Motosiklet Bakım Onarımcısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (13UY0123-4)

Doğru cevap: C) Yakıtı uygun kapalı kaba alıp kıvılcımsız alanda çalışmak

Benzin buharı havadan ağırdır, zeminde birikir ve uzaktaki bir kıvılcımla bile tutuşabilir; bu nedenle depo uygun kapalı bir kaba boşaltılır ve iş, kıvılcım ile ısı kaynağı bulunmayan havalandırılmış bir alanda yapılır. Sahada sık görülen hata, depoyu dolu bırakıp ısı uygulamak veya yakıtı açık kapta bekletmektir; ikisi de buharın tutuşması için gereken ortamı hazırlar, buharın kendiliğinden uçmasını beklemek ise servis içindeki buhar yükünü artırır.

Dayanak: 13UY0123-4/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / ÖÇ 1, ölçüt 1.2 (İSG ile ilgili risk etmenlerini azaltmayı açıklar)

Doğru cevap: A) Asite dayanıklı eldiven ve koruyucu gözlük

Akü elektroliti asit içerir; sıçraması hâlinde en ağır yaralanma gözde olur, bu yüzden asite dayanıklı eldivenle birlikte göz koruması kullanılır. Bez veya ince lateks eldiven asidi geçirir ve gözü hiç korumaz; kulak tıkacı ya da toz maskesi ise bu işte karşılaşılan tehlikeye karşılık gelmez, çünkü KKD ortamdaki gerçek tehlikeye göre seçilir.

Dayanak: 13UY0123-4/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / ÖÇ 1, ölçüt 1.2 (risk etmenlerini azaltma; tehlikeye uygun KKD seçimi)

Doğru cevap: D) Atık yağı ayrı ve sızdırmaz kapalı kapta biriktirmek

Atık madeni yağ ve yağ emmiş filtre tehlikeli atıktır; türüne göre ayrı, etiketli ve sızdırmaz kaplarda toplanıp yetkili toplayıcıya teslim edilir. Farklı atıkları aynı varilde karıştırmak geri kazanımı imkânsız hâle getirir, filtreyi süzdürmeden atmak içindeki yağın zemine ve genel atığa karışmasına yol açar; çözücüyle inceltmek ise atığı yok etmez, yalnızca yayılmasını kolaylaştırır.

Dayanak: 13UY0123-4/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / ÖÇ 1, ölçüt 1.4 (çevre koruma önlemlerini açıklar)

Doğru cevap: B) Anahtarı kullanmayıp kalibrasyonlusuyla çalışmak

Kalibrasyon süresi dolmuş bir ölçme aletinin gösterdiği değer güvenilir sayılmaz; alet kullanım dışı bırakılıp kalibrasyonu geçerli olanla çalışılır ve durum kayda geçirilir. Düşük kademede kullanmak aletteki sapmayı ortadan kaldırmaz; havalı tabanca veya el hissiyle sıkmak ise alüminyum kapak dişlerinin sıyrılmasına ve conta kaçağına yol açan en yaygın atölye hatasıdır.

Dayanak: 13UY0123-4/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / ÖÇ 2, ölçüt 2.1 (kalite sağlamadaki teknikleri açıklar); A2 / ÖÇ 2, ölçüt 2.5 (ölçü ve muayene aletlerinin kalibrasyon takibi)

Doğru cevap: D) İşlemi durdurup uygunsuzluğu kaydedip bildirmek

Uygun olmayan parça tespit edildiğinde işlem durdurulur, uygunsuzluk kayıt altına alınır ve yetkiliye bildirilir; böylece hem izlenebilirlik sağlanır hem de hatalı montaj önlenir. Parçayı işleyerek zorlamak ya da yakın ölçülü muadille devam etmek kısa sürede yeni bir arıza üretir; yalnızca teslimde yapılan sözlü bildirim ise kayıt oluşturmadığı için düzeltici faaliyeti başlatmaz.

Dayanak: 13UY0123-4/A1 - İSG, Çevre ve Kalite / ÖÇ 2, ölçüt 2.2 (çalışma sırasında saptanan hata ve arızaları gidermeye yönelik çalışmaları tarif eder)

Doğru cevap: A) Süre, bedel ve değişecek parçaları önceden bildirmek

Onarıma başlamadan önce tahmini süre, teslim tarihi, bakım onarım bedeli ve değiştirilecek parçalar müşteriye bildirilir ve onayı alınır; böylece hem beklenti yönetilir hem de sonradan çıkan ücret anlaşmazlığı önlenir. Bilgilendirmeyi fatura anına veya teslime bırakmak müşterinin işlem üzerinde karar verme hakkını ortadan kaldırır; yalnızca teslim gününü söylemek ise maliyet ve parça kalemini karanlıkta bırakır.

Dayanak: 13UY0123-4/A2 - İş Organizasyonu ve Ön Hazırlık / ÖÇ 1, ölçüt 1.4 (araç onarım süresi, teslim tarihi, bakım onarım bedeli ve değiştirilecek parçalar hakkında müşteriye bilgi verir)

Doğru cevap: B) Şase üzerindeki uygun noktalardan kayışla bağlamak

Motosikletin ağırlık merkezi yüksek, dayanma yüzeyi dardır; yük üreticinin belirttiği şase noktalarından alınıp kayışla bağlanmalı, ön tekerlek takozla desteklenmelidir. Yan sehpa lift yükünü taşıyacak bir bağlantı elemanı değildir; egzoz ve amortisör de taşıyıcı olmadığı için kayış altında ezilir veya kayarak aracın lift üzerinde devrilmesine yol açar.

Dayanak: 13UY0123-4/A2 - İş Organizasyonu ve Ön Hazırlık / ÖÇ 1, ölçüt 1.1 (makine ve ekipmanların fiziki durumu ile güvenlik düzeneklerinin işlerliğini denetler); ÖÇ 3, ölçüt 3.1

Doğru cevap: C) Yüzeyleri örtüyle koruyup parçaları etiketlemek

Ön hazırlıkta boyalı ve plastik yüzeyler koruma örtüsüyle kapatılır, sökülen parça ve bağlantı elemanları söküm sırasına göre etiketlenip ayrı ayrı toplanır; bu, montajda eksik ve yanlış cıvata kullanımını engeller. Cıvataları tek kutuda karıştırmak farklı boy ve diş adımlarının yanlış yuvaya girmesine, tinerli bezle silmek ise boyanın ve plastik parçanın zarar görmesine yol açar.

Dayanak: 13UY0123-4/A2 - İş Organizasyonu ve Ön Hazırlık / ÖÇ 2, ölçüt 2.3 (otonom bakım ve temizlik işlemlerini uygular); ÖÇ 3, ölçüt 3.3 (kalite gerekliliklerini uygular)

Doğru cevap: D) Şase ve motor numarasından modeli doğrulayıp istemek

Aynı model adı altında yıl ve varyanta göre farklı parça kodları bulunabildiğinden, talep şase ve motor numarasıyla doğrulanan araç kimliği üzerinden yapılır. Görsel benzerlik dıştan aynı görünen ama ölçüsü farklı parçaları eleyemez; müşterinin beyan ettiği model yılı çoğu zaman tescil yılıyla karışır ve önceki iş emrini kopyalamak varyant farkını taşımaz.

Dayanak: 13UY0123-4/A2 - İş Organizasyonu ve Ön Hazırlık / ÖÇ 2, ölçüt 2.1 (bakım faaliyetlerinde kullanılacak malzemeleri temin eder); ÖÇ 1, ölçüt 1.2 (parçaların kullanım ömrünü takip eder)

Doğru cevap: A) Aracı düz zeminde dik konumda tutarak okumak

Motosiklette seviye, araç düz zeminde ve dik konumdayken okunur; çubuğun yuvaya vidalanarak mı yoksa dayandırılarak mı okunacağı modele göre değiştiğinden üreticinin yönergesine bakılır ve motor kısa süre çalıştırılıp durdurulduktan sonra yağın kartere inmesi beklenir. Yan sehpadayken araç yana yattığı için seviye olduğundan yüksek görünür ve motor eksik yağla yola çıkar; çalışır motorda ya da yağ konduktan hemen sonra alınan okuma da gerçek seviyeyi vermez.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 1, ölçüt 1.1 (periyodik bakımın nasıl yapılacağını açıklar)

Doğru cevap: D) Katalog değerine göre ayarlayıp aks somununu sıkmak

Zincir boşluğu üreticinin verdiği ölçü aralığında ayarlanır, sağ ve sol gergi işaretleri eşitlenir ve aks somunu belirtilen tork değerinde sıkılır; süspansiyon çalışırken boşluk azaldığı için ayar sıfır boşlukla yapılmaz. Zinciri sonuna kadar germek çıkış mili yatağını ve zinciri erken yorar; gözle kestirmek ya da somunu tork değeri vermeden sıkmak ise aksın sürüş sırasında kaymasına yol açar.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 3 (araç üzerinde periyodik bakım, arıza tespiti ve onarımı yapar)

Doğru cevap: B) Devredeki havayı usulüne uygun tahliye edip denemek

Süngerimsi kol hissi tipik olarak hidrolik devrede sıkışan hava veya nem almış sıvı anlamına gelir; devre usulüne uygun hava alınıp sıvı yenilenerek düzeltilir ve kaçak olup olmadığı araştırılır. Yalnızca seviye tamamlamak belirtiyi geçici olarak örter, balata zımparalamak sürtünme yüzeyini bozar; kaliper pistonuna uygun olmayan gres sürmek ise keçeyi şişirip frenin geri dönmemesine yol açabilecek kadar tehlikelidir.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 3 (araç üzerinde periyodik bakım, arıza tespiti ve onarımı yapar)

Doğru cevap: C) Lastikler soğukken üretici değerine göre ayarlamak

Basınç, lastik soğukken ve üreticinin o araç için verdiği değere göre ayarlanır; sıcak lastikte ölçülen değer genleşme nedeniyle yüksek çıkar, bu değere göre hava düşürülürse araç eksik basınçla yola çıkar. Ön ve arka basınçlar yük dağılımı farklı olduğu için genellikle aynı değildir; aşınma değerlendirmesi de yanak görünümüyle değil diş derinliği ve aşınma göstergesiyle yapılır.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 1, ölçüt 1.2 (bakım, onarım yapılacak aracın teknik durumunu açıklar)

Doğru cevap: A) Buji aralığını ve elektrot rengini incelemek

Buji tırnak aralığı ve elektrot rengi hem ateşleme kalitesini hem de karışım durumunu okutur; bu nedenle ateşleme şikâyetinde ilk bakılan yer bujidir ve aralık üreticinin verdiği ölçüye getirilir. Rölanti devrini yükseltmek arızayı yalnızca gizler, kabloyu bantlamak yalıtım sorununu kalıcı biçimde çözmez, kumlanan bujiyi aralık ölçmeden takmak ise teklemeyi çoğu kez aynen sürdürür.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 4 (aracın elektrik aksamlarının bakımını ve onarımını yapar)

Doğru cevap: B) Motor soğukken katalog değerine göre ölçüp ayarlamak

Supap boşluğu, üretici aksini belirtmedikçe motor soğukken ve ilgili silindir sıkıştırma üst ölü noktasındayken kataloğun verdiği ölçüye göre ayarlanır; sıcak motorda parçalar genleştiği için okunan değer gerçek boşluğu yansıtmaz. Sesi kesmek amacıyla boşluğu sıfırlamak supabın tam kapanmasını engelleyip oturma yüzeyinin yanmasına yol açar, contayı yenileyip ayarı atlamak ise şikâyeti olduğu gibi bırakır.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 3 (araç üzerinde periyodik bakım, arıza tespiti ve onarımı yapar)

Doğru cevap: C) Şarj gerilimi ve kaçak akım ölçümü yapmak

Sürekli boşalan aküde iki olasılık vardır: şarj sistemi aküyü dolduramıyordur ya da kontak kapalıyken devrede kaçak akım vardır; ikisi de ölçümle ayırt edilir ve parça değişimine ancak bundan sonra karar verilir. Ölçüm yapmadan akü değiştirmek aynı şikâyetin kısa sürede tekrarlamasına yol açar; kutup başı bakımı veya marş motoruna yönelmek ise şarj ve kaçak kaynağını hiç sınamaz.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 4 (aracın elektrik aksamlarının bakımını ve onarımını yapar)

Doğru cevap: D) Keçe ve iç mil yüzeyini kontrol edip keçeyi yenilemek

Ön amortisördeki yağ izi keçe kaçağının göstergesidir; keçe yenilenirken iç mil yüzeyi çizik ve korozyon yönünden incelenir, çünkü bozuk yüzey yeni keçeyi de kısa sürede tahrip eder. Kaçan yağ fren diskine ve lastiğe ulaşabildiği için silip geçmek doğrudan güvenlik riskidir; yay ön yükünü artırmak veya elle bastırıp sese bakmak kaçağın nedenini ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 3 (araç üzerinde periyodik bakım, arıza tespiti ve onarımı yapar)

Doğru cevap: A) Teşhis cihazıyla kodu okuyup ilgili devreyi ölçmek

Elektronik sistemde teşhis, hafızadaki arıza kodunun teşhis cihazıyla okunmasıyla başlar; kod arızanın hangi devrede olduğunu gösterir, bu nedenle koddan sonra ilgili sensör, kablo ve soket ölçümle sınanır ve parça kararı ölçüm sonucuna göre verilir. Akü kutbunu sökmek yalnızca kaydı silip belirtiyi gizler, sensör ucunu köprülemek kumanda ünitesine zarar verebilecek bir müdahaledir; kod okumadan parça değiştirmek ise maliyeti müşteriye yükleyen ve arızayı çoğu kez yerinde bırakan bir deneme yöntemidir.

Dayanak: 13UY0123-4/B1 - Araç Üzerinde Periyodik Bakım, Arıza Tespit ve Onarım / ÖÇ 5 (aracın elektronik sistemlerinin bakımını yapar)

Doğru cevap: B) Sistemi devre dışı bırakıp yalıtkan eldiven takmak

Yüksek gerilim hattında çalışmadan önce sistem üreticinin yönergesine göre devre dışı bırakılır, artık enerjinin boşalması beklenir ve uygun sınıfta yalıtkan eldivenle yalıtımlı el aleti kullanılır. Kontağı kapatmak hattın enerjisiz olduğunu kanıtlamaz, 12 V aküyü sökmek yüksek gerilim tarafını güvenli kılmaz; uygun kategoride olmayan ölçü aletiyle ölçüm ise hem yanlış okuma hem de ark riski üretir.

Dayanak: 13UY0123-4/B2 - Elektrikli Araçların Bakım ve Onarımı / ÖÇ 4, ölçüt 4.1 (gerçekleştirdiği işlerde İSG kurallarını uygular); ÖÇ 1, ölçüt 1.1

Doğru cevap: C) Paketi izole alana alıp yönergeye göre işlem yapmak

Şişmiş veya darbe almış hücre termal kaçak riski taşır; paketin enerjisi üreticinin yönergesine göre kesilir, paket yanıcı malzemeden uzak, izole ve gözlenebilir bir alana alınır ve yönergede tanımlı işlem uygulanır. Hücreyi delmek yanıcı gaz ve elektrolit çıkışına yol açar, şişmiş paketi araçta bırakıp şarja bağlamak riski doğrudan büyütür; tek hücreyi değiştirip paketi kapatmak ise hücreler arasındaki dengesizliği ve altta yatan nedeni yerinde bırakır.

Dayanak: 13UY0123-4/B2 - Elektrikli Araçların Bakım ve Onarımı / ÖÇ 1, ölçüt 1.1 (batarya paketinin fiziki kontrollerini yapar); ölçüt 1.5 (uyarı ve güvenlik işaretlerinin kontrolü)

Doğru cevap: A) Şarj ünitesi ve soket kontaklarını ölçerek kontrol etmek

Şarj olmama şikâyetinde zincirin en erişilebilir ve en sık bozulan halkalarından başlanır: besleme, şarj ünitesi çıkışı, soket ve kontaklardaki oksitlenme ile gevşeklik ölçümle sınanır. Doğrudan batarya paketini değiştirmek en pahalı parçayı kanıtsız suçlamak olur; süreyi uzatmak arızayı hiç sınamaz, uygun olmayan uzatma kablosu ise gerilim düşümü ve ısınma yaratarak yeni bir risk ekler.

Dayanak: 13UY0123-4/B2 - Elektrikli Araçların Bakım ve Onarımı / ÖÇ 3, ölçüt 3.1 ve 3.3 (şarj aletinin fiziki kontrolü; akım ve gerilim değerlerinin etiket değerlerine uygunluğu)

Doğru cevap: C) İzolasyon direncini uygun cihazla ölçmek

Gövdeye kaçak, yüksek gerilim devresi ile şase arasındaki yalıtımın zayıflaması demektir ve ancak uygun izolasyon ölçüm cihazıyla, yeterli test gerilimi altında sınanabilir. Avometin süreklilik kademesi bu gerilimi uygulamadığı için zayıflamış yalıtımı sağlam gösterir; arıza lambasını resetlemek belirtiyi siler, gözle kontrol ise kablo içindeki yalıtım bozulmasını yakalayamaz.

Dayanak: 13UY0123-4/B2 - Elektrikli Araçların Bakım ve Onarımı / ÖÇ 1, ölçüt 1.2 (batarya paketindeki devre elemanlarının fiziki ve elektriksel kontrolünün nasıl yapılacağını açıklar); ÖÇ 4, ölçüt 4.1

Doğru cevap: D) Fren, lastik ve aydınlatmayı kontrol edip kask takmak

Yol testi, aracın yola çıkabilir durumda olduğu doğrulandıktan sonra yapılır: fren, lastik, aydınlatma ve gevşek bağlantılar teste çıkmadan kontrol edilir, sürüş kask ve koruyucu donanımla, güzergâhı önceden belirlenmiş yolda trafik kurallarına uyularak gerçekleştirilir. Fren kontrolünü teste bırakmak arızayı en riskli anda öğrenmek demektir; güzergâh ve trafik yoğunluğu ise gözlemi engellemeyecek biçimde teknisyen tarafından seçilir.

Dayanak: 13UY0123-4/B3 - Yol Testi / ÖÇ 1, ölçüt 1.1 ve 1.3 (güzergâhı belirlenmiş yolda trafik kurallarına uygun sürüşle yol testi; frenlenme performansının test edilmesi). Birim giriş şartı: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında sürücü belgesi

Doğru cevap: B) Şikâyetin çıktığı hız ve yük koşullarını oluşturmak

Bir arızanın giderildiği, ancak şikâyetin ortaya çıktığı koşullar güvenli biçimde yeniden oluşturulup belirti gözlenmediğinde söylenebilir; bu nedenle test, şikâyetin bildirildiği hız, vites ve yük durumunu kapsayacak şekilde planlanır. Yalnızca düşük hızda dolaşmak titreşimi hiç uyandırmaz; tekrarlamadı diye kaydı kapatmak, aracı doğrulanmamış hâlde teslim etmek anlamına gelir.

Dayanak: 13UY0123-4/B3 - Yol Testi / ÖÇ 1, ölçüt 1.2 (mekanik aksamın çalışıp çalışmadığının gözlenmesi); ÖÇ 2, ölçüt 2.2 (araca yapılan işleme uygun hız, devir ve süre limitleri içinde yol testi)

Doğru cevap: A) Bulguyu iş emrine işleyip müşteriye açıklamak

Yol testinde görülen her bulgu iş emrine yazılır ve müşteriye anlaşılır biçimde açıklanır; bu hem izlenebilirliği hem de güvenlikle ilgili kararın müşteriyle birlikte alınmasını sağlar. Frenden gelen metalik ses çoğunlukla balata ömrünün sonuna gelindiğini gösterdiğinden, kayıtsız sözlü bildirim ya da sesin geçeceği beklentisiyle teslim, hem güvenlik hem de sorumluluk açısından kabul edilemez.

Dayanak: 13UY0123-4/B3 - Yol Testi / ÖÇ 2, ölçüt 2.3 (yol testinde karşılaşılan olası arıza ve aksaklıkları listeler); ÖÇ 3, ölçüt 3.3 (kalite gerekliliklerini uygular)