NC/CNC Tezgâh İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (14UY0202-3)
MYK NC/CNC Tezgâh İşçisi (14UY0202-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
1. Torna tezgâhında paslanmaz mil işlenirken uzun sarmal talaş çıkıyor ve talaş takım tutucuya sarılmaya başlıyor. Operatörün doğru davranışı nedir?
- A) Tezgâh dönerken talaşı bez sarılı elle çekip almak
- B) Talaşı basınçlı hava tabancasıyla üfleyerek dağıtmak
- C) Tezgâhı durdurup talaşı kanca ve fırça ile almak
- D) Kapağı açıp talaşı kumpasın ucuyla dışarı çekmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Tezgâhı durdurup talaşı kanca ve fırça ile almak
Sarmal talaş jilet gibi keskindir ve dönen mile sarıldığında eli içine çeker; bu nedenle talaş yalnızca tezgâh tam durduktan sonra kanca veya fırça ile alınır. Tezgâh dönerken bezle veya ölçü aletiyle müdahale sahada en sık yaralanma nedenlerindendir; basınçlı hava ise talaşı göze ve kılavuz yollarına savurduğu için ayrıca sakıncalıdır.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'İş sağlığı ve güvenliği konusundaki kuralları sıralar' ve 'Gerçekleştirdiği iş ile ilgili tehlike ve riskleri listeler'
2. Yeni başlayan bir çalışan, talaş sıcak olduğu için torna tezgâhında parça ölçerken ve talaş alırken bez iş eldiveni takmak istiyor. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Döner aksam yanında eldiven takılmaz, kanca kullanılır
- B) Kalın deri eldiven takılırsa dolanma riski ortadan kalkar
- C) İki kat bez eldiven takıp tezgâha daha az yaklaşmak yeterli
- D) Bileği lastikli eldiven takılarak iş sürdürülebilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Döner aksam yanında eldiven takılmaz, kanca kullanılır
Dönen ayna, parça ve talaş yakınında eldiven kumaşı takılıp eli makineye çeker; bu yüzden döner aksam yanında eldiven kullanılmaz, sıcak talaş için kanca ve fırça gibi el uzatmayan araçlar tercih edilir. Deri, çift kat veya bileği lastikli eldivenin riski azalttığı düşüncesi yaygın bir yanılgıdır; kumaş bir kez kapıldığında kalınlık dolanmayı engellemez, aksine tutunma yüzeyini büyütür.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'Yapılan işe uygun kişisel koruyucu donanımları sıralar'
3. Vardiya değişiminde tezgâhı devralan operatör, aynaya bağlı parçayı elle kontrol ediyor. Tezgâhı çalıştırmadan önce mutlaka doğrulaması gereken nedir?
- A) Soğutma sıvısı seviyesinin ve filtre temizliğinin uygun olduğu
- B) Program sayacının önceki vardiyada sıfırlanmış olduğu
- C) Takım ömrü sayfasındaki uç değişim tarihinin girildiği
- D) Ayna anahtarının aynadan alındığı ve siperin kapalı olduğu
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ayna anahtarının aynadan alındığı ve siperin kapalı olduğu
Aynada unutulan anahtar tezgâh çalıştığında mermi gibi fırlar ve koruyucu siper kapalı değilse doğrudan operatöre isabet eder; bu ikisi çalıştırma öncesi vazgeçilmez kontroldür. Sayaç, soğutma seviyesi ve takım ömrü kaydı üretim açısından önemli olsa da can güvenliğini ilgilendirmediği için çalıştırma öncesi ilk sırada değildir.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'Çalışma yerinin ve ekipmanların düzenli tutulması konusundaki kuralları sıralar' ve 'Tehlike oluşturabilecek durumları sıralar'
4. İşleme sırasında tezgâhın elektrik panosundan yanık kokusu geliyor; bu, operatörün kendi imkânıyla anında gideremeyeceği bir durum. İzlenmesi gereken doğru sıra nedir?
- A) Vardiya bitene kadar üretimi tamamlayıp formda belirtmek
- B) Tezgâhı acil durdurup alanı boşaltıp amire bildirmek
- C) Pano kapağını açıp kokunun kaynağını kendisi aramak
- D) Havalandırmayı artırıp tezgâhı düşük devirde sürdürmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Tezgâhı acil durdurup alanı boşaltıp amire bildirmek
Anında giderilemeyecek türden tehlikelerde doğru sıra; enerjiyi kesip tehlike alanını boşaltmak ve yetkiliye bildirimde bulunmaktır, çünkü elektriksel arıza kısa sürede yangına dönüşebilir. Panoyu açıp kaynağı aramak yetki ve eğitim gerektiren bir müdahaledir; üretimi tamamlayıp sonra bildirmek ise tehlikeyi vardiya boyunca sürdürmek anlamına gelir.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'Tehlike oluşturabilecek durumları sıralar' ve 'Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarla iletişime geçilmesi gereken ilgili kurumları eşleştirir'
5. Kapalı bir bölümde çok sayıda tezgâhta yoğun soğutma sıvısı kullanılıyor ve ortamda yağ sisi birikiyor. Alınması gereken doğru önlem hangisidir?
- A) Pencereleri açıp vantilatörü tezgâha doğru yöneltmek
- B) Tezgâh kapaklarını açık bırakarak sisin dağılmasını sağlamak
- C) Devri düşürüp soğutma sıvısını azaltarak çalışmak
- D) Yerel emiş ve ortam havalandırmasını devrede tutmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Yerel emiş ve ortam havalandırmasını devrede tutmak
Yağ sisi solunum yoluyla alınan bir ortam kirleticisidir ve doğru çözüm, sisi kaynağında toplayan yerel emiş ile ortam havalandırmasının birlikte çalıştırılmasıdır. Kapakları açmak veya vantilatörle üflemek sisi seyreltmez, tüm bölüme dağıtır; soğutmayı azaltmak ise takım ömrünü ve parça kalitesini bozarak yeni bir sorun yaratır.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'Risk faktörlerinin azaltılmasına yönelik alınacak önlemleri listeler'
6. Tezgâh çevresinde yağa bulanmış talaş, kullanılmış soğutma sıvısı ve yağ silinmiş üstübü birikmiş durumda. Atıkların doğru yönetimi nasıl olmalıdır?
- A) Yağlı üstübü ve atık sıvıyı tehlikeli atık olarak ayırmak
- B) Talaş konteynerine hepsini atıp hurdaya birlikte göndermek
- C) Atık sıvıyı yağ ayırıcıya döküp üstübüyü çöpe atmak
- D) Üstübüyü kurutup evsel atıkla, sıvıyı gidere vermek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Yağlı üstübü ve atık sıvıyı tehlikeli atık olarak ayırmak
Metal talaşı geri dönüştürülebilir bir malzeme iken yağa doymuş üstübü ve kullanılmış soğutma sıvısı tehlikeli atık sınıfındadır; bu yüzden ayrı kaplarda toplanıp yetkili tarafa teslim edilir. Hepsini hurda konteynerine atmak geri dönüşüm akışını kirletir, sıvıyı gidere veya ayırıcıya dökmek ise atığı su hattına taşıdığı için çevresel kirlenmeye yol açar.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'Tehlikeli ve zararlı atıkları sıralar' ve 'Tehlikeli ve zararlı atıkların, diğer malzemelerden ayrıştırılması esaslarını listeler'
7. Ölçüm sırasında kullanılan mikrometrenin etiketindeki kalibrasyon tarihinin geçtiği fark ediliyor; o mikrometreyle vardiya boyunca parça ölçülmüş. Ne yapılmalıdır?
- A) Aleti mastarla karşılaştırıp uygunsa kullanmayı sürdürmek
- B) Yeni bir aletle yalnızca bundan sonraki parçaları ölçmeye başlamak
- C) Aleti kullanımdan çekip ölçülmüş parçaları tekrar kontrol etmek
- D) Etiketi güncelleyip kalibrasyonu bir sonraki plana bırakmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Aleti kullanımdan çekip ölçülmüş parçaları tekrar kontrol etmek
Kalibrasyon süresi geçmiş aletle alınan ölçümler güvenilir kabul edilmez; bu nedenle alet kullanımdan çekilir ve o aletle ölçülmüş parçalar geriye dönük olarak yeniden değerlendirilir. Yalnızca bundan sonrasını düzeltmek, şüpheli parçaların sevk edilmesine izin verdiği için eksik bir önlemdir; etiketi güncellemek ise ölçüm izlenebilirliğini tamamen ortadan kaldırır.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'Ölçme aletlerinin kalibrasyon takibini açıklar'
8. Teknik resimde çapı 30 ±0,1 mm istenen parça ölçüldüğünde 30,18 mm çıkıyor. Operatörün doğru davranışı hangisidir?
- A) Sapma küçük olduğu için parçayı sevk listesine eklemek
- B) Parçayı uygunsuz olarak ayırmak ve süreci durdurup bildirmek
- C) Bir sonraki parçada tolerans içinde kalınacağını varsayıp devam etmek
- D) Aynı parçayı ikinci kez ölçüp küçük olan değeri kaydetmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Parçayı uygunsuz olarak ayırmak ve süreci durdurup bildirmek
İstenen ölçünün üst sınırı 30,1 mm olduğu hâlde parça 30,18 mm ölçüldüğü için tolerans aralığının dışındadır; süreç durdurulup durum bildirilerek sapmanın nedeni giderilir. Sapmayı küçük görüp sevk etmek veya tekrar ölçüp düşük değeri kaydetmek, uygunsuz parçanın müşteriye ulaşmasına ve sapmanın büyüyerek tüm partiyi kapsamasına yol açar.
Dayanak: 14UY0202-3/A1 — Bilgi ifadesi: 'Uygulamada izin verilen tolerans ve sapmaları sıralar' ve 'Talimatlarda yer alan kalite sistemi gerekliliklerini listeler'
B1 - Tornalama İşlemleri
9. İş emrinde parça numarasıyla birlikte resim revizyon numarası yazılı. Operatör tezgâh başındaki dosyada farklı revizyonlu bir resim buluyor. Ne yapmalıdır?
- A) Tezgâh başındaki resmi güncel kabul ederek işleme başlamak
- B) İki resimdeki ortak ölçüler üzerinden üretimi sürdürmek
- C) Önceki partide kullanılan programı aynen çalıştırmak
- D) İş emrindeki revizyonu doğrulamadan üretime başlamamak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) İş emrindeki revizyonu doğrulamadan üretime başlamamak
İş emri; parça numarası, adet ve geçerli resim revizyonunu bildiren bağlayıcı belgedir, bu yüzden resim revizyonu iş emriyle eşleşmeden üretime başlanmaz. Tezgâh başındaki nüshayı güncel varsaymak veya ortak ölçülerle devam etmek, revizyonla değişen ölçünün gözden kaçmasına ve tüm partinin hurda olmasına yol açar.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'İş emrinin içeriğini açıklar'
10. İnce cidarlı bir kovan üç ayaklı universal aynaya bağlanıp işlendikten sonra, ayna çözüldüğünde parçanın yuvarlaklığını kaybettiği görülüyor. Doğru çözüm nedir?
- A) Aynayı daha fazla sıkarak parçanın oynamasını engellemek
- B) Devri düşürüp aynı sıkma kuvvetiyle işlemeye devam etmek
- C) Sıkma kuvvetini azaltıp yumuşak geniş çene kullanmak
- D) Parçayı sadece punta ile destekleyip aynasız işlemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Sıkma kuvvetini azaltıp yumuşak geniş çene kullanmak
İnce cidarlı parça üç noktadan yüksek kuvvetle sıkıldığında elastik olarak içeri çöker, işlendikten sonra ayna çözülünce geri açılır ve ölçü bozulur; çözüm sıkma kuvvetini parçaya göre ayarlamak ve teması yayan geniş yüzeyli yumuşak çene kullanmaktır. Daha fazla sıkmak deformasyonu artırır; devri düşürmek ise bağlamadan gelen şekil hatasını gidermez.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Bağlama aparatının sıkma kuvvetini iş parçasına göre tanımlar' ve 'Takım ve iş parçası için gerekli olan bağlama aparatını açıklar'
11. Boyu çapına göre çok uzun olan bir mil yalnızca aynadan bağlanarak işleniyor; serbest uca yaklaşıldıkça titreşim artıyor ve çap sapıyor. Doğru uygulama nedir?
- A) Serbest ucu punta ile destekleyip gerekirse lunet kullanmak
- B) İlerlemeyi artırıp tek pasoda işlemeyi tamamlamaya çalışmak
- C) Aynadan çıkan boyu uzatıp takımı serbest uca yaklaştırmak
- D) Devri yükselterek titreşimin kendiliğinden azalmasını beklemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Serbest ucu punta ile destekleyip gerekirse lunet kullanmak
Serbest uçtan uzayan parçanın rijitliği hızla düşer ve kesme kuvveti altında geri esneyerek hem titreşim hem çap sapması yaratır; punta ile ikinci uçtan destek vermek, çok uzun parçalarda ise lunet eklemek bu esnemeyi engeller. İlerlemeyi veya devri artırmak kesme kuvvetini ve tahriki büyüttüğü için titreşimi azaltmaz, çoğu zaman şiddetlendirir.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Parçanın tezgâha bağlanma yöntemini açıklar' ve 'Parçalar üzerinde oluşabilecek uygunsuzlukları açıklar'
12. Kısa boylu bir parça, ayna çeneleriyle dış çapından kavranarak yüksek devirde işlenecek. Bağlama güvenliği için doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Yüksek devirde merkezkaç kuvvetin sıkmayı artıracağını varsaymak
- B) Devir arttıkça sıkma kuvvetinin azalacağını hesaba katmak
- C) Sıkma basıncını sabit tutup devri istenildiği kadar yükseltmek
- D) Ayna üzerinde yazılı azami devir sınırını üretim hızı için aşmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Devir arttıkça sıkma kuvvetinin azalacağını hesaba katmak
Dış çaptan kavramada devir yükseldikçe çenelerin kendi kütlesine etkiyen merkezkaç kuvveti dışa doğru çalışır ve parçayı tutan etkin sıkma kuvvetini azaltır; bu nedenle devir, bağlama biçimine ve ayna üzerinde belirtilen sınıra göre seçilir. Merkezkaç kuvvetin sıkmayı artırdığını varsaymak yaygın ama tehlikeli bir yanılgıdır ve yüksek devirde parçanın aynadan fırlamasıyla sonuçlanabilir.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Bağlama aparatının sıkma kuvvetini iş parçasına göre tanımlar'
13. Yeni bir parçanın iş parçası sıfır noktası tanımlandı ve program ilk kez çalıştırılacak. Çarpma riskini azaltmak için doğru yöntem nedir?
- A) İlk çalıştırmayı tek blok ve düşük ilerleme oranıyla yapmak
- B) Önceki parçanın iş koordinat değerlerini aynen kullanmak
- C) Yalnızca hızlı ilerleme oranını düşürüp otomatik çalıştırmak
- D) Sıfır noktasını göz kararı belirleyip ilk parçayı ölçmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) İlk çalıştırmayı tek blok ve düşük ilerleme oranıyla yapmak
Sıfır noktası ve program ilk kez birlikte denendiğinde, tek blok modu her satırı operatör onayına bağlar ve düşük ilerleme oranı hata fark edildiğinde durdurma için zaman kazandırır. Sadece hızlı ilerlemeyi düşürmek kesme hareketlerindeki hatayı yakalamaz; önceki parçanın koordinatlarını devralmak ise farklı bağlamada doğrudan çarpma nedenidir.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Torna tezgâhını çalıştırma ve durdurma yöntemlerini açıklar' ve 'Parçanın sıfır noktasını açıklar'
14. Torna tezgâhı çalışırken eksen aşırı yol (limit) alarmı vererek duruyor ve panelde alarm mesajı görünüyor. Operatörün doğru davranışı nedir?
- A) Alarmı sıfırlayıp programı kaldığı yerden başlatmak
- B) Tezgâhı kapatıp açarak alarmın silinmesini sağlamak
- C) Limit anahtarını devre dışı bırakıp çalışmaya devam etmek
- D) Alarm mesajını okuyup ekseni el ile güvenli yöne almak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Alarm mesajını okuyup ekseni el ile güvenli yöne almak
Aşırı yol alarmı eksenin izin verilen strok sınırını aştığını bildirir; doğru yol, mesajı okuyup hangi eksenin hangi yönde sınırı aştığını belirlemek ve ekseni el ile güvenli yöne geri almaktır. Alarmı okumadan sıfırlamak veya tezgâhı kapatıp açmak nedeni ortadan kaldırmaz; limit anahtarını devre dışı bırakmak ise koruma sistemini iptal ettiği için ağır hasara yol açar.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Kumanda panelindeki uyarı mesajlarını sıralar' ve 'Torna tezgâhını çalıştırma ve durdurma yöntemlerini açıklar'
15. Kesici uç için tanımlı ömür sayacı henüz dolmadığı hâlde uç kenarında belirgin aşınma ve parça yüzeyinde bozulma görülüyor. Ne yapılmalıdır?
- A) Sayaç dolana kadar aynı uçla üretime devam etmek
- B) Sayaç dolmasa da ucu değiştirip ilk parçayı ölçmek
- C) Aşınmayı telafi için takım offsetini artırarak sürdürmek
- D) Aşınan ucu zımparalayıp yeni kesme kenarı oluşturmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Sayaç dolmasa da ucu değiştirip ilk parçayı ölçmek
Ömür sayacı bir tahmindir; malzeme sertliği, paso ve soğutma koşulları değiştiğinde uç sayaç dolmadan da aşınır, bu yüzden fiili aşınma ve yüzey bozulması görüldüğünde uç değiştirilip ilk parça ölçülerek doğrulanır. Aşınmayı offsetle kapatmak ölçüyü bir süre tutar ama ısıyı büyütür; sert metal ucu zımparalamak ise kesme geometrisini ve kaplamayı bozduğu için ani uç kırılmasıyla biter.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Çalışma ömrü limitli kesici takım uçlarının kontrol yöntemlerini açıklar'
16. Aynı programla arka arkaya işlenen parçalarda dış çap ölçüsü parti ilerledikçe kademeli olarak büyüyor. Ölçüsel kararlılığı sağlamak için doğru yöntem nedir?
- A) Sapmayı ortalayıp partinin sonunda tek seferde düzeltmek
- B) Programdaki çap değerini kalıcı olarak küçültüp devam etmek
- C) Ara kontrol yapıp aşınma telafisini takım offsetine girmek
- D) Sapmayı tezgâh ısınmasına bağlayıp mola sonrasında ölçmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Ara kontrol yapıp aşınma telafisini takım offsetine girmek
Dış çapın parti boyunca kademeli büyümesi tipik olarak kesici uçtaki aşınmadan kaynaklanır; belirli aralıklarla ara kontrol yapıp ölçülen sapmayı takım aşınma offsetine girmek ölçüyü tolerans ortasında tutar. Programdaki nominal çapı kalıcı değiştirmek uç yenilendiğinde ters yönde hata üretir; sapmayı tezgâh ısınmasına bağlayıp beklemek ise nedeni yanlış teşhis ettiği için büyümeyi sürdürür.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Tezgâhın art arda işlemlerindeki ölçüsel kararlılığını sağlama yöntemlerini açıklar'
17. Ara kontrolde bazı parçaların ölçü dışı olduğu belirleniyor ve parti hâlâ tezgâh başında bekliyor. Kusurlu parçalar için doğru işlem hangisidir?
- A) Kusurluları etiketleyip ayrı yere alarak kayda geçirmek
- B) Kusurluları uygun parçalarla aynı kasada bekletip sonra ayırmak
- C) Kendi kararıyla yeniden işleyip sevk kasasına koymak
- D) Vardiya sonunda hepsini toplu şekilde hurdaya ayırmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kusurluları etiketleyip ayrı yere alarak kayda geçirmek
Uygunsuz parçalar uygun olanlarla karışmayacak şekilde hemen etiketlenip ayrı alana alınır ve kayda geçirilir; aynı kasada bekletmek karışma riskini vardiya boyunca sürdürür. Kendi kararıyla yeniden işlemek veya hepsini sorgusuz hurdaya ayırmak, sapmanın kök nedeninin kaybolmasına ve aynı hatanın sonraki partide tekrarlanmasına yol açar.
Dayanak: 14UY0202-3/B1 — Bilgi ifadesi: 'Kusurlu parçalar üzerinde yapılması gereken işlemleri açıklar' ve 'İmal ettiği parçalarda oluşabilecek kusurları açıklar'
B2 - Frezeleme İşlemleri
18. Mengeneye bağlanan parçanın alt yüzeyi paralel takozlara tam oturmamış ve frezelemeden sonra üst yüzey eğik çıkıyor. Doğru çözüm nedir?
- A) Mengeneyi daha kuvvetli sıkarak boşluğu kapatmaya çalışmak
- B) Eğikliği programdan Z ofseti vererek telafi etmek
- C) Takozlar sıkışana kadar plastik çekiçle parçayı oturtmak
- D) Parçayı takozsuz olarak mengene tabanına oturtmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Takozlar sıkışana kadar plastik çekiçle parçayı oturtmak
Parça paralel takozlara tam oturmadan sıkıldığında üst yüzey referans düzleme göre eğik kalır; doğru uygulama parçayı plastik çekiçle takozlara tam oturtup takozların elle oynamadığını kontrol etmektir. Daha kuvvetli sıkmak parçayı takoza oturtmaz, mengene çenesi parçayı yukarı kaldırdığı için eğikliği artırır; Z ofseti ise tek bir değer olduğundan düzlemsel eğikliği gideremez.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'Parçanın tezgâha bağlanma yöntemini açıklar' ve 'Takım ve iş parçası için gerekli olan bağlama aparatını açıklar'
19. Uzun boylu parmak freze ile derin cep işlenirken şiddetli titreşim oluşuyor ve cep duvarında dalgalı iz kalıyor. Doğru müdahale hangisidir?
- A) Devri ve ilerlemeyi birlikte artırarak paso sayısını düşürmek
- B) Takımı daha uzun bağlayıp cebi tek pasoda tamamlamak
- C) Cep duvarını düzeltmek için finiş pasosunu derin almak
- D) Takım çıkıntısını kısaltıp paso derinliğini azaltmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Takım çıkıntısını kısaltıp paso derinliğini azaltmak
Titreşim, takımın tutucudan dışarı çıkan boyu arttıkça hızla büyüyen sarkmadan kaynaklanır; çıkıntıyı işi gören en kısa değere indirmek ve pasoyu bölmek titreşimi kaynağında keser. Devri ve ilerlemeyi birlikte artırmak, tek pasoda bitirmeye çalışmak veya finiş pasosunu derin almak kesme kuvvetini büyüttüğü için dalgalı izi derinleştirir.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'İş parçasını freze tezgâhında işleme metotlarını açıklar' ve 'Parçalar üzerinde oluşabilecek uygunsuzlukları açıklar'
20. Boşluğu alınmış, bilyalı vidalı bir CNC freze tezgâhında yan yüzey finiş pasosu yapılacak. Yüzey kalitesi ve takım ömrü açısından doğru tercih nedir?
- A) Her durumda zıt yönlü frezelemenin daha iyi olduğunu kabul etmek
- B) Boşluğu alınmış tezgâhta eş yönlü frezelemeyi tercih etmek
- C) Finiş pasosunda ilerlemeyi artırarak yüzeyi düzeltmeye çalışmak
- D) Kaba ve finiş pasolarında kesme yönünü değiştirmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Boşluğu alınmış tezgâhta eş yönlü frezelemeyi tercih etmek
Eş yönlü frezelemede talaş kalın başlayıp incelerek biter; sürtünme ve pekleşme az olduğu için yüzey kalitesi ile takım ömrü daha iyidir ve bilyalı vidalı, boşluğu alınmış tezgâhta çekilme riski bulunmaz. Zıt yönlü frezelemenin her koşulda üstün olduğu inancı boşluklu eski tezgâhlar için geçerli kuralın genellenmesidir; finişte ilerlemeyi artırmak ise yüzeyi düzeltmez, iz derinliğini büyütür.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'İş parçasını freze tezgâhında işleme metotlarını açıklar'
21. Freze tezgâhında parça köşesi X-Y sıfırı, üst yüzey ise Z sıfırı olarak alınacak. Sıfır noktasının doğru belirlenme yöntemi hangisidir?
- A) Kenar bulucu ile sıfırlayıp değeri iş koordinatına girmek
- B) Takımı göz kararı kenara yanaştırıp sıfır kabul etmek
- C) Önceki işin koordinat değerlerini olduğu gibi kullanmak
- D) Sıfırı mengene çenesine göre alıp parça boyunu hesaba eklemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kenar bulucu ile sıfırlayıp değeri iş koordinatına girmek
İş parçası sıfır noktası, kenar bulucu veya prob gibi bir ölçüm aracıyla fiilen belirlenip iş koordinat sistemine girilir; böylece programdaki koordinatlar parçanın gerçek konumuyla eşleşir. Göz kararı yanaşmak, önceki işin değerlerini devralmak veya sıfırı mengene çenesine göre hesaplamak, bağlama değiştiğinde tüm eksende kayma yaratır ve ilk parçada çarpma ya da hurda ile sonuçlanır.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'Parçanın sıfır noktasını açıklar'
22. İşlemden hemen sonra sıcak parça mikrometreyle ölçüldüğünde ölçü tolerans içinde çıkıyor, ancak parça soğuduğunda alt sınırın altına düşüyor. Doğru uygulama nedir?
- A) Sıcak ölçüm değerini kayda alıp parçayı sevk etmek
- B) Toleransın üst sınırına göre işleyip sıcak ölçmeyi sürdürmek
- C) Parçayı ortam sıcaklığına getirdikten sonra ölçmek
- D) Mikrometre yerine kumpas kullanıp sıcak ölçmeyi sürdürmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Parçayı ortam sıcaklığına getirdikten sonra ölçmek
Metal ısındığında genleştiği için sıcak ölçülen parça olduğundan büyük görünür; ölçüm, parça ortam sıcaklığına geldikten sonra yapılmalıdır. Toleransın üst sınırına göre işlemek sapmayı ölçüm hatasıyla kapatma girişimidir ve parça sıcaklığı her seferinde farklı olduğu için kararsız sonuç verir; kumpasa geçmek ise okuma hassasiyetini düşürür, genleşmeyi ortadan kaldırmaz.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'Gözle veya mastar ile muayene tekniklerini açıklar'
23. Seri üretimde delik çapı geçer-geçmez mastarı ile kontrol ediliyor. Geçer taraf deliğe giriyor, ancak geçmez taraf da giriyor. Doğru değerlendirme nedir?
- A) Geçer taraf girdiği için parçayı uygun kabul etmek
- B) Mastarı çevirip zorlayarak geçmez tarafı yeniden denemek
- C) Kumpasla ölçüp mastar sonucunu göz ardı ederek devam etmek
- D) Deliğin üst sınırı aştığını saptayıp parçayı ayırmak
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Deliğin üst sınırı aştığını saptayıp parçayı ayırmak
Geçer-geçmez mastarında uygunluk şartı, geçer tarafın girmesi ve geçmez tarafın girmemesidir; geçmez taraf da giriyorsa delik toleransın üst sınırını aşmış, yani büyümüş demektir. Yalnızca geçer tarafa bakmak üst sınırı hiç kontrol etmemek anlamına gelir; mastarı zorlayarak tekrar denemek ise mastar ağzını aşındırıp sonraki tüm ölçümleri şüpheli hâle getirir.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'Gözle veya mastar ile muayene tekniklerini açıklar'
24. Vardiya başında freze tezgâhında operatörün yapması gereken otonom bakım kapsamında doğru uygulama hangisidir?
- A) Kılavuz yollarını basınçlı hava ile talaştan arındırmak
- B) Kılavuz yollarını silip yağ seviyelerini kontrol etmek
- C) Azalan soğutma sıvısına sadece su ekleyip seviyeyi tamamlamak
- D) Yağ seviyesini merkezî yağlama alarm verene kadar izlememek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kılavuz yollarını silip yağ seviyelerini kontrol etmek
Otonom bakım, operatörün günlük olarak yaptığı temizlik ve seviye kontrollerini kapsar; kılavuz yollarının silinerek talaştan arındırılması ve yağ seviyelerinin görülmesi tezgâhın hassasiyetini korur. Basınçlı hava talaşı sıyırıcıların ve kızakların içine sürer; soğutma sıvısına yalnızca su eklemek karışım oranını bozar; yağ seviyesini alarm verene kadar izlememek ise yağsız kalan kızakların aşınmasına yol açar.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'Yapması gereken otonom bakım ve temizlik işlemlerini sıralar' ve 'Kullandığı donanıma ilişkin koruyucu ve önleyici bakım işlemlerini sıralar'
25. Frezeleme sırasında ani metalik ses, artan titreşim ve kesme bölgesinde duman oluşuyor. Operatörün ilk yapması gereken nedir?
- A) İlerleme oranını düşürüp pasoyu tamamlamayı denemek
- B) Soğutma debisini artırıp dumanı bastırmaya çalışmak
- C) Programı durdurup takım ve bağlamayı kontrol etmek
- D) Kapağı açarak çalışır hâlde kesiciyi gözle incelemek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Programı durdurup takım ve bağlamayı kontrol etmek
Ani ses değişimi, artan titreşim ve duman; takım kırılması, bağlamanın gevşemesi veya soğutmanın kesilmesi gibi tezgâhın durdurulmasını gerektiren belirtilerdir, bu yüzden önce program durdurulup takım ve bağlama kontrol edilir. Pasoyu tamamlamayı denemek veya kapağı açıp çalışır hâlde bakmak, kırılan takım parçasının fırlaması riski nedeniyle hem tehlikeli hem de tezgâha zarar vericidir.
Dayanak: 14UY0202-3/B2 — Bilgi ifadesi: 'Tespit ettiği uygunsuzlukları değerlendirerek tezgâhın durdurulacağı durumları açıklar'
İlgili sayfalar
NC/CNC Tezgâh İşçisi belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.