NC/CNC Tezgâh İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (14UY0202-4)
MYK NC/CNC Tezgâh İşçisi (14UY0202-4) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 - İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
1. CNC torna tezgâhında işlem biten parçanın yüzeyindeki çapağı, ayna hâlâ dönerken zımpara bezi ile almak isteyen bir operatör için güvenli yöntem hangisidir?
- A) Zımpara bezi iki ele sarılıp parça çepeçevre kavranır, devir düşürülür
- B) Kalın deri eldiven giyilip zımpara parmak uçlarıyla yüzeye bastırılır
- C) Bez, uzun saplı bir tutucuya sarılır ve elin dönen parçaya teması önlenir
- D) Koruma kapağı açık bırakılıp bez parçanın üst yüzeyine temas ettirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Bez, uzun saplı bir tutucuya sarılır ve elin dönen parçaya teması önlenir
Dönen parçaya elle veya ele sarılı bezle temas edilmesi, bezin parçaya dolanıp eli mile çekmesine yol açan tipik bir ağır yaralanma nedenidir; temas mutlaka uzun saplı bir aparatla, el güvenli mesafede tutularak sağlanmalıdır. Sahada en sık yapılan hata kalın eldivenle güven kazanıldığını sanmaktır; oysa eldiven dönen yüzeye kapıldığında eli serbest bırakmaz ve riski büyütür.
Dayanak: A1 - İSG, Çevre ve Kalite / 'Yapılan işe uygun kişisel koruyucu donanımları sıralar' ve 'Tehlike oluşturabilecek durumları sıralar' bilgi ifadeleri
2. Tezgâh çevresine, o bölgede koruyucu gözlük kullanılmasının zorunlu olduğunu belirten bir işaret asılacaktır. Bu işaretin biçim ve rengi nasıl olmalıdır?
- A) Mavi zemin üzerine beyaz sembol taşıyan daire biçiminde emredici işaret
- B) Sarı zemin üzerine siyah sembol taşıyan üçgen biçiminde uyarı işareti
- C) Beyaz zemin üzerine kırmızı çerçeve ve çapraz çizgili yasaklama işareti
- D) Yeşil zemin üzerine beyaz sembol taşıyan dikdörtgen acil çıkış işareti
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Mavi zemin üzerine beyaz sembol taşıyan daire biçiminde emredici işaret
Bir davranışı zorunlu kılan (emredici) işaretler daire biçimli, mavi zeminli ve beyaz sembolludur; 'koruyucu gözlük kullan' bu gruba girer. Sarı üçgen bir tehlikeye dikkat çeken uyarı, kırmızı çapraz çizgili daire ise bir davranışı yasaklayan işarettir; bunları karıştıran operatör levhayı yanlış okuyup zorunluluğu basit bir uyarı sanabilir.
Dayanak: A1 - İSG, Çevre ve Kalite / 'Yapılan çalışmaya uygun uyarı işaret ve levhalarını sıralar' bilgi ifadesi
3. Talaşlı imalat bölümünde soğutma sıvısı ve yağa doymuş temizlik bezleri (üstüpü) birikmiştir. Bu bezler için doğru uygulama hangisidir?
- A) Sıkılıp süzüldükten sonra metal talaş konteynerine boşaltılarak hurdaya verilir
- B) Açık havada kurutulduktan sonra evsel atık kutusuna atılarak uzaklaştırılır
- C) Su ile durulanıp sıkıldıktan sonra temizlik bezleri kutusuna geri konulur
- D) Tehlikeli atık olarak ayrı, kapaklı kapta toplanıp prosedüre göre teslim edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Tehlikeli atık olarak ayrı, kapaklı kapta toplanıp prosedüre göre teslim edilir
Yağ ve soğutma sıvısına doymuş bezler tehlikeli atık sınıfındadır; ayrı, kapaklı ve etiketli kapta toplanıp işletmenin atık prosedürüne göre teslim edilmelidir. Bezin sıkılıp talaş konteynerine atılması hem hurdanın geri dönüşüm değerini düşürür hem de yağlı bezlerin yığın hâlinde ısınıp tutuşma riski taşıdığı bir birikim oluşturur.
Dayanak: A1 - İSG, Çevre ve Kalite / 'Tehlikeli ve zararlı atıkların diğer malzemelerden ayrıştırılması esaslarını listeler' bilgi ifadesi
4. Alüminyum ve magnezyum alaşımlı parçaların işlendiği bölümde biriken ince talaş tutuşmuştur. İlk müdahalede hangisi doğrudur?
- A) Basınçlı su hortumu doğrudan alevin üzerine sıkılarak sıcaklık düşürülür
- B) D sınıfı metal yangını için üretilmiş özel toz ile talaş yüzeyi örtülür
- C) Karbondioksitli söndürücü ile alev boğulup ortamdaki oksijen kesilir
- D) ABC tipi kuru kimyevi tozlu söndürücü alev üzerine püskürtülerek örtülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) D sınıfı metal yangını için üretilmiş özel toz ile talaş yüzeyi örtülür
İnce metal talaşı yangınları D sınıfıdır ve yalnızca bu sınıf için üretilmiş özel tozla, yüzey örtülerek boğulmalıdır. Su bu metallerle tepkimeye girip yangını şiddetlendirebildiğinden, refleksle su veya elde bulunan ABC tozuna sarılmak yaygın ve tehlikeli bir hatadır; yanlış söndürücü seçimi yangını büyütür.
Dayanak: A1 - İSG, Çevre ve Kalite / 'İş sağlığı ve güvenliği koruma ve müdahale araçlarının kullanım özelliklerini listeler' bilgi ifadesi
5. Tezgâh çalışırken elektrik panosundan yanık kokusu geldiği ve hafif duman çıktığı fark edilmiştir. Operatörün yapması gereken ilk iş nedir?
- A) Acil stopa basılıp tezgâhın enerjisi kesilir ve durum yetkiliye bildirilir
- B) Pano kapağı açılarak kablo bağlantıları ve sigortalar operatörce kontrol edilir
- C) Sigorta yeniden kaldırılıp tezgâh çalıştırılarak arızanın sürüp sürmediğine bakılır
- D) Vantilatörle pano havalandırılıp işlemdeki parti bitene kadar üretim sürdürülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Acil stopa basılıp tezgâhın enerjisi kesilir ve durum yetkiliye bildirilir
Elektrikli ekipmandaki duman ve yanık kokusu, operatörün anında gideremeyeceği türden bir tehlikedir; doğru sıra enerjiyi kesmek, bölgeyi güvene almak ve yetkili birime haber vermektir. Panoyu açıp kendi kontrol etmek veya sigortayı tekrar kaldırıp denemek hem yetki dışıdır hem de ark ve elektrik çarpması riskini doğrudan operatöre yükler.
Dayanak: A1 - İSG, Çevre ve Kalite / 'Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarla iletişime geçilmesi gereken ilgili kurumları eşleştirir' bilgi ifadesi
6. Vardiya sonunda CNC tezgâhın talaş ve soğutma sıvısı birikintilerinden temizlenmesi gerekmektedir. Doğru uygulama hangisidir?
- A) Talaş, tabanca ile basınçlı hava üflenerek kızak ve muhafaza aralarından atılır
- B) Soğutma pompası açılarak tabladaki talaş sıvı basıncıyla kanal ağzına süpürülür
- C) Talaş kanca ve fırça ile toplanır, kızaklar silinip talimata göre yağlanır
- D) Talaş eldivenle avuçlanıp toplanır, kalan kısım sonraki vardiyaya bırakılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Talaş kanca ve fırça ile toplanır, kızaklar silinip talimata göre yağlanır
Talaş kanca ve fırça ile toplanmalı, kızak ve koruyucu yüzeyler silinip üretici talimatına uygun şekilde yağlanmalıdır; bu hem tezgâhın hassasiyetini hem de operatörün güvenliğini korur. Basınçlı hava ile üfleme sahada çok yaygındır ama ince talaşı göze ve cilde savurur, ayrıca talaşı kızak sıyırıcılarının ve mil yataklarının içine iterek kalıcı hasara yol açar.
Dayanak: A1 - İSG, Çevre ve Kalite / 'Çalışma yerinin ve ekipmanların düzenli tutulması konusundaki kuralları sıralar' ve 'kullandığı donanıma ilişkin koruyucu ve önleyici bakım işlemlerini sıralar' bilgi ifadeleri
B1 - Tornalama İşlemleri
7. Bir mil parçası CNC torna tezgâhında işlenecektir. Teknik resim ve talimatlar incelendiğinde işlem sıralaması nasıl kurulmalıdır?
- A) Kanal açma, kaba tornalama, vida çekme, ince tornalama, alın ve punta işlemi
- B) Alın-punta işlemi, kaba tornalama, ince tornalama, kanal açma, vida çekme
- C) Kaba tornalama, alın ve punta işlemi, vida çekme, kanal açma, ince tornalama
- D) İnce tornalama, kanal açma, kaba tornalama, alın ve punta işlemi, vida çekme
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Alın-punta işlemi, kaba tornalama, ince tornalama, kanal açma, vida çekme
Doğru sıra, önce referans yüzeyini ve punta yatağını oluşturup kabadan inceye ilerlemek, ölçüsü bitmiş çapa göre alınan kanal ve vida işlemlerini en sona bırakmaktır. Punta yatağı açılmadan yapılan kaba tornalama uzun parçada esneme ve koniklik üretir; ince tornalamadan sonra yeniden kaba paso vermek ise elde edilmiş yüzey kalitesini ve ölçü hassasiyetini bozar.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'Teknik resimleri ve talimatları inceleyerek yapılacak işlemleri ve sıralamasını belirler' bilgi ifadesi
8. Tornalanan bir kovanın dar toleranslı iç çapı, gerçek ölçü değeri kayıt altına alınacak biçimde ölçülecektir. Hangi ölçme aracı uygundur?
- A) Kumpasın iç çap çeneleri ile çap iki nokta arasından okunur
- B) Geçer-geçmez mastar delik içine sokularak sonuç kaydedilir
- C) Dış çap komparatörü (pasametre) ile ölçülüp değer kaydedilir
- D) Komparatörlü iç çap aleti mastarla sıfırlanıp çap okunur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Komparatörlü iç çap aleti mastarla sıfırlanıp çap okunur
Dar toleranslı bir iç çapın sayısal değerinin kaydedilmesi gerektiğinde, mastarla sıfırlanan komparatörlü iç çap ölçme aleti kullanılır; hem gereken hassasiyeti verir hem de delik içinde döndürülerek ovallik ve koniklik görülebilir. Geçer-geçmez mastar yalnızca uygun/uygun değil bilgisi üretir, sayısal ölçü vermez; kumpasın iç çenesi bu tolerans sınıfı için yeterli hassasiyette değildir, pasametre ise dış çap ölçme aracıdır.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'İşlemlere ve parçaların türüne uygun olan ölçme aletlerini sıralar' bilgi ifadesi
9. Ölçüm öncesi kontrol sırasında kullanılacak mikrometrenin kalibrasyon etiketindeki geçerlilik süresinin dolduğu görülmüştür. Aday nasıl davranmalıdır?
- A) Alet ölçüm dışı bırakılıp etiketlenir, kalibreli başka bir aletle ölçüme geçilir
- B) Mastarla sıfır ayarı yapılıp sapma görülmezse ölçümlere aynı aletle devam edilir
- C) Aynı ölçü başka bir mikrometreyle de alınır, iki sonuç yakınsa ölçüm kabul edilir
- D) Alet yalnızca kaba ölçülerde kullanılır, dar toleranslı ölçüler sona bırakılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Alet ölçüm dışı bırakılıp etiketlenir, kalibreli başka bir aletle ölçüme geçilir
Kalibrasyon süresi dolmuş ölçme aleti izlenebilir sonuç üretmez; ölçüm dışı bırakılıp işaretlenmeli ve kalibrasyonu geçerli bir aletle çalışılmalıdır. Sıfır ayarının tutması aletin doğruluğunu kanıtlamaz, çünkü sıfır noktası doğruyken ölçüm aralığının başka bir bölgesinde sapma bulunabilir; iki kalibresiz aletin uyuşması da aynı nedenle güvence sağlamaz.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'Ölçme aletlerinin kalibrasyon takibini açıklar' bilgi ifadesi
10. İnce cidarlı bir kovan üç ayaklı ayna ile bağlanıp tornalandığında, tezgâhtan sökülüp ölçüldüğünde çapın oval çıktığı görülmüştür. Hangi çözüm doğrudur?
- A) Ayna sıkma kuvveti artırılarak parçanın işlem sırasında oynaması engellenir
- B) Devir sayısı yükseltilerek kesme kuvvetinin parça üzerindeki etkisi azaltılır
- C) Kesme derinliği artırılıp paso sayısı azaltılarak toplam kuvvet düşürülür
- D) Sıkma kuvveti düşürülüp temas alanı geniş yumuşak çene veya pens kullanılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Sıkma kuvveti düşürülüp temas alanı geniş yumuşak çene veya pens kullanılır
İnce cidarlı parça üç noktadan sıkıldığında elastik olarak deforme olur, yuvarlak işlenip söküldükten sonra geri yaylanarak oval kalır; çözüm sıkma kuvvetini azaltmak ve kuvveti geniş bir yüzeye yayan yumuşak çene, pens veya kovan kullanmaktır. Sıkmayı artırmak sahada ilk akla gelen tepkidir, ancak deformasyonu ve ovalliği daha da büyütür.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'Bağlama aparatının sıkma kuvvetini iş parçasına göre tanımlar' ve 'parçanın tezgâha bağlanma yöntemini açıklar' bilgi ifadeleri
11. İç çap kalemi tutucudan gereğinden uzun taşacak şekilde bağlanmış, işleme sırasında titreşim ve yüzeyde iz oluşmuştur. Öncelikli çözüm nedir?
- A) İlerleme değeri yükseltilerek takımın malzemeye teması sürekli hale getirilir
- B) Kesme derinliği artırılarak takımın malzeme içinde daha kararlı kalması sağlanır
- C) Takımın taşma boyu işe yetecek en kısa ölçüye indirilerek yeniden bağlanır
- D) Soğutma sıvısı debisi düşürülerek takım ucundaki ısıl genleşme sınırlandırılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Takımın taşma boyu işe yetecek en kısa ölçüye indirilerek yeniden bağlanır
Titreşimin kök nedeni takımın serbest boyunun uzunluğudur; taşma boyu arttıkça rijitlik hızla düşer, bu yüzden ilk müdahale takımı işe yetecek en kısa boyda yeniden bağlamaktır. Titreşimi ilerleme veya kesme derinliğini artırarak bastırmaya çalışmak kesme kuvvetini büyütür, uç kırılmasına ve ölçü sapmasına yol açar.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'Kesici takımların bağlanma yöntemini açıklar' ve 'kullanılacak alet, araç, gereç ve takımları açıklar' bilgi ifadeleri
12. Büyük çaplı bir flanşın alın yüzeyi tornalanırken, kesici merkeze yaklaştıkça yüzey kalitesinin belirgin biçimde bozulduğu görülmüştür. Sebep ve çözüm nedir?
- A) Çap küçüldükçe kesme hızı arttığı için sabit devir modunda devir düşürülür
- B) Çap küçüldükçe kesme hızı düştüğü için sabit kesme hızı modu devreye alınır
- C) İlerleme hızı düştüğü için ilerleme değeri iki katına çıkarılarak dengelenir
- D) Talaş derinliği azaldığı için uç yarıçapı daha küçük bir kesici takım seçilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Çap küçüldükçe kesme hızı düştüğü için sabit kesme hızı modu devreye alınır
Kesme hızı çapla doğru orantılıdır; sabit devirde alın tornalarken merkeze yaklaştıkça çap küçülür, kesme hızı düşer ve yüzey bozulur. Çözüm, devri çapa göre otomatik artıran sabit kesme hızı modunu kullanmaktır. Merkeze yaklaşırken hızın arttığını sanıp devri düşürmek yaygın bir kavram hatasıdır ve yüzey kalitesini daha da kötüleştirir.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'İlerleme hızı, talaş derinliği, devir sayısı türünden işlem parametrelerini açıklar' bilgi ifadesi
13. Seri tornalamada ardışık parçalarda dış çapın giderek büyüdüğü, son parçaların tolerans üst sınırına dayandığı görülmüştür. Doğru müdahale hangisidir?
- A) Takımın X ekseni aşınma ofsetine sapmayı giderecek düzeltme girilir
- B) Programdaki hedef çap ölçüsü ölçülen fark kadar küçültülerek üretim sürdürülür
- C) Ölçüler tolerans içinde kaldığı sürece müdahale parti sonuna bırakılır
- D) Ayna sıkma basıncı yükseltilerek parçanın kesme sırasında kaçması önlenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Takımın X ekseni aşınma ofsetine sapmayı giderecek düzeltme girilir
Çapın parçadan parçaya kademeli büyümesi kesici ucun aşınmasının tipik göstergesidir; düzeltme, sapmayı giderecek değerin takımın aşınma ofsetine girilmesiyle yapılır ve program değişmeden kalır. Sahada sık görülen hata programdaki hedef ölçüyü değiştirmektir; bu, parça geometrisinin gerçek kaydını bozar ve takım yenilendiğinde tüm ölçülerin ters yönde hatalı çıkmasına neden olur.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'İlerleme hızı, talaş derinliği, devir sayısı türünden işlem parametrelerini açıklar' ve 'uygulamada izin verilen tolerans ve sapmaları sıralar' bilgi ifadeleri
14. Yumuşak çelik bir milin dış çapı tornalanırken uzun sarmal talaş oluşup parçaya ve takıma dolanmaktadır. Hangi uygulama sorunu giderir?
- A) İlerleme değeri düşürülüp devir sayısı belirgin biçimde yükseltilir
- B) Talaş kırıcı geometrili kesici uç seçilip ilerleme değeri yükseltilir
- C) Kesme derinliği azaltılarak takımın yüzeye teması hafifletilir
- D) Uç yarıçapı daha büyük bir kesici takım seçilerek paso sayısı artırılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Talaş kırıcı geometrili kesici uç seçilip ilerleme değeri yükseltilir
Talaşın kırılması için talaş kesitinin yeterince kalın olması gerekir; talaş kırıcı geometrili uç seçmek ve ilerlemeyi yükseltmek talaşı kısa parçalar hâlinde koparır. Uzun talaş görünce ilerlemeyi düşürmek yaygın bir tepkidir, ancak ince talaş daha kolay kıvrılıp sarmal hâle geldiği için sorunu büyütür ve dolanma riskini artırır.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'İşlem ve malzemenin türüne uygun kesici takımları belirler' ve 'işlem parametrelerini açıklar' bilgi ifadeleri
15. Boyu çapına göre çok uzun bir mil yalnızca ayna ile bağlanıp tornalandığında, serbest uca doğru çapın büyüdüğü ve parçanın konikleştiği görülmüştür. Doğru çözüm nedir?
- A) Ayna çeneleri sonuna kadar sıkılarak parçanın esnemesi bütünüyle önlenir
- B) Devir sayısı yükseltilerek kesme kuvvetinin parça üzerindeki süresi kısaltılır
- C) Serbest uç gezer punta ile desteklenir, gerekirse lünet ile ek destek verilir
- D) Tek pasoda daha fazla talaş kaldırılarak parçanın işlem süresi kısaltılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Serbest uç gezer punta ile desteklenir, gerekirse lünet ile ek destek verilir
Serbest uçta parça kesme kuvveti altında esner, takımdan kaçar ve o bölgede çap büyük kalarak koniklik oluşur; çözüm parçayı gezer punta ile, uzun ve zayıf parçalarda ayrıca lünetle desteklemektir. Aynayı daha çok sıkmak esnemeyi engellemez, çünkü sapma bağlama noktasında değil desteklenmemiş uzunlukta oluşur; tek pasoda daha fazla talaş almak kuvveti artırarak konikliği büyütür.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'Parçanın tezgâha bağlanma yöntemini açıklar' ve 'takım ve iş parçası için gerekli bağlama aparatını açıklar' bilgi ifadeleri
16. Ardışık parça ölçümlerinin işlendiği kontrol grafiğinde son noktaların orta çizginin üstünde toplandığı ve sürekli yükselen bir seyir izlediği, ancak henüz tolerans dışına çıkılmadığı görülmüştür. Nasıl yorumlanmalıdır?
- A) Tolerans içinde kalındığı için üretim sürdürülür, grafik vardiya sonunda incelenir
- B) Ölçme hatası olduğu kabul edilir, aynı parçalar ikinci kez ölçülerek kaydedilir
- C) Rastgele dağılım sayılır, kontrol sınırları genişletilerek grafik yenilenir
- D) Sistematik kayma vardır; nedeni araştırılıp tolerans aşılmadan düzeltilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Sistematik kayma vardır; nedeni araştırılıp tolerans aşılmadan düzeltilir
Noktaların orta çizginin tek tarafında toplanıp sürekli aynı yönde ilerlemesi rastgele değil sistematik bir değişimin işaretidir; kontrol grafiğinin amacı tam olarak bu eğilimi tolerans aşılmadan yakalayıp nedenini araştırmaktır. Ölçüler henüz tolerans içinde diye beklemek grafiğin önleyici işlevini ortadan kaldırır; kontrol sınırlarını genişletmek ise sinyali bütünüyle görünmez kılar.
Dayanak: B1 - Tornalama İşlemleri / 'Tezgâhın art arda işlemlerindeki ölçüsel kararlılığını, uygun kalite diyagramlarını kullanarak nasıl güvence altına alacağını açıklar' bilgi ifadesi
B2 - Frezeleme İşlemleri
17. Dik işlem merkezinde kapalı (çıkışsız) bir cep boşaltılacaktır. Kesicinin malzemeye daldırılmasında doğru yöntem hangisidir?
- A) Merkezden kesebilen kesici ile helisel/rampalı dalma yapılıp kademeli inilir
- B) Merkezden kesmeyen çok ağızlı parmak freze ile dik dalma yapılıp cep boşaltılır
- C) Kesici hızlı ilerleme hareketiyle malzemeye daldırılıp ardından yanal ilerlenir
- D) Cep derinliğinin tamamı tek kademede verilip boşaltma tek pasoda tamamlanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Merkezden kesebilen kesici ile helisel/rampalı dalma yapılıp kademeli inilir
Kapalı cepte kesicinin malzemeye girişi ya merkezden kesebilen bir kesiciyle ya da helisel/rampalı dalma ile yapılmalı, derinlik kademeli verilmelidir. Merkezden kesmeyen çok ağızlı bir parmak frezeyle dik dalmak, kesicinin merkezinde talaş kaldıramayan bölge bulunduğu için takımı zorlayıp kırar; hızlı ilerleme ile dalmak ise doğrudan çarpışma ve takım kırılması demektir.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'İşlem ve malzemenin türüne uygun kesici takımları belirler' ve 'kesici takımların bağlanma yöntemini açıklar' bilgi ifadeleri (B1 ile eşdeğer ölçüt)
18. Boşluğu giderilmiş, bilyalı vidalı mille çalışan bir CNC işlem merkezinde yan yüzeyde en iyi yüzey kalitesi hedeflenmektedir. Hangi frezeleme yöntemi tercih edilir?
- A) Zıt yönlü frezeleme; talaş sıfır kalınlıkta başladığı için kesici yüzeyi sıvazlar
- B) Aynı yönlü (climb) frezeleme; talaş kalın başlayıp incelerek sona erer
- C) Her pasoda yön değiştirilerek iki yöntem dönüşümlü biçimde uygulanır
- D) Yalnızca dalma frezeleme; kesme kuvveti mil ekseni boyunca aktarılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Aynı yönlü (climb) frezeleme; talaş kalın başlayıp incelerek sona erer
Boşluğu giderilmiş bilyalı vidalı mille çalışan tezgâhlarda aynı yönlü frezeleme tercih edilir; talaş kalın başlayıp incelerek bittiği için sürtünme ve ısı azalır, yüzey kalitesi ile takım ömrü artar. Zıt yönlü frezelemede kesici sıfır kalınlıkta talaşa girip bir süre yüzeyi sıvazladığından pekleşme, ısınma ve daha kötü yüzey oluşur; bu yöntem asıl olarak boşluğu bulunan eski tezgâhlarda zorunluluktur.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'İşlem ve malzemenin türüne uygun kesici takımları belirler' ve 'işlem parametrelerini açıklar' bilgi ifadeleri (B1 ile eşdeğer ölçüt)
19. Kırılan parmak frezenin yerine, aynı program kullanılacak şekilde ölçüldüğünde bir miktar farklı çapta olan yeni bir kesici takılmıştır. Cep ölçüsünün tutması için ne yapılmalıdır?
- A) Program içindeki cep koordinatları çap farkının yarısı kadar kaydırılır
- B) İş parçası sıfır noktası ofseti çap farkı kadar X yönünde ötelenir
- C) Kesici telafi ofsetine yeni takımın ölçülen gerçek değeri girilir
- D) İlerleme ve devir değerleri yeni çapa göre orantılı biçimde düşürülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kesici telafi ofsetine yeni takımın ölçülen gerçek değeri girilir
Kesici yarıçap telafisi kullanıldığında program parça konturunu tanımlar, kesicinin gerçek ölçüsü ise telafi ofsetinde tutulur; farklı çaptaki kesiciye geçildiğinde yapılması gereken tek şey bu ofset değerini yeni takımın ölçülen değeriyle güncellemektir. Koordinatları veya iş sıfırını kaydırmak cebin bir tarafını düzeltirken karşı tarafını aynı miktarda bozar ve toplam ölçü hatasını büyütür.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'Programdaki hataları ve kusurları listeler' ve 'kullanılacak alet, araç, gereç ve takımları açıklar' bilgi ifadeleri (B1 ile eşdeğer ölçüt)
20. Mengeneye bağlanan parça sıkıldıktan sonra kontrol edildiğinde alt yüzeyin paralellere tam oturmadığı, parçanın yukarı kalktığı görülmüştür. Doğru uygulama nedir?
- A) Mengene kolu daha uzun bir boru ile sıkılarak parça aşağı doğru bastırılır
- B) Parçanın altına ince sac takoz konularak boşluk doldurulup sıkma tekrarlanır
- C) Sabit çene tarafı gevşetilip parça hareketli çeneye yaslanarak yeniden sıkılır
- D) Parça plastik çekiçle paralellere oturtulup paralellerin sıkıştığı görülür
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Parça plastik çekiçle paralellere oturtulup paralellerin sıkıştığı görülür
Mengene çenelerinin kaldırma etkisiyle yükselen parça, sıkma sırasında plastik çekiçle paralellere oturtulmalı ve paralellerin elle çekilemeyecek kadar sıkıştığı kontrol edilmelidir. Kolu boru ile uzatıp daha sert sıkmak kaldırma etkisini ortadan kaldırmaz, parçayı deforme eder ve mengeneye zarar verir; altına sac takoz koymak ise referans yüzeyini tamamen belirsiz hâle getirir.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'Parçanın tezgâha bağlanma yöntemini açıklar' ve 'bağlama aparatının sıkma kuvvetini iş parçasına göre tanımlar' bilgi ifadeleri (B1 ile eşdeğer ölçüt)
21. Frezelenen parçanın tüm ölçülerinin X yönünde aynı miktarda kaydığı, kayma miktarının kullanılan kenar bulucunun yarıçapına eşit olduğu tespit edilmiştir. Sebep hangisidir?
- A) Sıfır noktası alınırken kenar bulucu yarıçapı hesaba katılmamıştır
- B) Takım boyu ofsetine kenar bulucunun toplam boyu hatalı girilmiştir
- C) Kesici yarıçap telafisi yönü G41 yerine G42 olarak seçilmiştir
- D) Programda ölçü birimi milimetre yerine inç olarak tanımlanmıştır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Sıfır noktası alınırken kenar bulucu yarıçapı hesaba katılmamıştır
İş parçası sıfır noktası kenar bulucu ile alınırken, bulucunun temas ettiği yüzey ile ekseni arasındaki yarıçap kadar fark bulunur; bu değer hesaba katılmazsa tüm ölçüler aynı yönde ve tam yarıçap kadar kayar. Takım boyu ofseti hatası Z ekseninde derinlik hatası doğurur, telafi yönü hatası ise kaymayı çap kadar ve yalnızca telafi uygulanan konturlarda gösterir; her ikisi de tarif edilen belirtiyi açıklamaz.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'Programdaki hataları ve kusurları listeler' ve 'kumanda panelindeki uyarı mesajlarını açıklar' bilgi ifadeleri (B1 ile eşdeğer ölçüt)
22. Yeni yazılmış bir freze programı tezgâhta ilk kez çalıştırılacaktır. Çarpışma riskini azaltmak için hangi yol izlenmelidir?
- A) Program otomatik modda tam devirle çalıştırılıp ilk parça sonunda ölçü alınır
- B) Tek blok modunda, hızlı ilerleme oranı düşürülüp Z ekseni emniyette denenir
- C) Yalnızca ekrandaki grafik simülasyon izlenip ardından seri üretime geçilir
- D) Tüm takım ofsetleri sıfırlanıp program doğrudan iş parçası üzerinde denenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Tek blok modunda, hızlı ilerleme oranı düşürülüp Z ekseni emniyette denenir
İlk denemede program tek blok modunda, hızlı ilerleme oranı düşürülerek ve takım Z ekseninde emniyetli bir yükseklikte tutularak adım adım izlenmelidir; böylece hatalı bir hareket çarpışmadan önce durdurulabilir. Grafik simülasyon yalnızca program yolunu gösterir, yanlış girilmiş takım veya iş sıfırı ofsetlerini yakalamaz; ofsetleri sıfırlayıp denemek ise doğrudan çarpışma demektir.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'İşletme programında karşılaşması muhtemel uyarı ve ikaz mesajlarını açıklar' ve 'programdaki hataları ve kusurları listeler' bilgi ifadeleri (B1 ile eşdeğer ölçüt)
23. Bölümde kullanılan, suda çözünen soğutma sıvısının seviyesi düşmüş ve renginde bozulma başlamıştır. Otonom bakım kapsamında doğru uygulama nedir?
- A) Yalnızca su takviyesi yapılır, seviye tamamlandığında çalışmaya devam edilir
- B) Doğrudan konsantre sıvı eklenerek karışımın gücü artırılır ve koku bastırılır
- C) Konsantrasyon refraktometreyle ölçülüp talimattaki oranda karışım hazırlanır
- D) Tank üzeri talaşla örtülerek sıvının hava ile teması ve buharlaşması azaltılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Konsantrasyon refraktometreyle ölçülüp talimattaki oranda karışım hazırlanır
Suda çözünen soğutma sıvısında buharlaşma çoğunlukla suyu eksiltir; doğru uygulama karışım oranını refraktometre ile ölçüp talimatta belirtilen orana göre takviye hazırlamaktır. Göz kararı sadece su eklemek karışımı seyrelterek yağlama ve korozyon korumasını zayıflatır, bakteri üremesini ve koku oluşumunu hızlandırır; doğrudan konsantre eklemek ise cilt tahrişi ve köpürme sorunları doğurur.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'Yapması gereken otonom bakım ve temizlik işlemlerini sıralar' bilgi ifadesi (B1 ile eşdeğer ölçüt)
24. Frezeleme sırasında iş milinden anormal ses gelmeye başlamış ve son ölçülen parçalarda ölçü sapması belirgin biçimde artmıştır. Operatör ne yapmalıdır?
- A) Devir düşürülüp ilerleme azaltılarak parti tamamlanıncaya kadar üretim sürdürülür
- B) Sapma takım ofsetinden telafi edilip ses kaynağı vardiya sonunda araştırılır
- C) Kesici değiştirilip aynı programla üretime kaldığı yerden devam edilir
- D) İşlem durdurulur, durum yetkiliye bildirilir ve şüpheli parçalar ayrılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) İşlem durdurulur, durum yetkiliye bildirilir ve şüpheli parçalar ayrılır
Anormal ses ile birlikte ölçü sapmasının artması, iş mili veya bağlama sisteminde gelişen bir arızanın işaretidir; bu tür bir uygunsuzlukta tezgâh durdurulmalı, yetkiliye bildirilmeli ve şüpheli parçalar ayrılarak karantinaya alınmalıdır. Sapmayı ofsetle bastırıp üretime devam etmek belirtiyi gizler, arıza büyüdüğünde hem tezgâh hasarı hem de tespit edilmemiş hatalı parça yığını ortaya çıkar.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'Tespit ettiği uygunsuzlukları değerlendirerek tezgâhın durdurulacağı durumları açıklar' bilgi ifadesi (B1 ile eşdeğer ölçüt)
25. Frezelenen bir parçada cep derinliğinin teknik resimde verilen ölçüden az kaldığı, yani parçanın fazla malzeme taşıdığı ölçülmüştür. Bu uygunsuzluk nasıl değerlendirilir?
- A) Parça yeniden bağlanıp eksik derinlik işlenerek uygun hale getirilebilir
- B) Hurda olarak ayrılır; eksik kalan derinlik hiçbir şekilde tamamlanamaz
- C) Sapma eksi yönde olduğundan parça olduğu gibi montaj hattına gönderilir
- D) Aynı sapma sonraki parçalarda da bırakılıp parti için toplu onay istenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Parça yeniden bağlanıp eksik derinlik işlenerek uygun hale getirilebilir
Parçada fazla malzeme kalması, yeniden bağlanıp işlenerek düzeltilebilen bir kusur derecesidir; tersi durumda, yani derinlik fazla açılmışsa malzeme geri konulamayacağı için parça hurdadır. Kusur derecesini ayırt edememek sahada iki yönlü zarar verir: düzeltilebilir parçalar gereksiz yere hurdaya atılır, gerçekten hurda olanlar ise onay bekletilerek montaja karışabilir.
Dayanak: B2 - Frezeleme İşlemleri / 'Tespit ettiği kusurlu parçaların kusur derecesini açıklar' bilgi ifadesi (B1 ile eşdeğer ölçüt)
İlgili sayfalar
NC/CNC Tezgâh İşçisi belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.