sonradan doğrultmak ilk dişleri yırtar, vidanın sıkı oturmamasına ve bağlantının gevşemesine yol açar; kolun yatay görünmesi diklik güvencesi vermez.
Dayanak: 14UY0201-4/B1 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme / kılavuzun eksene uygun konumlandırılması (T1 teorik sınav)
24. Kılavuz çekme işlemi matkap tezgâhında yapılacaktır. Tezgâh ve takım düzenlemesi nasıl olmalıdır?
- A) Düşük devirde ve telafili kılavuz mandreni ile çalışılır
- B) Delme devri korunup kılavuz mandrene sıkıca bağlanır
- C) Yüksek devirde tek hamlede diş açılıp mil ters döndürülür
- D) Kılavuz üç ayaklı mandrene takılıp elle bastırılarak çevrilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Düşük devirde ve telafili kılavuz mandreni ile çalışılır
Tezgâhta kılavuz çekme, delmeye göre çok daha düşük devirde ve kılavuzun hatvesine uyum sağlayan telafili (kompanzasyonlu) kılavuz mandreniyle yapılır; böylece eksen korunur ve kılavuz ilerlemeye zorlanmaz. Kılavuzu sert bağlayıp delme devrinde çalışmak hatve uyumsuzluğu nedeniyle dişi bozar ve kılavuzu kırar.
Dayanak: 14UY0201-4/B1 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme / tezgâhta kılavuz çekme yöntemi (T1 teorik sınav)
25. Kör delikte diş, delik dibine kadar çekilecektir. Kılavuz takımı nasıl kullanılmalıdır?
- A) Yalnızca kaba kılavuzla dibe kadar zorlanarak diş çekilir
- B) Orta kılavuzla açılıp dip dişler matkapla genişletilir
- C) Doğrudan dip kılavuzu takılıp diş tek geçişte açılır
- D) Sırayla kaba, orta ve dip kılavuzuyla diş tamamlanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Sırayla kaba, orta ve dip kılavuzuyla diş tamamlanır
Kılavuz takımındaki kaba, orta ve dip kılavuzları talaşı kademeli olarak paylaşır; kör delikte dibe kadar tam profil ancak ağız payı en kısa olan dip kılavuzuyla elde edilir. Tek kılavuzla zorlamak talaşı tek takıma yükleyip kırılmaya yol açar; dip dişleri matkapla genişletmek ise diş profilini tamamen ortadan kaldırır.
Dayanak: 14UY0201-4/B1 - Matkap Tezgâh İşlemlerinde Kılavuz Çekme / kör delikte kılavuz takımı kullanımı (T1 teorik sınav)
İlgili sayfalar
Matkap Tezgah İşçisi belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.