Metal Kesimci Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (12UY0083-3)
MYK Metal Kesimci (12UY0083-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
İSG ve Çevre Koruma
1. Metal kesim atölyesinde kişisel koruyucu donanım (KKD) temini ve kullanımı bakımından İSG mevzuatına göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) KKD bedelinin bir kısmı çalışanın ücretinden kesilebilir
- B) Alt işveren çalışanları asıl işverenin KKD kapsamının dışındadır
- C) KKD çalışana bedelsiz verilir, eğitimi ve kullanımı denetlenir
- D) Kaza kaydı bulunan tezgâhlarda KKD zorunluluğu başlar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) KKD çalışana bedelsiz verilir, eğitimi ve kullanımı denetlenir
KKD temini işverenin yükümlülüğüdür ve çalışana bedelsiz verilir; işveren ayrıca kullanımını izler ve eğitimini sağlar. Çalışanın yükümlülüğü verilen donanımı amacına uygun kullanmak ve arızasını bildirmektir. Bedeli çalışana yansıtılamaz, alt işveren çalışanları da aynı korumanın içindedir ve zorunluluk kaza yaşanmasını beklemez.
Dayanak: 12UY0083-3/A1 – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (İSG konusundaki yasal ve işyerine ait kuralları tanımlar)
2. Depodan giyotin makas tezgâhına büyük ebatlı ve ağır sac levha getirilecektir. Riski kaynağında azaltan uygulama hangisidir?
- A) Vakumlu kaldırıcı veya sapanla taşınır, yük altına girilmez
- B) İki kişi levhayı kenarlarından kavrayarak elle taşır, iş hızlanır
- C) Levha dikine tutulup zeminde kaydırılarak istenen tezgâha çekilir
- D) Forklift çatalına yatırılır ve bağlanmadan yavaşça götürülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Vakumlu kaldırıcı veya sapanla taşınır, yük altına girilmez
Sac levhanın kenarları keskindir ve ağırlığı elle taşıma sınırlarını aşar; bu nedenle risk kaynağında kaldırma ekipmanıyla azaltılır. Vakumlu veya mıknatıslı kaldırıcı hem kesik hem bel yaralanması riskini düşürür. Sürükleme levhayı devirir, bağlanmamış yük ise forklift çatalından kayarak ağır yaralanmaya yol açar.
Dayanak: 12UY0083-3/A1 – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.2 (İSG ile ilgili risk etmenlerini azaltmayı açıklar)
3. Kesim tezgâhının altında biriken ince alüminyum ve magnezyum talaşı tutuşmuştur. Bu yangının sınıfı ve müdahale şekli hangisidir?
- A) A sınıfıdır; bol su sıkılarak soğutma yoluyla söndürülür
- B) B sınıfıdır; köpüklü söndürücü ile yüzey örtülerek boğulur
- C) C sınıfıdır; karbondioksitli söndürücü ile hızla müdahale edilir
- D) D sınıfıdır; yalnızca metal yangını tozu ile boğulur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) D sınıfıdır; yalnızca metal yangını tozu ile boğulur
Yanan ince metal talaşı D sınıfı yangındır. Yanan metal suyla temas ettiğinde suyu ayrıştırıp hidrojen açığa çıkarır ve alev şiddetlenir; köpük de su içerdiği için aynı tehlikeyi taşır, karbondioksit ise yeterli soğutma sağlamaz. Doğru müdahale D sınıfı özel tozla oksijenden yalıtmak, alanı boşaltmak ve acil durum ekibini çağırmaktır.
Dayanak: 12UY0083-3/A1 – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.3 (tehlike durumunda uygulayacağı acil durum prosedürlerini açıklar)
4. Şerit testere tezgâhında ömrünü tamamlayan kesme sıvısı (bor yağı emülsiyonu) atığı için doğru çevre uygulaması hangisidir?
- A) Yağ oranı düşük olduğundan atölye kanalizasyon ızgarasına dökülür
- B) Etiketli sızdırmaz kapta ayrı toplanıp lisanslı firmaya verilir
- C) Metal talaşıyla karıştırılarak hurda konteynerine boşaltılır
- D) Suyu buharlaşsın diye açık kapta atölye köşesinde bekletilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Etiketli sızdırmaz kapta ayrı toplanıp lisanslı firmaya verilir
Kesme sıvısı emülsiyonu yağ ve katkı içerdiğinden tehlikeli atıktır; kanalizasyona veya toprağa verilmesi çevre mevzuatına aykırıdır. Hurdaya karıştırılması hem geri dönüşüm kalitesini bozar hem kirliliği yayar, açık kapta bekletmek ise buharlaşan yağ dumanını atölye havasına verir. Doğru yöntem ayrı ve etiketli kapta biriktirip lisanslı firmaya belgeli teslimdir.
Dayanak: 12UY0083-3/A1 – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.4 (çevre koruma önlemlerini açıklar)
Kalite Gereklilikleri
5. Kesilen parçanın ölçü kontrolü kumpasla yapılacaktır. Kalite gereklilikleri açısından ölçümden önce hangisi yapılır?
- A) Kalibrasyon etiketi ve tarihi bakılır, çeneler sıfırda denenir
- B) Çenelerde çapak veya çizik yoksa etikete bakmadan ölçüm yapılır
- C) Aynı parça bir arkadaşın kumpasıyla ölçülüp değer karşılaştırılır
- D) Mekanik kumpas aşınmadığı için yalnız dijital olanlar izlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kalibrasyon etiketi ve tarihi bakılır, çeneler sıfırda denenir
Kalitenin temeli ölçümün izlenebilir bir referansa dayanmasıdır. Kalibrasyon süresi geçmiş kumpasla yapılan ölçüm, tolerans dışı parçanın uygun görünmesine ve hatalı ürünün müşteriye gitmesine yol açar. Bir başka operatörün aleti referans değildir, çünkü onun sapması bilinmez; mekanik kumpas da tıpkı dijital olan gibi kalibrasyon programına dâhildir.
Dayanak: 12UY0083-3/A1 – Öğrenme Çıktısı 2, Ölçüt 2.1 (kalite sağlama tekniklerini açıklar); B birimleri – Ölçüt 1.2 (ölçme ve kontrol aletlerinin kalibrasyon/doğrulama gereklilikleri)
6. Kesim sırasında giyotin makastan olağandışı ses gelmiş ve hidrolik hatta yağ sızıntısı görülmüştür. Doğru davranış hangisidir?
- A) Sızıntı bölgesi üstübü ile sarılıp partinin sonuna kadar çalışılır
- B) Hidrolik basınç düşürülüp kesime devam edilir, arıza büyümez
- C) Tezgâh durdurulur, etiketlenir ve bakım birimine bildirilir
- D) İş emri bitirilir, durum vardiya sonunda sözlü olarak aktarılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Tezgâh durdurulur, etiketlenir ve bakım birimine bildirilir
Hidrolik kaçak hem yangın ve kayma riski hem de bıçak hareketinde ani davranış bozukluğu anlamına gelir. Arızalı tezgâhla üretime devam etmek hatalı parça üretir ve kazaya zemin hazırlar; basıncı düşürmek kesme kuvvetini bozarak fireyi artırır. Doğru uygulama tezgâhı devre dışı bırakıp etiketlemek, kayda geçirmek ve yetkili bakıma bildirmektir.
Dayanak: 12UY0083-3/A1 – Öğrenme Çıktısı 2, Ölçüt 2.2 (çalışma sırasında saptanan hata ve arızaları gidermeye yönelik çalışmaları tarif eder)
İş Öncesi Hazırlık
7. Kesime başlamadan önce iş emri ile imalat resmi karşılaştırılırken hangi bilgiler birlikte doğrulanmalıdır?
- A) Parça adedi ile teslim tarihi bakılır, ölçü tezgâhta ayarlanır
- B) Malzeme cinsi, kalınlık, ölçü, tolerans ve adet birlikte bakılır
- C) Sac kalınlığı bakılır; malzeme cinsi kesim ayarını değiştirmez
- D) Toleransı son kontrolcü izler, operatör ölçüyü yaklaşık tutar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Malzeme cinsi, kalınlık, ölçü, tolerans ve adet birlikte bakılır
Malzemenin cinsi ve kalınlığı kesim yöntemini ve parametreleri doğrudan belirler: bıçak boşluğu, kesme hızı, meme ve gaz seçimi bunlara göre değişir. Tolerans bilgisi parçanın kabul sınırlarını verir; operatör bu sınırı bilmeden kestiğinde fire üretim sırasında değil son kontrolde ortaya çıkar. Bu nedenle cins, kalınlık, ölçü, tolerans ve adet birlikte doğrulanır.
Dayanak: B birimleri – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (iş emrini alarak kullanılacak alet, araç, gereç ve malzemeleri hazırlar)
8. Kesilecek sac üzerine markalama yapılırken parça ölçüsünün tutması için hangi husus hesaba katılmalıdır?
- A) Kerf ihmal edilebilir; markalama ölçüsü doğrudan uygulanır
- B) Kesim payı yalnızca lazer ve plazmada oluşur, testere ve makasta oluşmaz
- C) Ölçü farkı taşlama ile kapatılacağından pay hesabı yapılmaz
- D) Kerf payı hesaplanır, çizginin hangi yanından kesileceği seçilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kerf payı hesaplanır, çizginin hangi yanından kesileceği seçilir
Her kesim yöntemi malzemeden bir genişlik götürür: testerede ağız kalınlığı, makasta bıçak ayrımı, lazer ve plazmada ısıl kesim aralığı kadar. Bu pay göz ardı edilirse parça sistematik olarak küçük çıkar ve seri işte fire büyür. Doğru uygulama kerf genişliğini bilerek markalama çizgisinin dışından mı içinden mi kesileceğini önceden kararlaştırmaktır.
Dayanak: B birimleri – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.4 (markalama işlemlerini yapar)
9. Paslanmaz çelik levhanın markalanması ve elleçlenmesinde aşağıdakilerden hangisi doğru uygulamadır?
- A) Paslanmaza ayrılmış çizecek ve paslanmaz tel fırça kullanılır
- B) Karbon çeliğinde kullanılan çizecek ve tel fırça aynen kullanılır
- C) Yüzey paslanmaz olduğu için demir bulaşması iz bırakmaz
- D) Markalama kesimden sonra yapılır, referans kenar alınmaz
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Paslanmaza ayrılmış çizecek ve paslanmaz tel fırça kullanılır
Paslanmazın korozyon direnci yüzeydeki ince krom oksit tabakasından gelir. Karbon çeliğinden bulaşan serbest demir parçacıkları bu tabakayı bozar ve nemle birlikte yüzeyde noktasal paslanma başlatır; leke çoğu zaman günler sonra ortaya çıktığı için hata geç fark edilir. Bu nedenle paslanmaza ayrılmış takım kullanılır ve markalama düzgün referans kenardan, kesimden önce yapılır.
Dayanak: B birimleri – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.4 (markalama işlemlerini yapar) ve Ölçüt 1.1
10. Vardiya başında kesim tezgâhında yapılması gereken işlem öncesi kontroller bakımından hangisi doğrudur?
- A) Elektrik panosunun kilidi bakılır, kalanı bakım biriminin işidir
- B) Koruyucular üretimi yavaşlattığından vardiya başında kaldırılır
- C) Acil stop ve koruyucu denenir, yağ ile bıçak durumu kaydedilir
- D) Bu kontroller yıllık periyodik bakımda topluca yapılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Acil stop ve koruyucu denenir, yağ ile bıçak durumu kaydedilir
İşlem öncesi hazırlık yalnızca ölçü ayarı değil, tezgâhın güvenli çalışır durumda olduğunun doğrulanmasıdır. Acil durdurma ve koruyucuların denenmesi ile yağ seviyesi, kaçak, hortum ve kesici eleman kontrolü hem kaza hem hatalı kesim riskini düşürür. Bu kontrollerin kayda geçirilmesi ayrıca kalite ve İSG denetimlerinde kanıt oluşturur.
Dayanak: B birimleri – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.3 (işlem öncesi makine ayarlarını yapar) ve Öğrenme Çıktısı 4, Ölçüt 4.1
Giyotin Makasla Kesim
11. Giyotin makasta bıçak boşluğu, kesilecek sacın kalınlık ve cinsine göre gereğinden fazla ayarlanırsa ne olur?
- A) Kesme kuvveti artar ve bıçaklar kısa sürede kırılmaya başlar
- B) Kesim yüzeyi tamamen parlak çıkar ve hiç çapak oluşmaz
- C) Sac inceldiği için parça ölçüsü resimden büyük çıkar
- D) Kenarda aşırı çapak ve kıvrılma olur, kesit kalitesi düşer
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kenarda aşırı çapak ve kıvrılma olur, kesit kalitesi düşer
Bıçak boşluğu üst ve alt bıçak arasındaki yatay aralıktır ve malzeme kalınlığı ile cinsine göre ayarlanır. Boşluk fazla olduğunda malzeme temiz kesilmek yerine önce ezilip çekilir; kenarda geniş çapak ve kıvrılma görülür, ölçü hassasiyeti bozulur. Kesme kuvvetinin ve bıçak aşınmasının artması ise boşluğun çok az olduğu durumun sonucudur; iki durum karıştırılmamalıdır.
Dayanak: 12UY0083-3/B1 Giyotin Makasla Kesim – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.3 (işlem öncesi makine ayarlarını yapar)
12. Giyotin makasta aynı ölçüde çok sayıda parça kesilecektir. Ölçü tekrarlanabilirliğini sağlayan uygulama hangisidir?
- A) Her parçada metre ile yeniden ölçüm yapılıp çizgi çizilir
- B) Arka dayama ayarlanır, ilk parça onaylanınca seriye geçilir
- C) Sac göz kararı hizalanır, seride küçük ölçü farkı kabul edilir
- D) Sac elle bıçağa doğru bastırılıp itilerek çizgiden kesilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Arka dayama ayarlanır, ilk parça onaylanınca seriye geçilir
Arka dayama, sacı bıçağa göre her seferinde aynı noktada sabitleyerek ölçü tekrarlanabilirliğini sağlar. İlk parçanın ölçülüp onaylanması, olası ayar hatasının tüm partiye yayılmasını önler. Her parçada elle yeniden ölçmek hem yavaştır hem operatör hatasına açıktır; sacı elle bastırıp itmek ise ellerin bıçak bölgesine girmesi nedeniyle ağır yaralanma riski taşır.
Dayanak: 12UY0083-3/B1 Giyotin Makasla Kesim – Öğrenme Çıktısı 2, Ölçüt 2.1 (kesilecek malzemeyi tezgâha yerleştirir) ve Öğrenme Çıktısı 3, Ölçüt 3.1
13. Giyotin makasın parmak koruma siperi ve emniyet donanımlarının kullanımı ile ilgili hangisi doğrudur?
- A) Küçük parça keserken siper kaldırılıp elle besleme yapılır
- B) Emniyet donanımı yalnız kalın saclarda devrede tutulur
- C) Koruyucu devrede kalır, dar parçalar itici aparatla beslenir
- D) Pedal basılıyken el bıçak altına uzatılıp parça düzeltilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Koruyucu devrede kalır, dar parçalar itici aparatla beslenir
Giyotin makas kazalarının büyük bölümü koruyucunun kaldırılmasından ve pedal üzerinde kalan ayakla oluşan istemsiz inişten kaynaklanır; bıçağın inişi durdurulamayacak kadar hızlı ve güçlüdür. Bu nedenle koruyucular hiçbir gerekçeyle devre dışı bırakılmaz, dar parçalar el yerine itici aparatla beslenir. Ayar, bıçak değişimi ve temizlikte tezgâhın enerjisi kesilerek emniyete alınır.
Dayanak: 12UY0083-3/B1 Giyotin Makasla Kesim – Öğrenme Çıktısı 4, Ölçüt 4.1 (gerçekleştirdiği işlerde İSG kurallarını uygular)
Oksi-Gaz ile Kesim
14. Oksi-gaz ile kesim yönteminin uygulanamadığı malzeme grubu ve nedeni hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Paslanmaz çelik ve alüminyum; oksitleri metalden geç erir
- B) Düşük karbonlu çelik; karbonu az olduğu için tutuşmaz
- C) S235 yapı çeliği; alaşımsız çelikler bu yöntemle hiç kesilmez
- D) Kalın kazan sacı; alev kalınlığın ortasına ulaşamaz
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Paslanmaz çelik ve alüminyum; oksitleri metalden geç erir
Oksi-gaz kesim, malzemeyi tutuşma sıcaklığına ısıtıp saf oksijenle yakma esasına dayanır ve oluşan cürufun kesim aralığından akıp gitmesi gerekir. Paslanmazdaki krom oksit ile alüminyumdaki alüminyum oksit metalin kendisinden çok daha yüksek sıcaklıkta eridiği için kesim bölgesinde kalır ve işlemi durdurur. Alaşımsız ve düşük alaşımlı çelikler ise bu yöntemin asıl uygulama alanıdır.
Dayanak: 12UY0083-3/B2 Oksi-Gaz ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (iş emrini alarak kullanılacak alet, araç, gereç ve malzemeleri hazırlar)
15. Oksi-gaz kesim setinde oksijen tüpü, regülatörü ve bağlantıları ile ilgili hangi uygulama doğrudur?
- A) Sıkışan regülatör dişlisi ince makine yağı ile yağlanır
- B) Yağ teması yalnızca asetilen hattında tehlike oluşturur
- C) Yağ riski ancak yüksek basınçlı hatlarda ortaya çıkabilir
- D) Oksijen hattı, el ve bez dâhil yağdan uzak tutulur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Oksijen hattı, el ve bez dâhil yağdan uzak tutulur
Basınçlı oksijen, normal koşullarda zor tutuşan yağ ve gres gibi hidrokarbonların kendiliğinden ve şiddetli biçimde tutuşmasına yol açar; bu, çok yüksek olmayan basınçlarda da gerçekleşebilen bilinen bir kaza mekanizmasıdır. Bu nedenle oksijen valfi, regülatörü ve bağlantı ağızları yağdan tamamen uzak tutulur, yağlı el veya eldivenle tüpe müdahale edilmez.
Dayanak: 12UY0083-3/B2 Oksi-Gaz ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 4, Ölçüt 4.1 (gerçekleştirdiği işlerde İSG kurallarını uygular)
16. Oksi-gaz kesim setinde sızdırmazlık kontrolü ve geri tepme emniyeti bakımından doğru uygulama hangisidir?
- A) Kaçak kontrolü bağlantıya çakmak alevi yaklaştırılarak yapılır
- B) Köpüklü su ile kaçak aranır, alev tutucu iki hatta da bulunur
- C) Kaçak yapan hortuma bant sarılıp vardiya sonuna kadar çalışılır
- D) Alev tutucu ventil yalnız asetilen hattına takılarak kullanılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Köpüklü su ile kaçak aranır, alev tutucu iki hatta da bulunur
Kaçak ararken alev kullanmak doğrudan parlama demektir; kabul gören yöntem bağlantıları köpüklü su ile ıslatıp kabarcık aramaktır. Geri tepme alevin hortum içine ilerlemesidir; bu yüzden alev tutucu emniyet ventili tek bir hatta değil, hem oksijen hem asetilen tarafında aranır. Bantlanmış veya çatlamış hortum onarılmaz, basınç altında kaçak büyüyerek yangına dönüşür.
Dayanak: 12UY0083-3/B2 Oksi-Gaz ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.3 (işlem öncesi makine ayarlarını yapar)
17. Oksi-gaz kesimde ön ısıtma alevi ve meme (nozul) seçimi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Meme numarası her kalınlıkta aynıdır, kaliteyi basınç belirler
- B) Ön ısıtmada asetilen fazlası alev kullanılır, kesim hızlanır
- C) Ön ısıtmada nötr alev yakılır, meme kalınlık ve cinse göre seçilir
- D) Kesme oksijeni, ısıtma beklenmeden en baştan sonuna açılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Ön ısıtmada nötr alev yakılır, meme kalınlık ve cinse göre seçilir
Nötr alev, oksijen ve asetilenin dengeli karışımıyla elde edilir ve malzemeyi karbon kazandırmadan ya da kenarı yakmadan tutuşma sıcaklığına getirir. Asetilen fazlası alev yüzeye karbon geçirip kesit kalitesini bozar. Meme malzeme cinsi ve kalınlığına göre seçilmezse kesim tamamlanmaz veya aşırı curuf oluşur; kesme oksijeni ise ancak ön ısıtma tamamlandıktan sonra verilir.
Dayanak: 12UY0083-3/B2 Oksi-Gaz ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 2, Ölçüt 2.2 (oksi-gaz ile kesim tezgâhında kesim işlemini yapar)
Testere ile Kesim
18. Şerit testere ile ince cidarlı boru ve profil kesilecektir. Şerit diş adımı seçimi konusunda hangisi doğrudur?
- A) Malzeme ne olursa olsun iri dişli şerit takılır, kesim hızlanır
- B) Diş adımı yalnız süreyi etkiler, diş kırılmasıyla ilgisi yoktur
- C) İnce cidarda seyrek diş seçilir, talaş boşluğu geniş kalır
- D) Sık dişli şerit seçilir; kesitte en az üç diş temas etmelidir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Sık dişli şerit seçilir; kesitte en az üç diş temas etmelidir
Şerit testerede kesit içinde aynı anda birkaç dişin temas etmesi gerekir. İnce cidarda seyrek dişli şerit kullanılırsa tek diş cidara takılır, aşırı yüklenir ve kırılır; kopan diş şeridin tamamını yırtabilir. Bu nedenle ince cidarlı boru ve profilde sık dişli, kalın dolu kesitte ise talaş boşluğu büyük olan seyrek dişli şerit kullanılır.
Dayanak: 12UY0083-3/B3 Şerit Testere ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 (iş emrini alarak kullanılacak alet, araç, gereç ve malzemeleri hazırlar)
19. Şerit testere ile kesimde kullanılan kesme sıvısının (soğutma-yağlama emülsiyonu) işlevi nedir?
- A) Kesme bölgesini soğutur, yağlar ve talaşı uzaklaştırır
- B) Yalnız paslanmaz keserken gerekir, çelikte şerit kuru çalışır
- C) Asıl işi tezgâh yüzeyini ve talaş kanalını temiz tutmaktır
- D) Sade su ile aynı sonucu verir, emülsiyon fazladan masraftır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kesme bölgesini soğutur, yağlar ve talaşı uzaklaştırır
Kesme bölgesinde açığa çıkan ısı dişin sertliğini düşürür ve şerit hızla körelir; soğutma-yağlama bu ısıyı alır ve sürtünmeyi azaltır. Sıvı ayrıca diş boşluğundaki talaşı temizleyerek talaşın yeniden kesilmesini ve şeridin sıkışmasını önler. Sade su yağlama sağlamadığı gibi tezgâhta ve parçada korozyon yaratır; bu nedenle üretici tarifine uygun oranda emülsiyon hazırlanır.
Dayanak: 12UY0083-3/B3 Şerit Testere ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.3 (işlem öncesi makine ayarlarını yapar) ve Öğrenme Çıktısı 4, Ölçüt 4.3
20. Daire testere tezgâhında kesim bittikten sonra parçanın alınması ve talaş temizliği ile ilgili doğru uygulama hangisidir?
- A) Testere dönerken talaş elle alınır, eldiven koruma sağlar
- B) Testere durunca mengene açılır, talaş fırça ile alınır
- C) Sıkışan parça, testere durdurulmadan çekilerek kurtarılır
- D) Testere serbest dönerken parça mengeneden sökülüp alınır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Testere durunca mengene açılır, talaş fırça ile alınır
Daire testere kapatıldıktan sonra da bir süre serbest dönmeye devam eder; bu sırada yapılan her müdahale ağır kesik ve uzuv kaybı riskidir. Metal talaşı hem çok keskin hem kesim sonrası kızgın olduğundan elle değil fırça veya kanca ile alınır, eldiven talaşa karşı yeterli koruma vermez. Sıkışan parçayı çekmek testerenin kırılıp parça fırlatmasına yol açar.
Dayanak: 12UY0083-3/B4 Daire Testere ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 3, Ölçüt 3.2 (iş bitiminde makine ve aletlerin temizliğini yapar) ve Öğrenme Çıktısı 4, Ölçüt 4.1
Kombine Makasla Kesim
21. Kombine makas tezgâhının kullanım alanı ve iş öncesi hazırlığı ile ilgili hangisi doğrudur?
- A) Sac, profil, çubuk kesme ve delme istasyonlarını birleştirir
- B) Yalnızca düz sac keser; profil ve çubuk için ayrı tezgâh gerekir
- C) Yalnızca boru ve kutu profil kesmeye yarayan bir tezgâhtır
- D) Isıl kesme ile çalışır, gaz ve meme beslemesi gerektirir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Sac, profil, çubuk kesme ve delme istasyonlarını birleştirir
Kombine makas, farklı kesit tiplerini tek gövdede işleyebilen mekanik veya hidrolik bir soğuk kesme tezgâhıdır; her istasyonun kendi bıçak ya da kalıp takımı vardır. Kesite uygun olmayan bıçak veya kalıp seçildiğinde kesit ezilir, çapak büyür ve takım kırılabilir. Soğuk kesme yöntemi olduğu için oksi-gaz veya plazma gibi gaz beslemesine ihtiyaç duymaz.
Dayanak: 12UY0083-3/B5 Kombine Makas ile Kesim – Öğrenme Çıktısı 1, Ölçüt 1.1 ve Öğrenme Çıktısı 2, Ölçüt 2.2 (kombine makas tezgâhında kesim işlemini yapar)
Lazer ve Plazma Kesim
22. Lazer kesimde kullanılan kesme (yardımcı) gazının malzemeye göre seçimi konusunda hangisi doğrudur?
- A) Karbon çelikte azot, paslanmazda oksijen ile kesim yapılır
- B) Gaz türü kaliteyi etkilemez, sonucu yalnız lazer gücü belirler
- C) Basınçlı hava, paslanmazda azotla birebir aynı kenarı verir
- D) Karbon çelikte oksijen, paslanmaz ve alüminyumda azot kullanılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Karbon çelikte oksijen, paslanmaz ve alüminyumda azot kullanılır
Oksijenle kesimde metal, ışının ısıttığı bölgede oksijenle tepkimeye girip ek ısı üretir; bu karbon çeliğinde hızı artırır ama kenarda oksit tabakası bırakır. Azot tepkimeye girmeyen bir gazdır, ergiyen metali kesim aralığından üfleyerek oksitsiz parlak kenar verir, bu yüzden paslanmaz ve alüminyumda tercih edilir. Basınçlı hava içerdiği oksijen nedeniyle kenarda hafif oksitlenme bırakır.
Dayanak: 12UY0083-3/B6 Lazer Kesim (seçmeli birim; şartname kaydında bu birime ait ayrıntılı ölçüt listesi bulunmamaktadır)
23. Lazer kesimde daha önce sorunsuz kesilen parçada kesitin yalnızca bir tarafında curuf ve çapak oluşmuştur. Önce hangisi kontrol edilir?
- A) Kesim hızı iki katına çıkarılır, curufa fırsat kalmaz
- B) Kesme gazı kapatılıp yalnız lazer gücüyle kesime devam edilir
- C) Meme merkezleme, odak, meme aşınması ve koruyucu cam bakılır
- D) Sac ters çevrilip aynı program yeniden çalıştırılıp kesilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Meme merkezleme, odak, meme aşınması ve koruyucu cam bakılır
Curufun kesitin yalnızca bir tarafında birikmesi, ışının meme ekseniyle eş merkezli olmadığının klasik belirtisidir; gaz akışı kesim aralığına simetrik ulaşmaz. Aynı belirti odak konumunun kayması, meme ağzının aşınması veya koruyucu camın kirlenmesiyle de ortaya çıkar. Bu nedenle önce merkezleme, odak, meme ve optik temizliği kontrol edilir; parametreyi rastgele değiştirmek sorunu gizler.
Dayanak: 12UY0083-3/B6 Lazer Kesim (seçmeli birim; şartname kaydında bu birime ait ayrıntılı ölçüt listesi bulunmamaktadır)
24. Plazma ile kesim yönteminin malzeme uygunluğu bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Plazma yalnızca alaşımsız karbon çeliğini kesebilen yöntemdir
- B) Plazma, elektriği ileten tüm metalleri kesebilen yöntemdir
- C) Plazma, elektriği iletmeyen malzemeler için geliştirilmiştir
- D) Plazma kesilen paslanmaz kenarı oksitsizdir, temizlik istemez
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Plazma, elektriği ileten tüm metalleri kesebilen yöntemdir
Plazma kesimde ark devresini iş parçası üzerinden tamamladığı için malzemenin elektriği iletmesi şarttır; buna karşılık malzemenin oksitlenerek yanması gerekmez. Bu yüzden oksi-gazın kesemediği paslanmaz çelik ve alüminyum plazma ile kesilebilir. Ancak kesilen kenarda ısıdan etkilenmiş bölge, hafif oksitlenme ve curuf kalır; kaynak öncesi genellikle temizlik veya talaşlı işlem gerekir.
Dayanak: 12UY0083-3/B7 Plazma Kesim (seçmeli birim; şartname kaydında bu birime ait ayrıntılı ölçüt listesi bulunmamaktadır)
25. Plazma kesim tezgâhında çalışırken alınması gereken İSG önlemleri bakımından hangisi doğrudur?
- A) Filtreli maske, koruyucu giysi, duman emişi ve kulaklık gerekir
- B) Plazma arkı ultraviyole yaymaz, saydam siperlikle bakılır
- C) Kesim dumanı ve gürültü, atölye kapısı açıkken sorun olmaz
- D) Elektrik arkıyla çalıştığından tezgâhın topraklaması aranmaz
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Filtreli maske, koruyucu giysi, duman emişi ve kulaklık gerekir
Plazma arkı kaynak arkı gibi güçlü ultraviyole yayar; korumasız bakış göz yanığına, açıkta kalan cilt güneş yanığına benzer hasara uğrar, bu nedenle saydam siperlik yetmez. Kesimde açığa çıkan metal dumanı solunum yoluyla zarar verdiğinden doğal havalandırmaya güvenilmez, yerel emiş veya su tablalı sistem kullanılır. Yüksek gürültü kulak koruyucu, yüksek gerilim ise topraklama kontrolü gerektirir.
Dayanak: 12UY0083-3/B7 Plazma Kesim (seçmeli birim; şartname kaydında bu birime ait ayrıntılı ölçüt listesi bulunmamaktadır)
İlgili sayfalar
Metal Kesimci belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.