Metal Levha İşleme Tezgâh Operatörü Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (12UY0087-4)
MYK Metal Levha İşleme Tezgâh Operatörü (12UY0087-4) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite (A1)
1. Operatör, kesilmiş sac levhaları istiften alıp abkant pres tezgâhına taşıyacaktır. Bu iş için kişisel koruyucu donanım seçimi nasıl yapılmalıdır?
- A) Kaynak işleri için verilen deri önlük ve baş maskesi
- B) Kimyasal sıçraması riskine karşı tam yüz koruyucu siper
- C) Kesiğe dayanıklı eldiven ve koruyucu burunlu iş ayakkabısı
- D) Yüksekte çalışma amaçlı tam vücut emniyet kemeri takımı
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kesiğe dayanıklı eldiven ve koruyucu burunlu iş ayakkabısı
Kişisel koruyucu donanım, işin kendi tehlikesine göre seçilir; sac elleçlemede baskın tehlike keskin kenarla el kesiği ve düşen levhanın ayağa çarpmasıdır. Bu nedenle kesiğe dayanıklı eldiven ile koruyucu burunlu ayakkabı doğrudur. Kaynak önlüğü, kimyasal siperi veya emniyet kemeri başka işlerin tehlikelerine yöneliktir; sahada sık yapılan hata, depoda hazır bulunan donanımı işe bakmadan kuşanmaktır ve bu, gerçek riski karşılamaz.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.1-1.2 (İSG normları ve kişisel koruyucu donanım)
2. Punch pres tezgâhında çalışırken hidrolik hattan yangına yol açabilecek bir sızıntı fark eden operatörün ilk yapması gereken nedir?
- A) Tezgâhı durdurup durumu amirine ve bakıma bildirmek
- B) Vardiya sonunu bekleyip bakım defterine not düşmek
- C) Sızıntıyı bez ve talaşla emdirip üretime devam etmek
- D) Hidrolik basıncı düşürüp çevrim hızını azaltarak çalışmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Tezgâhı durdurup durumu amirine ve bakıma bildirmek
Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarda beklenen davranış, makineyi güvenli biçimde durdurup yetkili kişiye ve bakıma bildirimde bulunmaktır; müdahale yetkisi operatörde değildir. Sızıntıyı bezle emdirmek ya da basıncı düşürerek çalışmayı sürdürmek sahada en sık görülen hatadır: yağ emdirilmiş bez ve talaş tutuşabilir, kaçak devam ettiği için tehlike ortadan kalkmaz, yalnızca görünmez hâle gelir.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (tehlike ve risk durumlarının bildirilmesi)
3. Rollform hattında oluşan hurda sac kırpıntıları ile tezgâhtan boşaltılan atık hidrolik yağ aynı atık alanına getirilmiştir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) İkisini tek bidonda toplayıp hurda alıcısına birlikte vermek
- B) Yağı sac kırpıntısı üzerine dökerek metalle birlikte biriktirmek
- C) Yağı yağmur suyu ızgarasına, sacı hurda konteynerine yönlendirmek
- D) Atık yağı tehlikeli atık olarak ayırıp, sacı geri dönüşüme vermek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Atık yağı tehlikeli atık olarak ayırıp, sacı geri dönüşüme vermek
Çevre koruma önlemlerinin temeli, dönüştürülebilen malzemeler ile tehlikeli ve zararlı atıkların kaynağında ayrıştırılmasıdır; sac kırpıntısı geri dönüşüme, atık yağ ise tehlikeli atık akışına gider. Yağı hurdaya karıştırmak sahada sık yapılır ve metal hurdayı da kirleterek geri dönüşümü bozar. Yağı ızgaraya vermek ise kirliliği doğrudan alıcı ortama taşıdığı için en ağır sonuçlu hatadır.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.4 (dönüştürülebilen malzemeler ile tehlikeli atıkların ayrıştırılması)
4. İmalat resminde bükümün ölçü toleransı verilmiştir. Ölçtüğü parça anma ölçüsünün dışında ama tolerans sınırları içinde çıkan operatör ne yapmalıdır?
- A) Parçayı hurdaya ayırıp kalıbı yeniden bağlamak
- B) Parçayı uygun kabul edip üretime devam etmek
- C) Ölçüyü anma değerine getirinceye kadar ayar denemek
- D) Kumpası kalibrasyona gönderip üretimi durdurmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Parçayı uygun kabul edip üretime devam etmek
Uygulamada izin verilen tolerans ve sapmalar, ölçünün anma değerinden ne kadar uzaklaşabileceğini tanımlar; sınır içindeki parça uygundur ve üretim sürdürülür. Anma değerini yakalamak için ayarla oynamak sahada çok görülen bir hatadır: kararlı bir prosesi bozar, hurdayı artırır ve tezgâhı gereksiz durdurur. Tolerans içinde kalan sapma, kalibrasyon şüphesi ya da hurda kararı için de gerekçe değildir.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 2, başarım ölçütü 2.1 (izin verilen tolerans ve sapmalar)
5. Pres hattında art arda üretilen parçalarda aynı bölgede çapak büyümesi gözlenmiştir. Kalite gereklilikleri açısından doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Çapaklı parçaları eğeleyip sevk ederek hattı çalıştırmaya devam etmek
- B) Sapmayı kaydedip nedenini araştırmak ve düzeltici işlemi uygulamak
- C) Ölçüm sıklığını düşürüp vardiya sonunda toplu kontrol yapmak
- D) Çapak toleransını kalıp aşınmasına göre tutanaksız genişletmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Sapmayı kaydedip nedenini araştırmak ve düzeltici işlemi uygulamak
Çalışma sırasında saptanan hata ve arızalarda beklenen davranış, sapmayı kayda geçirip kök nedenini araştırmak ve düzeltici işlemi uygulamaktır; böylece hata tekrarlamaz. Çapağı elde alıp sevk etmek belirtiyi gizler, aynı bölgede büyüyen çapağın işaret ettiği kalıp aşınması veya boşluk bozulması sürdüğü için hurda miktarı artar. Toleransı kayıtsız genişletmek ise müşteri şartını tek taraflı değiştirmek anlamına gelir.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 2, başarım ölçütü 2.2 (hata ve arızaların bildirimi, düzeltici işlem)
6. Tezgâh çevresinde kullanılan temizlik solventi ve yağ bidonlarının depolama yeri düzenlenirken hangi uygulama doğrudur?
- A) Bidonları tezgâh yanında, kaynak-taşlama alanına yakın tutmak
- B) Bidonları paletle istifleyip yükleme kapısı önünde bekletmek
- C) Ateş kaynaklarından uzak, sızıntı toplama tavalı alanda depolamak
- D) Bidonları açık ağızlı bırakıp havalandırmalı köşeye yerleştirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Ateş kaynaklarından uzak, sızıntı toplama tavalı alanda depolamak
Yanıcı ve parlayıcı malzemelerin güvenli depolanması, ateş ve kıvılcım kaynaklarından uzak tutmayı ve olası dökülme-sızıntıyı toplayacak donanımı hazır bulundurmayı gerektirir. Bidonları kaynak-taşlama alanının yanında tutmak, kıvılcımın buharı tutuşturması riskiyle sahada en sık rastlanan hatadır. Ağzı açık bırakmak da havalandırma olsa bile buhar yayılımını ve dökülme riskini artırır.
Dayanak: 12UY0086-3/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3-1.4 (tehlikeli/yanıcı malzemelerin güvenli tutulması ve çevre önlemleri)
Abkant Pres (B1)
7. İş emri ile birlikte imalat resmini teslim alan abkant pres operatörünün, malzeme ve takım hazırlığından önce yapması gereken ilk iş nedir?
- A) İmalat resmini inceleyip iş ve işlem sıralamasını çıkarmak
- B) Bir önceki işten kalan kalıpla numune büküp ölçmeye başlamak
- C) Depodan en çok kullanılan sac kalınlığını hattın yanına çekmek
- D) Tezgâhın hafızasındaki son programı çağırıp dayamayı sıfırlamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) İmalat resmini inceleyip iş ve işlem sıralamasını çıkarmak
İş öncesi hazırlıkta ilk adım, imalat programını ve resmi inceleyerek iş ile işlem sıralamasını belirlemektir; uygun malzeme, alet ve takımlar ancak bu sıralama bilindikten sonra seçilebilir. Önceki işten kalan kalıpla deneme büküm yapmak sahada çok görülen bir kestirmedir ve yanlış açı, yanlış açınım ve hurda üretir. Malzemeyi ya da programı resim okunmadan hazırlamak da aynı hataya, hazırlığın baştan tekrarlanmasına yol açar.
Dayanak: 12UY0087-4/B1 Abkant Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.1 (imalat programı ile iş ve işlem sıralamasının incelenmesi)
8. Abkant preste alt kalıp (V kanal) seçimi yapan operatör hangi verileri esas almalıdır?
- A) Tezgâhın tonaj kapasitesi ile pistonun kurs hızını
- B) Malzemenin kalınlığını ve istenen büküm açısını
- C) Parçanın toplam uzunluğunu ve delik sayısını
- D) Sacın yüzey kaplamasını ve rulo sarım yönünü
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Malzemenin kalınlığını ve istenen büküm açısını
Alt kalıp seçimi, malzeme kalınlığı ile istenen bükme açısına göre yapılır; kanal genişliği hem gereken bükme kuvvetini hem oluşacak iç köşe biçimini doğrudan etkilediği için ölçüyü belirler. Tonaj ve kurs hızı sonuçta ortaya çıkan büyüklüklerdir, seçimin girdisi değildir. Parça uzunluğu ya da delik sayısına bakarak kanal seçmek sahada sık yapılır ve yanlış açı ile yüzeyde iz bırakan büküm sonucunu doğurur.
Dayanak: 12UY0087-4/B1 Abkant Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (malzeme kalınlığı ve bükme açısına uygun alt kalıp seçimi)
9. Abkant preste bükülecek parçanın sac açınım (düz) ölçüsü belirlenirken doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Bacak ölçüleri toplanıp kalınlık payı yok sayılmalıdır
- B) Açınım, parçanın tartılan ağırlığından geri hesaplanır
- C) Açınım boyu, alt kalıbın kanal genişliğine eşit alınır
- D) Kalınlık ve açıya bağlı büküm payı hesaba katılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kalınlık ve açıya bağlı büküm payı hesaba katılır
Açınım ölçüsünün doğruluğu, iş öncesi hazırlığın temel çıktısıdır; sac büküm bölgesinde uzadığı için düz boy, resimdeki dış bacak ölçülerinin toplamına eşit değildir ve malzeme kalınlığı, iç köşe biçimi ile büküm açısına bağlı bir pay dikkate alınarak belirlenir. Sahadaki tipik hata, bacak ölçülerini doğrudan toplayıp kesim yaptırmaktır; parça her bükümde bir miktar uzun kalır ve hurdaya çıkar. Ağırlık ya da kanal genişliği açınım için ölçüt değildir.
Dayanak: 12UY0087-4/B1 Abkant Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.1 (büküm sırası ve açınım ölçülerinin doğruluğunun incelenmesi)
10. Büküm ölçülerini kontrol edeceği kumpası eline alan operatör, ölçüm sonucuna güvenebilmek için önce neyi doğrulamalıdır?
- A) Kumpasın hangi tedarikçiden alındığını ve marka bilgisini
- B) Kumpasın çene açıklığının parça boyundan büyük olduğunu
- C) Kumpasın kalibrasyon durumunu ve geçerlilik tarihini
- D) Kumpasın son ölçümden bu yana kaç kez kullanıldığını
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kumpasın kalibrasyon durumunu ve geçerlilik tarihini
Ölçme ve kontrol aletlerinin kalibrasyon/doğrulama gereklilikleri, aletin izlenebilir biçimde doğrulandığını ve geçerlilik süresinin dolmadığını görmeyi kapsar; süresi geçmiş bir kumpasla alınan ölçü karar için kullanılamaz. Marka veya kullanım sayısı ölçüm güvenilirliğinin kanıtı değildir. Sahadaki tipik hata, gözle sağlam görünen aleti etiketine bakmadan kullanmak ve tolerans dışı parçayı uygun sanmaktır.
Dayanak: 12UY0087-4/B1 Abkant Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.2 (ölçme ve kontrol aletlerinin kalibrasyon/doğrulama gereklilikleri)
11. Abkant preste ilk büküm yapılan numune ölçüldüğünde açı, imalat resminde istenenden birkaç derece açık kalmıştır. Doğru davranış hangisidir?
- A) Parçayı ikinci kez aynı ayarla presleyip açıyı zorlamak
- B) Bu farkı normal sayıp seri üretimi başlatmak
- C) Sacı çekiçle kapatarak istenen açıya getirmek
- D) Büküm parametresini düzeltip numuneyi yeniden ölçmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Büküm parametresini düzeltip numuneyi yeniden ölçmek
İlk büküm kontrolünün amacı, seri üretime geçmeden önce sapmayı görüp büküm parametrelerini düzeltmektir; malzemenin yük kalktıktan sonra bir miktar geri yaylanması beklenen bir davranıştır ve ayarla telafi edilir. Aynı ayarla ikinci kez preslemek ya da çekiçle kapatmak sahada sık görülür; yüzeyi ezer, açıyı parça parça değiştirir ve ölçüyü kararsız kılar. Sapmayı normal sayıp seriye başlamak ise tüm partiyi riske atar.
Dayanak: 12UY0087-4/B1 Abkant Pres / Öğrenme Çıktısı 2, başarım ölçütü 2.2 (büküm işlemi ve ilk parça kontrolü)
12. Abkant preste büküm derinliği vardiya boyunca kararsız değişmekte ve tezgâh altında yağ lekesi görülmektedir. Operatörün öncelikli kontrolü ne olmalıdır?
- A) Hidrolik hat sızdırmazlığı ve yağ seviyesi kontrolü
- B) Sac yüzeyindeki pas, yağ ve boya kalıntısının kontrolü
- C) Kalıp sertlik değerinin laboratuvarda ölçülmesi
- D) Dayama parmaklarının tozdan temizlenmesi işlemi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Hidrolik hat sızdırmazlığı ve yağ seviyesi kontrolü
İşlem öncesi makine kontrollerinin bir parçası, sistemdeki sızdırmazlık ve yağ seviyesi kontrolüdür; kaçak nedeniyle düşen seviye havayı sisteme sokar ve basıncı kararsızlaştırarak büküm derinliğini değiştirir. Yerdeki yağ lekesi bu belirtiyi doğrulayan işarettir. Sahadaki tipik hata, sorunu malzemeye veya dayama kirliliğine bağlayıp ayarla oynamaktır; kaçak sürdüğü için sapma vardiya boyunca geri gelir.
Dayanak: 12UY0087-4/B1 Abkant Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (sistemdeki sızdırmazlık ve yağ seviyesi kontrolleri)
Açık Profil Çekme - Rollform (B2)
13. Rollform hattında daha kalın ve daha yüksek mukavemetli sac ile aynı profil çekilecektir. Pasaj (istasyon) planı bakımından doğru yaklaşım nedir?
- A) Pasaj başına deformasyonu artırıp pasaj sayısını azaltmak
- B) Pasaj sayısını sabit tutup çekme hızını iki katına çıkarmak
- C) Pasaj başına deformasyonu sınırlayıp pasaj sayısını artırmak
- D) Pasaj sayısını sabit tutup merdane genişliğini daraltmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Pasaj başına deformasyonu sınırlayıp pasaj sayısını artırmak
Açık profil çekmede şekil, her pasajda küçük adımlarla verilir; malzeme kalınlaştıkça ve mukavemeti arttıkça pasaj başına düşen deformasyon sınırlanır ve toplam pasaj sayısı artırılır. Deformasyonu tek pasajda artırmak sahada zaman kazanmak için denenir ve profilde burulma, dalgalanma ile çatlak başlangıcı üretir. Hızı yükseltmek şekillendirmeyi kolaylaştırmaz, yalnızca hatayı daha hızlı çoğaltır.
Dayanak: 12UY0087-4/B2 Açık Profil Çekme (Rollform) / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (malzeme cinsi ve kalınlığına göre deformasyon miktarı ve pasaj planı)
14. Rollform tezgâhında her pasaj için merdaneler arasındaki mesafe ayarlanacaktır. Bu ayar hangi yardımcı ile ve neye göre yapılır?
- A) Kumpas ile, merdane dış çapı ve yatak boşluğuna göre
- B) Su terazisi ile, tezgâh şasesinin düzlemliğine göre
- C) Komparatör ile, elektrik motorunun devir sayısına göre
- D) Sentil/mastar ile, deformasyon ve sac kalınlığına göre
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Sentil/mastar ile, deformasyon ve sac kalınlığına göre
Merdaneler arası mesafe, o pasaj için öngörülen deformasyon miktarı ve malzeme kalınlığına göre sentil veya mastar yardımıyla ayarlanır; bu ölçü doğrudan şerit üzerindeki baskıyı belirler. Merdane dış çapına ya da şase düzlemliğine bakarak ayar yapmak sahada rastlanan bir yanılgıdır; boşluk fazla kalırsa profil tam şekil almaz, az kalırsa yüzey ezilir ve merdane ile yataklar erken yıpranır.
Dayanak: 12UY0087-4/B2 Açık Profil Çekme (Rollform) / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (merdane ayarlarının yapılması)
15. Rulo sac, rulo depolama sistemine (açıcıya) yerleştirildikten sonra hatta sürülmeden önce hangi işlem yapılmalıdır?
- A) Rulo ağırlığı tartılıp irsaliye kaydına işlenmelidir
- B) Şerit, yönlendirme makaraları ile eksene getirilmelidir
- C) Rulo dış sargısı taşlanarak yüzey pürüzü alınmalıdır
- D) Kesme ünitesi devre dışı bırakılıp elle kesim yapılmalıdır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Şerit, yönlendirme makaraları ile eksene getirilmelidir
Rulo işe hazır konuma getirildikten sonra şerit, yönlendirme makaralarıyla hattın eksenine oturtulur; eksenden kaçık giren şerit tüm pasajlarda kayar ve profilde burulma ile ölçü kaçığı oluşturur. Ağırlık kaydı bir sevkiyat işlemidir, hazırlığın parçası değildir. Dış sargıyı taşlamak ise yüzey kaplamasını bozar ve sahada yalnızca hasarlı sargının kesilerek çıkarılmasıyla çözülmesi gereken bir soruna yanlış müdahaledir.
Dayanak: 12UY0087-4/B2 Açık Profil Çekme (Rollform) / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.4 (rulo malzemenin hatta hazırlanması ve yönlendirilmesi)
16. Pasajları tamamlayan profilde boyuna hafif burulma ve kamburluk görülmektedir. Hat üzerinde doğru müdahale hangisidir?
- A) Profili presle bastırıp elle düzeltmeye çalışmak
- B) Çekme hızını en üst kademeye alarak gerilim yaratmak
- C) Doğrultma makarası ayarlarıyla profili yönlendirmek
- D) Kesim boyunu kısaltarak eğrilik payını yok saymak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Doğrultma makarası ayarlarıyla profili yönlendirmek
Pasajlarda işlemi tamamlanan ürün, doğrultma makarası ile yönlendirilerek burulma ve kamburluk giderilir; bu, hattın kendi düzeltme adımıdır ve profil hareket hâlindeyken sürekli etkir. Profili hat dışında presleyip elle düzeltmek sahada sık denenir, ölçüyü parça parça değiştirdiği için tekrarlanabilir sonuç vermez. Hızı yükseltmek de gerilimi kontrollü artırmaz, yalnızca sapmayı büyütür.
Dayanak: 12UY0087-4/B2 Açık Profil Çekme (Rollform) / Öğrenme Çıktısı 2, başarım ölçütü 2.2 (doğrultma makarası ile ürünün yönlendirilmesi)
17. Rollform hattında istenen boyda kesilen ilk profil elde edildiğinde operatörün yapması gereken nedir?
- A) Parçayı imalat resmi ölçüleriyle karşılaştırıp onaylamak
- B) Seriyi tamamlayıp son parçayı örnek olarak ölçmek
- C) Kesim sayacının verdiği boy değerini esas almak
- D) Yalnızca profil ağırlığını tartarak uygunluğa karar vermek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Parçayı imalat resmi ölçüleriyle karşılaştırıp onaylamak
Kesilen parçanın imalat resmindeki ölçülere uygunluğunun kontrolü, seri üretime geçmeden ilk parçada yapılır; böylece hatalı ayar tek parçayla sınırlı kalır. Sayaç değerine güvenmek sahada çok görülen bir hatadır, çünkü sayaç şerit kaymasını ve kesme ünitesindeki gecikmeyi göstermez. Seriyi bitirip son parçayı ölçmek ise sapmayı ancak tüm parti üretildikten sonra ortaya çıkarır.
Dayanak: 12UY0087-4/B2 Açık Profil Çekme (Rollform) / Öğrenme Çıktısı 3, başarım ölçütü 3.1 (son işlemler ve ürünün imalat resmine uygunluk kontrolü)
Pres (B3)
18. Prese yeni bir kalıp bağlayan operatör kurs boyu ayarını yaparken hangi verileri dikkate almalıdır?
- A) Vardiyada üretilecek toplam parça adedi ve süreyi
- B) Tezgâhın volan çapını ve kayış gerginlik değerini
- C) Atık toplama kabının hacmini ve yerleşim yerini
- D) Kalıp yüksekliği ile parçanın kalınlığını
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kalıp yüksekliği ile parçanın kalınlığını
Kurs boyu, bağlanan kalıbın yüksekliği ile işlenecek parçanın kalınlığına göre ayarlanır; koç bu iki büyüklüğe göre alt ölü noktada doğru kapanma verir. Üretim adedi, volan çapı veya atık kabı kurs ayarının girdisi değildir. Sahada sık yapılan hata, önceki işin kurs değerini kalıp yüksekliği değiştiği hâlde korumaktır; bu, ya eksik şekillendirmeye ya da kalıba aşırı yüklenip hasar vermeye yol açar.
Dayanak: 12UY0087-4/B3 Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (kalıbın tezgâha bağlanması ve çalışma ayarlarının malzemeye göre yapılması)
19. Kalıp bağlantısı tamamlanan preste, ilk parça basılmadan önce yapılması gereken kontrol hangisidir?
- A) Presi boşta çalıştırıp ayar ve bağlantıları görmek
- B) İlk parçayı basıp sonucuna göre bağlantıları sıkmak
- C) Kalıbı yağlayıp doğrudan seri üretime geçmek
- D) Kumandayı ayak pedalına alarak hızlı deneme yapmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Presi boşta çalıştırıp ayar ve bağlantıları görmek
Boşta çalıştırma kontrolü, malzeme yokken kalıbın doğru kapandığını, bağlantı elemanlarının tuttuğunu ve ayarların uygun olduğunu görmeyi sağlar; hata bu aşamada ortaya çıkarsa parça da kalıp da zarar görmez. Malzemeyle deneyip sonuca göre sıkma yapmak sahada yaygındır ve gevşek kalıpta kaçak hareket, çapak ve ağır ekipman hasarı riski yaratır. Yağlayıp doğrudan seriye geçmek de bu kontrolü atlar.
Dayanak: 12UY0087-4/B3 Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (makine ayarlarının kontrolü, presleme parametreleri)
20. Pres hattında çapak, talaş ve atık sac toplama kaplarının konumu belirlenirken hangi ölçüt esas alınır?
- A) Kabın en yakın çöp konteynerine yakın olması
- B) Kabın atığı alması ve geçiş yolunu kapatmaması
- C) Kabın forklift manevra alanının tam ortasında olması
- D) Kabın kalıp bağlama cıvatalarının üstüne denk gelmesi
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kabın atığı alması ve geçiş yolunu kapatmaması
Toplama kaplarının pozisyonu, atığın çıktığı noktadan doğrudan kaba düşmesini sağlayacak, aynı zamanda operatörün hareket ve kaçış yolunu kapatmayacak şekilde belirlenir; böylece hem çevre hem İSG gereği birlikte karşılanır. Kabı çöp konteynerine yakınlık ölçütüyle yerleştirmek sahada sık yapılır ve atığın yere saçılmasına, kayma-düşme riskine yol açar. Manevra alanına veya kalıp cıvatalarının üstüne koymak ise doğrudan tehlike yaratır.
Dayanak: 12UY0087-4/B3 Pres / Öğrenme Çıktısı 3, başarım ölçütü 3.1-3.2 (işlerde İSG kurallarının ve çevre koruma önlemlerinin uygulanması)
21. Preste sık tekrarlanan bir işte hızlanmak isteyen operatör, koruyucuyu sabitleyip iki el kumandasını devre dışı bırakmayı önermektedir. Doğru değerlendirme nedir?
- A) Yalnızca deneyimli operatörler için gevşetme yapılabilir
- B) Kısa seriler için koruyucu geçici olarak kaldırılabilir
- C) Koruyucu ve kumanda düzeni kurulduğu gibi kalmalıdır
- D) Ayak kumandası varsa iki el kumandası sökülebilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Koruyucu ve kumanda düzeni kurulduğu gibi kalmalıdır
Presleme işlemi, tezgâhın koruyucuları ve kumanda düzeni kurulduğu hâliyle çalışırken yapılır; bu düzenin amacı elin tehlikeli bölgede bulunduğu anda hareketi engellemektir. Deneyim ya da serinin kısalığı bu korumayı gereksiz kılmaz; ağır el yaralanmalarının tipik senaryosu tam da kısa süreliğine devre dışı bırakılan koruyucudur. Ayak kumandasının varlığı da el kumandasının koruma işlevini üstlenmez.
Dayanak: 12UY0087-4/B3 Pres / Öğrenme Çıktısı 2, başarım ölçütü 2.1 (presleme işlemi) ve Öğrenme Çıktısı 3, başarım ölçütü 3.1 (İSG kurallarının uygulanması)
Punch Pres (B4)
22. Punch pres tezgâhında yeni bir iş emrine geçen operatör, kontrol panelinden hangi programı seçmelidir?
- A) Bir önceki işte kullanılan ve doğrulanmış son programı
- B) İş emrine göre hazırlayıp doğruladığı CNC programını
- C) Tezgâhın hafızasında en çok çalıştırılan programı
- D) Zımba dizilimine göre otomatik önerilen programı
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) İş emrine göre hazırlayıp doğruladığı CNC programını
Punch preste sıra, iş emrine uygun CNC işleme programının hazırlanması ve ardından bu programın kontrol panelinden seçilmesidir; program parçanın delik düzenini, sırasını ve takım çağrılarını taşır. Önceki işin programını çağırmak sahada zaman kazanmak için yapılır ve yanlış zımba çağrısıyla hem parçayı hem takımı hurdaya çıkarır. Panelin önerdiği programı doğrulamadan çalıştırmak da aynı riski taşır.
Dayanak: 12UY0087-4/B4 Punch Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.5 (CNC işleme programının hazırlanması) ve Öğrenme Çıktısı 2, başarım ölçütü 2.1 (programın seçilmesi)
23. Punch pres taretine dişi ve erkek zımbaları takan operatörün, delme kalitesi için dikkat etmesi gereken temel eşleşme nedir?
- A) Zımba-matris boşluğunun sac kalınlığına uygunluğu
- B) Zımba gövdesinin taret yuvasından küçük seçilmesi
- C) Matris yüksekliğinin tabla kalınlığıyla eşitlenmesi
- D) Zımba sertliğinin sac sertliğinden düşük tutulması
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Zımba-matris boşluğunun sac kalınlığına uygunluğu
Seçilen parametreye uygun işleme aparatları takılırken belirleyici eşleşme, zımba ile matris arasındaki boşluğun işlenen sac kalınlığına uygun olmasıdır; boşluk uygun değilse kesme yüzeyi bozulur, çapak büyür ve takım erken yıpranır. Zımbayı taret yuvasından küçük seçmek merkezlemeyi bozar ve sahada kırık zımbanın en sık nedenidir. Zımbayı sactan yumuşak seçmek ise takımın hızla körelmesi demektir.
Dayanak: 12UY0087-4/B4 Punch Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3 (seçilen parametreye uygun işleme aparatlarının takılması)
24. CNC punch preste program çalıştırılmadan önce sacı tutan bağlama (kıskaç) elemanlarının konumu neden kontrol edilir?
- A) Kıskaçların sac yüzeyini boyamasını engellemek için
- B) Sacın tezgâh üzerinde daha hızlı ısınmasını sağlamak için
- C) Taret devir sayısının otomatik artmasını sağlamak için
- D) Zımbanın kıskaç bölgesine gelip çarpmasını önlemek için
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Zımbanın kıskaç bölgesine gelip çarpmasını önlemek için
Bağlama ve tutma elemanlarının konumu, zımba ile matrisin işlevini engellemediğini görmek için kontrol edilir; kıskacın işleme bölgesine denk gelmesi hâlinde takım kıskaca çarpar, zımba kırılır ve tezgâh zarar görür. Sahadaki tipik hata, önceki işten kalan kıskaç konumuyla yeni programı başlatmaktır. Kıskaç konumunun yüzey lekesi veya devir sayısı ile ilgisi yoktur, mesele takım ile kıskacın çakışmasıdır.
Dayanak: 12UY0087-4/B4 Punch Pres / Öğrenme Çıktısı 1, başarım ölçütü 1.3-1.4 (bağlama ve tutma elemanlarının konumunun kontrolü, malzemenin referans noktalarına yerleştirilmesi)
25. Punch preste işlemi biten parça iskeletten ayrıldıktan sonra operatörün izlemesi gereken son işlem sırası nasıl olmalıdır?
- A) Önce ölçü kontrolü, sonra çapak alma ve istifleme
- B) Önce çapak alma, sonra imalat resmine göre ölçüm
- C) Önce istifleme, sonra vardiya sonunda toplu ölçüm
- D) Önce paketleme, sonra sevkiyatta numune ölçümü
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Önce çapak alma, sonra imalat resmine göre ölçüm
Son işlemlerde önce parça tezgâhtan alınıp çapak ayırma yapılır, ardından imalat resmindeki ölçülere uygunluk kontrol edilir; çapaklı kenardan alınan ölçü gerçek boyutu göstermediği için sıra önemlidir. Çapak almadan ölçmek sahada sık yapılır ve tolerans içindeki parçayı hatalı, hatalı parçayı uygun gösterebilir. Ölçümü istifleme veya sevkiyata bırakmak ise hatanın tüm partiye yayılmasına yol açar.
Dayanak: 12UY0087-4/B4 Punch Pres / Öğrenme Çıktısı 3, başarım ölçütü 3.1-3.2 (son işlemler ve ürünün imalat resmine uygunluk kontrolü)
İlgili sayfalar
Metal Levha İşleme Tezgâh Operatörü belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.