Metal Levha İşleme Tezgâh İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (12UY0086-3)
MYK Metal Levha İşleme Tezgâh İşçisi (12UY0086-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
1. Vardiya sonunda kavis verme tezgâhının çevresine kesilmiş sac artıkları, boş ambalaj tahtaları ve düşmüş bağlantı elemanları yayılmış, geçiş yolu daralmıştır. Devir teslimden önce hangi davranış doğrudur?
- A) Artıkları tezgâh altına süpürüp sonraki vardiyaya devretmek
- B) Geçiş yoluna uyarı konisi koyup toplamayı sonraya bırakmak
- C) Artıkları hurda kabına almak, geçiş yolunu boş tutmak
- D) Sac artıklarını tezgâhın üstündeki boş alana istiflemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Artıkları hurda kabına almak, geçiş yolunu boş tutmak
İşyerine ait düzen kuralları, çalışma alanının ve geçiş yollarının her vardiya sonunda temiz ve engelsiz bırakılmasını ister; keskin sac artığı hem kesilme hem takılıp düşme kaynağıdır. Artığı tezgâh altına süpürmek ya da tezgâh üstüne istiflemek sahada hızlı çözüm sanılır, ancak parça ilk hareketle yeniden dökülür; koni koymak da tehlikeyi yalnızca işaretler, ortadan kaldırmaz.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1: İş sağlığı ve güvenliği konusundaki yasal ve işyerine ait kuralları tanımlar.
2. Pres tezgâhında ince sac parçalar elle beslenmektedir; ortamda yüksek darbe gürültüsü ve keskin sac kenarları vardır. Hangi kişisel koruyucu donanım bileşimi işe uygundur?
- A) Kesilmeye dayanıklı eldiven, koruyucu gözlük ve kulak koruyucu
- B) Kumaş iş eldiveni, cerrahi maske ve yalıtkan lastik çizme
- C) Kaynakçı maskesi, deri önlük ve kolluk ile bilek koruyucusu
- D) Toz maskesi, geniş kenarlı bere ve antistatik parmaksız eldiven
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kesilmeye dayanıklı eldiven, koruyucu gözlük ve kulak koruyucu
Kişisel koruyucu donanım, işin gerçek risk etmenlerine göre seçilir: keskin sac kenarına karşı kesilmeye dayanıklı eldiven, sıçrayan parçacığa karşı gözlük, darbe gürültüsüne karşı kulak koruyucu gerekir. Kumaş iş eldiveni sahada çok kullanılır ama sac kenarını durdurmaz; kaynakçı donanımı ise başka bir işin riskine göre tasarlanmıştır ve buradaki gürültü ile kesilme riskini karşılamaz.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili risk etmenlerini azaltmayı açıklar.
3. Bir pres operatörü, kalıp değişimi sırasında iki elle kumanda düğmelerinden birinin bantlanarak sürekli basılı tutulduğunu fark eder. Riski azaltmak için ilk yapılması gereken nedir?
- A) Bantı çıkarıp tek elle çalışmaya vardiya sonuna kadar devam etmek
- B) Kumandayı bantlı bırakıp üretim hızını düşürerek çalışmayı sürdürmek
- C) Kalıbı değiştirip presi yavaş devirde çalıştırarak riski dengelemek
- D) Tezgâhı durdurup durumu amire bildirmek ve düzeltilmesini sağlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Tezgâhı durdurup durumu amire bildirmek ve düzeltilmesini sağlamak
İki elle kumanda, operatörün her iki elini de kalıp bölgesinin dışında tutmak için vardır; bir düğmenin bantlanması bu korumayı tümüyle ortadan kaldırır ve el kalıp içindeyken çevrim başlayabilir. Hızı düşürmek veya yavaş devirde çalışmak sahada sık başvurulan bir telafi yöntemidir, ancak koruma devre dışıyken risk kaynağı ortadan kalkmaz; koruma yeniden çalışır hâle gelene kadar tezgâh durdurulmalıdır.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili risk etmenlerini azaltmayı açıklar.
4. Hidrolik pres ünitesinde yağ sızıntısı tutuşmuş, alevler makine gövdesine sıçramıştır. Operatörün acil durumda izleyeceği doğru sıra hangisidir?
- A) Yangını su hortumuyla söndürüp ardından makineyi elektrikten ayırmak
- B) Acil stop ile tezgâhı durdurmak, alarm vermek, kaçış yolunu izlemek
- C) Önce yağ deposunu boşaltmak, ardından itfaiyeyi arayıp beklemek
- D) Kapıları kapatıp havalandırmayı açarak amirin talimatını beklemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Acil stop ile tezgâhı durdurmak, alarm vermek, kaçış yolunu izlemek
Acil durumda sıra makineyi güvenli duruma getirmek, çevreyi uyarmak ve tanımlı kaçış yolunu kullanmaktır; makine enerjisi kesilmeden yapılan müdahale hem yangını besler hem operatörü alan içinde tutar. Yağ yangınına su ile müdahale etmek sahada refleks olarak denenir ama yağ suyun üzerinde yayılarak yangını genişletir; yanan bir ünitenin deposunu boşaltmaya çalışmak da operatörü doğrudan alevin yanında bırakır.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3: Tehlike durumunda uygulayacağı acil durum prosedürlerini açıklar.
5. Sac levha istifini tezgâha taşıyan tavan vincinin sapan halatında tel kopmaları görülmüş, levha askıda kalmıştır; operatör bu tehlikeyi kendi imkânıyla gideremez. Doğru davranış nedir?
- A) Alanı boşaltıp erişimi kapatmak, yetkili birime haber vermek
- B) Levhayı hızla indirip aynı sapanla taşıma işini sürdürmek
- C) Kopan telleri çelik telle sarıp vardiya sonuna dek kullanmak
- D) Yük altından geçmemek koşuluyla taşımayı normal sürdürmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Alanı boşaltıp erişimi kapatmak, yetkili birime haber vermek
Anında giderilemeyecek türden tehlikelerde operatörün görevi tehlikeyi kendi başına onarmak değil, alanı güvenceye alıp yetkili birimi devreye sokmaktır. Halatı çelik telle sarmak veya yalnızca yükün altından geçmemek sahada sık denenir; bunlar sapanın taşıma kapasitesini geri getirmez ve kopma anında levhanın savrulacağı alan çok daha geniştir, bu nedenle erişimin fiziksel olarak kapatılması gerekir.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3: Tehlike durumunda uygulayacağı acil durum prosedürlerini açıklar.
6. Sac işleme hattında paslanmaz sac kırpıntıları, alüminyum artıklar ve yağa bulanmış üstübü aynı konteynerde toplanmaktadır. Bu uygulamanın asıl sakıncası nedir?
- A) Konteyner ağırlığı arttığı için forklift ile taşıma süresi uzar
- B) Hurda hacmi büyüdüğü için atölyede depolama alanı hızla daralır
- C) Geri kazanılabilir metaller kirlenir, ayrı toplama düzeni bozulur
- D) Konteyner içindeki farklı metaller birbirini korozyona uğratır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Geri kazanılabilir metaller kirlenir, ayrı toplama düzeni bozulur
Geri dönüştürülebilen malzemelerin ayrımı ve sınıflandırılması, metalin yeniden kazanılabilmesinin ön şartıdır; yağlı bez gibi tehlikeli atıkla karışan hurda metal, geri kazanım için uygunsuz hâle gelir ve tümü tehlikeli atık gibi işlem görmek zorunda kalır. Taşıma süresi veya depolama alanı gibi gerekçeler doğru gözlemler olsa da işletmesel konfora ilişkindir; asıl kayıp, ayrı toplama zincirinin kırılmasıdır.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4: Çevre koruma önlemlerini açıklar. (BG.13, BG.14 — çevresel etkiler ve dönüştürülebilen malzemeler)
7. Kavis verme makinesinin hidrolik hattından atölye zeminine yağ sızmaya başlamıştır. Sızıntıya ilk müdahalede kullanılması gereken donanım hangisidir?
- A) Basınçlı hava tabancası ile yağı ızgaraya doğru üfleyip dağıtmak
- B) Emici pedler ve sızıntı seti ile yağı toplayıp bertarafa vermek
- C) Kum serpip süpürgeyle toplayarak evsel atık kutusuna boşaltmak
- D) Deterjanlı su ile yıkayıp atölye tahliye kanalına yönlendirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Emici pedler ve sızıntı seti ile yağı toplayıp bertarafa vermek
Dökülme ve sızıntılara karşı hazır bulundurulan emici ped ve sızıntı setleri, yağı kaynağında tutup tehlikeli atık olarak toplamayı sağlar. Kum serpmek sahada yaygındır ancak yağa doymuş kum artık tehlikeli atıktır ve evsel çöpe atılamaz; deterjanlı su ile yıkamak veya havayla üflemek ise yağı gidere ve zemine yayarak sorunu görünmez kılar, ortadan kaldırmaz.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.4: Çevre koruma önlemlerini açıklar.
8. Pres tezgâhında üretim sırasında saptanan aşağıdaki durumlardan hangisi, operatörün kendi yetkisi içinde giderebileceği bir hatadır?
- A) Elektrik panosundaki kontaktörün ısınıp sık sık atması
- B) Hidrolik pompadan gelen basıncın kademeli olarak düşmesi
- C) Zımba ile dişi kalıbın kesici kenarlarının körelmiş olması
- D) Kalıp bağlama cıvatasının gevşemesi ve kalıbın oynaması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kalıp bağlama cıvatasının gevşemesi ve kalıbın oynaması
Operatör, çalışma sırasında saptadığı hatalardan yalnızca kendi görev tanımına giren basit olanları giderir; kalıbı prese bağlamak operatörün işi olduğundan, tezgâh durdurulup gevşeyen bağlama cıvatası uygun anahtarla yeniden sıkılabilir. Elektrik panosu arızası, hidrolik basınç düşüşü ve kalıbın bilenmesi yetkili bakım personelinin alanına girer; bunlara operatörün müdahalesi hem arızayı büyütür hem yeni bir risk doğurur.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.2: Çalışma sırasında saptanan hata ve arızaları gidermeye yönelik çalışmaları tarif eder.
9. İmalat resminde bir bükme ölçüsü 120 ±0,5 mm olarak verilmiştir. Kumpasla yapılan ölçümde parça 120,7 mm çıkmıştır. Operatörün doğru değerlendirmesi nedir?
- A) Parça tolerans dışıdır; ayar düzeltilip işlem yenilenmelidir
- B) Sapma 1 mm'nin altında olduğundan parça kabul edilebilir sayılır
- C) Kumpas hassasiyeti nedeniyle ölçüm yuvarlanarak 120 mm alınabilir
- D) Tolerans yalnızca ilk parçaya uygulanır, seri parçalarda esnetilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Parça tolerans dışıdır; ayar düzeltilip işlem yenilenmelidir
Tolerans, ölçünün kabul edilebilir en geniş sınırını tanımlar; 120 ±0,5 mm için üst sınır 120,5 mm olduğundan 120,7 mm ölçüsü sınırın dışındadır ve parça uygunsuzdur. Sahada en sık yapılan hata, sapmayı gözle küçük bularak parçayı geçirmek veya toleransı yalnızca ilk parçaya ait bir kontrol sanmaktır; oysa izin verilen sapma partinin tamamı için geçerlidir ve aşıldığında önce makine ayarı düzeltilir.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.1: Kalite sağlama tekniklerini açıklar.
B1 — Kavis Verme
10. Kavis verme işine başlayacak operatöre iş emri verilmiştir. İş emrini aldıktan sonra hazırlık aşamasında hangi işlem önceliklidir?
- A) Merdaneleri en dar konuma alıp deneme parçası bükmeye başlamak
- B) Önceki işten kalan kalıpları ayarları değiştirmeden kullanmaya başlamak
- C) Depodan en kalın sacı alarak makinenin kapasitesini önce test etmek
- D) İmalat resmi ile malzeme, alet ve takım listesini karşılaştırmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) İmalat resmi ile malzeme, alet ve takım listesini karşılaştırmak
İş öncesi hazırlığın ilk adımı, iş emri ve imalat programındaki bilgiyle sahadaki malzeme, alet ve takımların örtüşüp örtüşmediğini doğrulamaktır; işlem sıralaması bu karşılaştırmadan sonra kurulur. Önceki işten kalan kalıp ve ayarlarla devam etmek sahada zaman kazandırdığı düşünülen bir alışkanlıktır, ancak malzeme cinsi veya kalınlığı değiştiğinde ilk parçadan itibaren hurda üretilmesine yol açar.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1: İş emrini alarak kullanılacak alet, araç, gereç ve malzemeleri hazırlar. (BG.1, BG.2 — imalat programı ve kullanılacak araç, gereç, aletler)
11. Kavis verilen parçaları ölçeceği kumpasın kalibrasyon etiketindeki geçerlilik tarihinin dolduğunu gören operatör ne yapmalıdır?
- A) Kumpası referans bir mastarla karşılaştırıp kendi etiketini yazmak
- B) Ölçümü iki kez tekrarlayıp ortalamasını alarak sonucu kabul etmek
- C) Kumpası kullanımdan çıkarıp kalibrasyonlu bir cihaz talep etmek
- D) Kumpası yalnızca ara kontrollerde kullanıp son ölçümü şeritle almak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kumpası kullanımdan çıkarıp kalibrasyonlu bir cihaz talep etmek
Kalibrasyon, ölçüm sonucunun izlenebilir bir referansa dayandığını gösterir; geçerliliği dolmuş cihazın verdiği değer artık güvenilir kabul edilmez ve cihaz kullanımdan çıkarılarak kalibrasyonlu bir cihazla değiştirilir. Ölçümü tekrarlayıp ortalama almak yaygın bir çözüm sanılır ama sistematik sapmayı gidermez; operatörün kendi başına doğrulama yapıp etiket yazması da kalibrasyon kaydı yerine geçmez.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.2: Ölçme ve kontrol aletlerinin kalibrasyon/doğrulama gerekliliklerini açıklar.
12. Üç merdaneli silindir makinesinde 2 mm sacla çalışılırken sıradaki iş 5 mm kalınlığında ve daha yüksek mukavemetli bir sactır. Operatör ne yapmalıdır?
- A) Aynı ayarla başlayıp parça açılırsa besleme hızını düşürmek
- B) Merdane aralığını ve baskıyı yeni kalınlığa göre yeniden ayarlamak
- C) Sacı iki kez geçirerek eski ayarla istenen kavisi elde etmeye çalışmak
- D) Merdane aralığını en dar konuma alıp tek pasoda bükme yapmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Merdane aralığını ve baskıyı yeni kalınlığa göre yeniden ayarlamak
Makine ve aparatların çalışma ayarları malzemenin cinsine ve kalınlığına göre yapılır; kalınlık ve mukavemet arttığında merdane aralığı ile uygulanan baskı yeniden belirlenmeden istenen kavis elde edilemez. Eski ayarla birden çok paso vermek sahada denenen bir kısayoldur, ancak geri yaylanma farklı olduğu için yarıçap tutmaz; aralığı en dar konuma almak ise sacı ve merdane yataklarını aşırı zorlar.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3: İşlem öncesi kavis verme makinesinde gerekli ayarları yapar.
13. Kavis verme işleminde sac levha kalıbın veya merdanenin referans noktasına tam oturtulmadan işlem başlatılırsa en olası sonuç nedir?
- A) Makine devri düşer ve hidrolik yağ sıcaklığı çok hızlı yükselir
- B) Merdane yüzeyindeki sürtünme nedeniyle sac yüzeyi renk değiştirir
- C) Sacın sertliği artar ve sonraki kaynak işlemi zorlaşarak uzar
- D) Kavis yanlış yerden başlar, parça imalat resmine uymaz
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kavis yanlış yerden başlar, parça imalat resmine uymaz
Referans noktası, kavisin sac üzerinde nereden başlayacağını belirler; malzeme referansa oturmadan işlem başlatılırsa kavisin başlangıcı kayar ve parça imalat resmindeki ölçüleri tutturamaz. Isınma veya sertleşme gibi seçenekler kulağa teknik geldiği için seçilir, ancak bunlar konumlandırma hatasının değil, ayar ve malzeme koşullarının sonucudur; hatanın doğrudan karşılığı geometrik uygunsuzluktur.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.1: İşlenecek malzemeyi kalıp veya merdanenin referans noktasına yerleştirir. (BY.4)
14. Silindir makinesinde bükülen sac parçaların uç kısımlarının düz kaldığı, kavisin uçlarda oluşmadığı görülmektedir. Bu duruma uygulamada verilen çözüm nedir?
- A) Uçlara ön bükme yapmak veya fazlalık pay bırakıp sonradan kesmek
- B) Merdane baskısını sonuna kadar artırıp sacı birkaç kez geçirmek
- C) Sacı ters çevirip aynı ayarla ikinci kez makineden geçirmek
- D) Besleme hızını düşürüp sacın merdanelerde daha uzun kalmasını sağlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Uçlara ön bükme yapmak veya fazlalık pay bırakıp sonradan kesmek
Silindirde sacın uçları merdaneler arasında tam olarak kavranamadığı için düz kalır; bunun bilinen çözümü uçları ayrıca ön bükmeye tabi tutmak ya da parçaya fazlalık pay verip bükme sonrası bu düz kısmı kesmektir. Baskıyı sonuna kadar artırmak veya sacı defalarca geçirmek sahada ilk denenen yollardır, ancak kavranamayan uç bölgesini değiştirmedikleri için düzlüğü gidermez, buna karşılık gövdede ölçü bozulmasına yol açar.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.2: İmalat resmine göre eğme, bükme/kavis verme veya bombe işlemini gerçekleştirir.
15. Seri hâlde kavis verilen parçaların imalat resmine uygunluğu kontrol edilirken en doğru yaklaşım hangisidir?
- A) İlk parçayı ölçüp uygun çıkarsa kalan parçaları görsel kontrol etmek
- B) Şablon veya mastarla ölçüp belirli aralıklarla kontrolü yinelemek
- C) Parçaları üst üste dizip en alttaki ile en üstteki farkına bakmak
- D) Son parçayı ölçmek ve uygunsa tüm partiyi uygun kabul ederek kapatmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Şablon veya mastarla ölçüp belirli aralıklarla kontrolü yinelemek
Üretilen parçaların imalat resmine uygunluğu, kavis için şablon veya mastar gibi uygun kontrol aracıyla ve seri boyunca belirli aralıklarla yinelenen ölçümlerle doğrulanır; böylece merdane ayarındaki kayma erken yakalanır. Yalnızca ilk veya yalnızca son parçayı ölçmek sahada çok yapılır ama aradaki kaymayı göremez ve uygunsuz parçalar tüm parti içine karışır.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 3, ölçüt 3.1: İşlenen parçaları kontrol eder.
16. İş bitiminde kavis verme makinesinin temizliği yapılırken güvenlik açısından doğru uygulama hangisidir?
- A) Merdaneleri yavaş devirde döndürerek bez ile yüzeyini silmek
- B) Basınçlı hava ile talaşı üfleyip makineyi çalışır durumda bırakmak
- C) Enerjiyi kesip makineyi durdurduktan sonra temizliği yapmak
- D) Kumandayı boşa alıp merdane arasındaki artıkları elle çekmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Enerjiyi kesip makineyi durdurduktan sonra temizliği yapmak
Temizlik, hareketli parçalar tamamen durdurulduktan ve enerji kesildikten sonra yapılır; dönen merdane ile bez ya da el arasında kapılma, bu tezgâhlarda en sık görülen ağır yaralanma biçimidir. Kumandayı boşa almak veya yavaş devirde çalıştırmak sahada yeterli sanılır, ancak istem dışı hareket olasılığı sürdüğü için koruma sağlamaz; makinenin çalışır bırakılması da bir sonraki kişi için tehlike yaratır.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 3, ölçüt 3.2: İş bitiminde makine ve aletlerin temizliğini yapar.
17. Merdaneli kavis verme makinesinde çalışırken elin merdaneler arasına kapılması riskine karşı doğru uygulama hangisidir?
- A) Sacı kenarından yönlendirmek ve koruyucu düzeneği devrede tutmak
- B) İnce eldiven takarak sacı merdane girişinden elle itmeyi sürdürmek
- C) Makineyi düşük devirde çalıştırıp sacı iki elle bastırarak beslemek
- D) Koruyucuyu kaldırıp sacı görerek beslemek ve acil stopa yakın durmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Sacı kenarından yönlendirmek ve koruyucu düzeneği devrede tutmak
Kavis verme işinde İSG kurallarının uygulanması, elin kapılma bölgesinden uzak tutulmasını ve koruyucu düzeneklerin devrede kalmasını gerektirir; sac gerektiğinde kenarından ya da uygun yardımcı aparatla yönlendirilir. Koruyucuyu kaldırıp işi daha iyi görmek veya acil stopa yakın durmak sahada güvenlik sağladığı sanılan davranışlardır, ancak merdanenin kavrama hızı insan tepki süresinden kısadır ve eldiven de kapılmayı önlemez, kolaylaştırır.
Dayanak: 12UY0086-3/B1 — Kavis Verme / Öğrenme Çıktısı 4, ölçüt 4.1: Gerçekleştirdiği işlerde İSG kurallarını uygular. (BY.8)
B2 — Pres
18. Kalıp değişimi tamamlanan preste, üretime geçmeden önce boşta çalıştırma yapılmasının temel amacı nedir?
- A) Kalıp yüzeyinin ısınıp ilk parçalarda daha kolay şekil vermesi
- B) Hidrolik yağın basınç değerinin kalıcı olarak yükseltilmesi
- C) Makine sayacının sıfırlanarak üretim adedinin doğru sayılması
- D) Bağlantı ve ayarların yüksüz durumda güvenle doğrulanması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Bağlantı ve ayarların yüksüz durumda güvenle doğrulanması
Boşta çalıştırma, kalıp bağlantısının, strok ayarının ve hareketli elemanların malzeme yokken güvenle gözlenmesini sağlar; bir hata varsa yük altına girmeden ortaya çıkar. Kalıbın ısınması veya sayacın sıfırlanması gibi gerekçeler üretim alışkanlığından türeyen açıklamalardır; boşta çalıştırmanın amacı üretimi kolaylaştırmak değil, ilk yüklü çevrimden önce güvenlik ve ayar doğrulaması yapmaktır.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3: İşlem öncesi preste gerekli ayarları yapar. (BG.5 — boşta çalışma gerekliliğini açıklar)
19. Prese takılacak kalıp imalat programına göre hazırlanmıştır. Kalıbı bağlamadan önce operatörün yapması gereken kontrol hangisidir?
- A) Kalıbı bağlayıp ilk parçayı bastıktan sonra ölçüsünü kontrol etmek
- B) Kalıp numarası, yüzey hasarı ve bağlama elemanlarını denetlemek
- C) Kalıbın ağırlığını tartıp presin tonaj etiketiyle karşılaştırmak
- D) Kalıp boşluğunu gözle tahmin edip sac kalınlığına göre seçmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kalıp numarası, yüzey hasarı ve bağlama elemanlarını denetlemek
İş öncesi hazırlıkta hazırlanan alet ve takımlar bağlanmadan önce kontrol edilir: kalıbın imalat programındaki numarayla eşleştiği, kesici kenarlarda hasar olmadığı ve bağlama elemanlarının tam olduğu doğrulanır. İlk parçayı basıp sonra ölçmek sahada sık görülür ama hatalı kalıpla yapılan ilk çevrim hem hurda hem kalıp hasarı doğurur; presin tonajı ise kalıbın ağırlığını değil, uygulayabildiği kuvveti gösterir.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.1: İş emrini alarak kullanılacak alet, araç, gereç ve malzemeleri hazırlar. (BG.1 — imalat programı, iş ve işlem sıralaması)
20. Pres tezgâhında seri delme yapılırken düşen hurda pullar ve çapaklar tezgâh altına yayılmaktadır. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Vardiya sonunda süpürüp genel atık konteynerine boşaltmak
- B) Pulların birikmesini bekleyip dolduğunda kürekle toplamak
- C) Toplama kabını düşüş hattına konumlandırıp düzenli boşaltmak
- D) Tezgâh altına branda serip pulların kayarak toplanmasını sağlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Toplama kabını düşüş hattına konumlandırıp düzenli boşaltmak
Çapak, talaş ve atık sac toplama kaplarının pozisyonu, atığın oluştuğu noktada yakalanacak şekilde ayarlanır; böylece hem kayma ve kesilme riski hem de hurdanın kirlenmesi önlenir. Vardiya sonunda süpürmek veya branda sermek sahada pratik görünür, ancak atık yayıldıktan sonra toplandığı için ara sürede risk devam eder ve karışan hurda geri kazanım için ayrıştırılmak zorunda kalır.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 1, ölçüt 1.3: İşlem öncesi preste gerekli ayarları yapar. (BY.3 — çapak, talaş, atık sac toplama kaplarının pozisyonu)
21. Ayak pedalı ile çalışan bir preste operatör, parçayı kalıba yerleştirirken ayağını pedalın üzerinde tutmaktadır. Bu alışkanlığın doğru değerlendirmesi nedir?
- A) Çevrim süresini kısalttığı için hızlı işlerde tercih edilebilir
- B) Pedal yayı sert olduğu sürece istem dışı basma riski ortadan kalkar
- C) Pedal koruma kapağı takılı ise ayağın pedal üzerinde durması uygundur
- D) İstem dışı basma riski doğurur; el kalıptayken ayak pedaldan çekilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) İstem dışı basma riski doğurur; el kalıptayken ayak pedaldan çekilir
El veya ayak kumandasıyla presleme yapılırken çevrim, ancak eller kalıp bölgesinden çıktıktan sonra başlatılır; ayağın pedal üzerinde beklemesi, irkilme veya dengesizlik anında istem dışı bir çevrim başlatabilir ve el kalıp içindeyken pres iner. Pedal yayının sertliği ya da koruma kapağı yanlışlıkla basmayı zorlaştırır, tamamen engellemez; bu nedenle parça yerleştirilirken ayak pedaldan çekilir.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.1: El veya ayak kumandasıyla presleme işlemini yapar.
22. Preste seri delme yapılırken parçaların kesme kenarındaki çapak giderek artmakta, kesme yüzeyinde ezilme izi oluşmaktadır. En olası neden nedir?
- A) Sac levhanın nem alması nedeniyle malzeme sertliğinin artması
- B) Zımba ve dişi kalıbın kesici kenarlarının körelmiş olması
- C) Ayak pedalına gereğinden uzun süre basılıp strokun uzaması
- D) Kalıp yüzeyine uygulanan yağ miktarının azaltılmış olması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Zımba ve dişi kalıbın kesici kenarlarının körelmiş olması
Zamanla artan çapak ve kesme yüzeyindeki ezilme, zımba ile dişi kalıbın kesici kenarlarının köreldiğinin tipik göstergesidir; körelen kenar malzemeyi kesmek yerine yırtarak ayırır. Yağlamanın azalması veya strok süresi gibi seçenekler makul görünür ama kesme kenarının keskinliğini değiştirmez; bu belirtiyle karşılaşıldığında üretim durdurulup kalıbın bileme veya değişim ihtiyacı değerlendirilmelidir.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.2: İşlenen parçaları kontrol eder.
23. Vardiya sonunda pres kalıbının temizliği ve korunması için doğru uygulama hangisidir?
- A) Kalıbı temizleyip koruyucu yağ sürmek ve yerine kaldırmak
- B) Kalıbı preste bırakıp üzerini bezle örterek ertesi güne hazırlamak
- C) Kalıp yüzeyini tel fırça ile kazıyıp kuru olarak rafa yerleştirmek
- D) Kalıbı basınçlı su ile yıkayıp havayla kurutarak preste bırakmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kalıbı temizleyip koruyucu yağ sürmek ve yerine kaldırmak
İş bitiminde makine ve aletlerin temizliği, kalıbın artıklardan arındırılmasını ve korozyona karşı koruyucu yağ ile kendi yerine kaldırılmasını kapsar; kalıp yüzeyinin durumu bir sonraki üretimin kalitesini doğrudan belirler. Kalıbı kuru bırakmak ya da tel fırça ile kazımak sahada hızlı bir temizlik sanılır, ancak birincisi paslanmaya, ikincisi kesici kenarların zedelenmesine ve çapaklı parçalara yol açar.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 2, ölçüt 2.3: İş bitiminde makine ve aletlerin temizliğini yapar.
24. Pres hattında kullanılan kalıp yağıyla kirlenmiş üstübü ve emici bezlerin bertarafında doğru uygulama hangisidir?
- A) Sıkarak yağını ayırdıktan sonra normal çöp kutusuna atmak
- B) Kurumaya bıraktıktan sonra hurda sac konteynerine koymak
- C) Etiketli tehlikeli atık kabında biriktirip kayıt altına almak
- D) Yakma fırınında imha edilmek üzere kazan dairesine teslim etmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Etiketli tehlikeli atık kabında biriktirip kayıt altına almak
Yağla kirlenmiş bez ve üstübü tehlikeli atık sınıfındadır; kendi etiketli kabında toplanır ve kaydı tutularak yetkili bertarafa verilir. Sıkıp çöpe atmak veya kurumaya bırakmak sahada yaygındır ama yağ bezin içinde kalır, üstelik yağa doymuş bez kendiliğinden ısınıp tutuşabilir; hurda sac konteynerine koymak ise geri kazanılacak metali kirleterek tüm partiyi tehlikeli atık hâline getirir.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 3, ölçüt 3.2: Gerçekleştirdiği işlerde çevre koruma önlemlerini uygular. (BY.9)
25. Pres operatörü üretim sırasında ölçü dışı çıkan parçalar tespit etmiştir. Kalite gereklilikleri açısından doğru davranış hangisidir?
- A) Ölçü dışı parçaları hurdaya atıp üretime aynı ayarla devam etmek
- B) Parçaları ayırıp vardiya sonunda hepsini yeniden preslemeye almak
- C) Uygun parçalarla karıştırmadan sevkiyata en son sırada yerleştirmek
- D) Parçaları ayırıp işaretlemek, nedenini kaydedip ayarı düzeltmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Parçaları ayırıp işaretlemek, nedenini kaydedip ayarı düzeltmek
Kalite gerekliliklerinin uygulanması, uygunsuz parçanın uygun olanlardan fiziksel olarak ayrılmasını, işaretlenmesini ve hata nedeninin kayda geçirilerek ayarın düzeltilmesini birlikte gerektirir. Yalnızca hurdaya atıp aynı ayarla devam etmek sahada en sık yapılan hatadır; kök neden giderilmediği için uygunsuzluk üretilmeye devam eder ve hatanın ne zaman başladığı sonradan izlenemez.
Dayanak: 12UY0086-3/B2 — Pres / Öğrenme Çıktısı 3, ölçüt 3.3: Gerçekleştirdiği işlerde kalite gerekliliklerini uygular. (BY.10)
İlgili sayfalar
Metal Levha İşleme Tezgâh İşçisi belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.