Nezaretçi (Maden) Sınav Soruları ve Cevapları (Seviye 5)

Doğru cevap: A) Sağlam bir noktaya bağlı tam vücut emniyet kemeri

Düşme tehlikesi olan kuyu, bunker ve yüksek platform işlerinde düşen çalışanı tutacak KKD, sağlam bir bağlantı noktasına bağlanan tam vücut (paraşüt tipi) emniyet kemeridir. Kulak koruyucu, gözlük, eldiven ya da yelek başka tehlikelere karşı korur; düşmeyi durdurmaz.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.1

Doğru cevap: B) Maskenin yüze boşluksuz oturması ve sızdırmazlık kontrolü

Toz maskesi yüze tam oturmazsa toz kenarlardaki boşluklardan doğrudan solunur; bu yüzden takarken sızdırmazlık kontrolü yapılır, sakal da oturmayı bozar. Gözle görülmeyen ince toz da akciğere ulaştığı için maskeyi yalnız toz yoğunlaşınca takmak ya da kayışları gevşek bırakmak korumayı ortadan kaldırır.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.2

Doğru cevap: C) Bu alanda baret takılmasının zorunlu olduğunu

Mavi zeminli yuvarlak işaretler emredici işaretlerdir; üzerindeki resim, o alanda yapılması zorunlu davranışı gösterir (ör. baret, kulak koruyucu tak). Alçak tavan gibi tehlikeler sarı üçgen uyarı işaretiyle, yön ve yer bilgileri ise farklı işaretlerle gösterilir.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.3; Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yön.

Doğru cevap: D) Tedbir alınana kadar çalışmaktan kaçınır, hakları saklıdır

6331 sayılı Kanun, talebi yönünde karar verilen çalışanın gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabileceğini, bu dönemdeki ücret ve diğer haklarının saklı olduğunu düzenler. Ücret kesmek ya da izinden düşmek bu hakkı fiilen cezalandırmak olur; taahhütle tehlikeli yerde çalıştırmak da tehlikeyi ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.5; 6331 sayılı Kanun md.13

Doğru cevap: A) Değerlendirme yeni makineye göre yenilenir

Yeni teknoloji ya da yeni iş ekipmanı kullanılmaya başlandığında risk değerlendirmesi, periyodik yenileme süresi beklenmeden yeni duruma göre yenilenir. Üretici belgesini dosyalamak ya da yalnız operatörü sözlü bilgilendirmek, makinenin ocakta yaratacağı yeni tehlikeleri ortaya koymaz.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.8; İSG Risk Değerlendirmesi Yön.

Doğru cevap: B) Havaya karışıp tutuşursa toz patlaması

İnce kömür tozu bir sarsıntı ya da küçük bir patlamayla havaya kalkıp tutuşursa toz patlaması olur ve patlama galeri boyunca yayılabilir; bu yüzden biriken toz temizlenir ve bastırılır. Kayma gibi tehlikeler de vardır ama toz patlamasının yol açacağı can kaybıyla karşılaştırılamaz.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.6

Doğru cevap: D) Önce tehlikeyi kaldırmak, sonra toplu önlem, en son KKD

Kanundaki korunma ilkeleri önce riskten kaçınmayı, kaçınılamıyorsa riskle kaynağında mücadeleyi ister ve toplu korunma önlemlerine kişisel korunmaya göre öncelik verir. KKD'yi ilk sıraya koymak yanlıştır; KKD tehlikeyi azaltmaz, yalnız onu taşıyan kişiyi korur ve en son başvurulan önlemdir.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.7; 6331 sayılı Kanun md.5

Doğru cevap: C) Pnömokonyoz (tozlu akciğer hastalığı)

Pnömokonyoz, solunan mineral tozunun akciğerde birikip dokuyu sertleştirmesiyle oluşan, madencilerde en çok bilinen meslek hastalığıdır (kömür tozunda antrakoz, kuvars tozunda silikoz). İşitme kaybı gürültüden, beyaz parmak delici gibi titreşimli aletlerden kaynaklanır; akciğerde toz birikmesiyle ilgili değildir.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.9

Doğru cevap: C) Enerjiyi kestirip uygun söndürücüyle müdahale etmek

Elektrik yangınında önce enerji kesilir; enerji varken su sıkmak ya da ıslak örtü kullanmak müdahale edeni elektrik çarpmasına maruz bırakır. Enerji kesildikten sonra elektrik yangınına uygun söndürücü (ör. CO2 ya da kuru kimyevi toz) kullanılır ve durum amire ve yangın ekibine bildirilir.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.11

Doğru cevap: A) Ferdi kurtarıcıları takıp kaçış planındaki yoldan çıkmak

Patlama ve yangından sonra ocak havasında karbonmonoksit gibi zehirli gazlar hızla yayılır; ferdi kurtarıcı belirti beklenmeden hemen takılır ve açık olan kaçış yolundan güvenli bölgeye çıkılır. Kaçış yolu kapalı ya da geçilemez olsaydı planda gösterilen sığınma odasına gidilirdi; yol açıkken çalışma yerinde beklemek zehirli gaza maruz kalma süresini uzatır. Kurtarma işini donanımlı kurtarma ekibi yapar.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.12

Doğru cevap: D) Ramak kala olay olarak kaydedip nedenini inceletmek

Yaralanmaya yol açmasa da çalışana zarar verme potansiyeli olan olaylar ramak kala olaydır; 6331 sayılı Kanun bunların incelenip raporlanmasını ister. Kaydedilmeyen ramak kala bir sonraki seferde kazaya dönüşebilir; bu örnekte tavanın neden taş attığı incelenmeden alan üretime açılmamalıdır.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.13; 6331 sayılı Kanun md.14

Doğru cevap: B) Malzemeyi kaldırtıp kaçış yolunu açık tutar

Kaçış yollarının her an açık tutulması, acil durum eylem planındaki önleyici tedbirlerdendir; dumanlı ve karanlık ortamda istif tahliyeyi yavaşlatır ve can kaybına yol açabilir. Uyarı levhası engeli kaldırmaz; planı kâğıt üzerinde değiştirmek de çalışanların eğitildiği ve tatbikat yaptığı yolu geçersiz kılar.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.14

Doğru cevap: D) Çökeltme ya da arıtmadan geçirip izinli noktaya vermek

Maden suyu çamur, askıda katı madde ve çözünmüş maddeler taşıyabilir; çökeltme havuzu ya da arıtmadan geçirilmeden doğal ortama verilirse dere ve toprağı kirletir. Debinin düşük olması suyu temiz yapmaz; toprağa yaymak ya da pasaya sızdırmak da kirliliği yeraltı suyuna taşır.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.15

Doğru cevap: C) Kaçağı bildirip en kısa sürede giderilmesini sağlamak

Basınçlı hava, kompresörde elektrik harcanarak üretilir; hattaki her kaçak bu enerjinin boşa gitmesi ve aletlerde basınç düşmesi demektir. Kompresörü daha çok yüklemek israfı büyütür, onarımı ertelemek de kaçağın aylarca enerji tüketmesine yol açar.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.17

Doğru cevap: B) İşin yapılış adımları, kabul ölçütleri, sorumlular

Kalite talimatı bir işin nasıl yapılacağını, sonucun hangi ölçütle kabul edileceğini, kontrollerin ne sıklıkla ve kim tarafından yapılacağını tanımlar. İzin çizelgesi, satın alma fiyatları ya da satış hedefleri başka belgelerin konusudur; işin kalitesini tarif etmez.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.18

Doğru cevap: A) Kullanımdan çekip yerine geçerli bir cihaz vermek

Kalibrasyonu geçmiş ölçüm cihazının doğru değer gösterdiği bilinemez; gaz ölçümünde yanlış değer, tehlikeli ortamı güvenli sanmak demektir. Cihaz kullanımdan çekilip kalibrasyona gönderilir; açılıp çalışıyor olması ya da deneyimli kişide bulunması ölçümün doğruluğunu sağlamaz.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.19

Doğru cevap: A) Enerjiyi kesip kilitlemek ve etiketlemek

Arızalı ekipmana müdahaleden önce enerji kaynağı kesilir, şalter kilitlenir ve üzerine çalışma yapıldığını gösteren etiket asılır; böylece biri bandı yanlışlıkla çalıştıramaz. Acil durdurma butonu yalnız durdurur, enerjiyi ayırmaz; gözcü de makinenin yeniden çalıştırılmasını kesin olarak önleyemez.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.21; İş Ekipmanları Yön.

Doğru cevap: D) Düşüşün nedenini bulup kaydetmek, amire bildirmek

Verim düşüşünde önce neden bulunur (makine arızası, malzeme eksikliği, personel, zor çalışma koşulu gibi) ve kayda geçirilip amire bildirilir; düzeltici önlem bu nedene göre seçilir. Güvenlik kontrollerini kısaltmak kaza riskini artırır; rapora gerçek dışı miktar yazmak ise sorunu gizler.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.22

Doğru cevap: C) Makineyi yalnız belgeli ve görevli birine kullandırır

Özel risk taşıyan iş makineleri yalnız bu iş için eğitilmiş, belgesi olan ve görevlendirilmiş kişilerce kullanılır; iş tertibinde bu kritik bir noktadır. Gözetim ya da düşük hız, eğitimsiz kullanıcının makineyi yanlış kullanmasından doğacak riski ortadan kaldırmaz; gerekirse iş yeniden planlanır.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.23; İş Ekipmanları Yön.

Doğru cevap: B) İSG eğitimini doğrulayıp ilk günler gözetimde tutmak

6331 sayılı Kanun, çalışana işe başlamadan önce iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmesini ister; nezaretçi bu eğitimin alındığını doğrular ve ocağı tanımayan yeni işçiyi ilk günlerde tek başına bırakmadan yakından gözetir. Eğitimi deneme süresi sonuna bırakmak ya da yeni işçiyi ilk gün tek başına bir işe göndermek, ocağın tehlikelerini bilmeyen kişiyi korumasız bırakır.

Dayanak: 19UY0395-5/A1 — BG.24; 6331 sayılı Kanun md.17

Doğru cevap: C) Hidrojen sülfür

Çürük yumurta kokusu hidrojen sülfürün tipik belirtisidir; bu gaz yüksek derişimde koku alma duyusunu köreltir, bu yüzden kokunun kaybolması gazın gittiğini değil tehlikenin artmış olabileceğini gösterir. Bölge cihazla ölçülmeden çalışmaya açılmaz. Karbonmonoksit, metan ve karbondioksit kokusuz olduğundan kokuyla fark edilemez.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.1

Doğru cevap: A) Metan tavana, karbondioksit tabana yakın ölçülür

Hafif olan metan tavan altında, ağır olan karbondioksit taban ve çukurlarda toplanır; ölçüm bu yüzden gazın biriktiği yükseklikte yapılır. Yalnız göğüs hizasında tek nokta ölçmek, tavandaki metan birikimini ya da tabandaki karbondioksiti gözden kaçırır.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.2

Doğru cevap: D) Oksijen eksikliği tek başına çalışmayı durdurur

Her gaz kendi sınır değerine göre ayrı değerlendirilir; oksijenin sınırın altına düşmesi boğulma tehlikesi demektir ve metan uygun olsa bile çalışma durdurulur. Gazların ortalamasına bakmak ya da yalnız patlayıcı gazı izlemek, oksijensizlikten doğan ölümcül riski gizler.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.3

Doğru cevap: B) Enerjiyi kestirip ekibi temiz havaya çekmek

Metan elektrik kesme sınırını aştığında kıvılcım kaynağı ortadan kaldırılmalı; bölgenin enerjisi kesilir, ekip temiz havaya çekilir ve durum amire bildirilir. Ateşlemeyi tamamlatmak ya da ölçümü vardiya sonuna bırakmak, patlayıcı ortamda tutuşma riskini sürdürür.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.4

Doğru cevap: C) Tali fan ve vantüp hattıyla

Kör galeri aynasına temiz hava, ana akımdan beslenen tali fan ve vantüp hattıyla taşınır. Galeri ağzına hava kapısı koymak aynaya hava götürmez, tersine akımı keser; doğal çekiş ise ayna için güvenilir bir hava miktarı sağlamaz.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.5

Doğru cevap: B) Hava akımının kısa devresini önlemek

Çift kapıda biri açılırken diğeri kapalı kaldığı için geçiş sırasında hava akımı kısa devre yapıp ayaklara gitmeden dönüş yoluna kaçmaz. Kapılar hava hızını artırmak ya da toz süzmek için değil, hava dağılımını korumak için konur.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.6

Doğru cevap: D) Fanın temiz havada olup dönüş havasını emmemesi

Tali fan temiz hava akımına, dönüş havasını yeniden emmeyecek biçimde yerleştirilir; aksi hâlde gazlı ve tozlu hava aynaya geri basılır. Fanı dönüş havasına koymak bu döngüyü kurar, vantüpsüz çalıştırmak ise havayı aynaya ulaştırmaz.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.8

Doğru cevap: B) Anemometre kesit boyunca gezdirilerek ölçülür

Galeri kesitinde hava hızı her yerde aynı değildir; duvar, tavan ve taban yakınında sürtünmeyle düşer, ortada yükselir. Bu yüzden anemometre kesit boyunca gezdirilerek ortalama hız bulunur ve hava miktarı bu ortalama hızın kesit alanıyla çarpılmasıyla hesaplanır. Yalnız ortada ölçmek hızı olduğundan yüksek, duvar dibinde ölçmek düşük gösterir.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.9

Doğru cevap: A) Kapalı boru hattıyla güvenli bir yere uzaklaştırılır

Drenajın amacı gazı çalışma yerine ulaşmadan almaktır; bu yüzden gaz sızdırmaz boru hattıyla yüzeye ya da projede belirlenen güvenli noktaya taşınır. Gazı sondaj ağzından galeriye bırakmak ya da temiz hava yoluna vermek, uzaklaştırılmak istenen metanı çalışanların soluduğu havaya geri katar.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.10

Doğru cevap: C) Ayna, sondajla denetlenen mesafeyi aşmaz

Ayna, öncü sondajların önceden denetlediği mesafenin ötesine sürülmez; sondaj ucu ile ayna arasında her zaman bir emniyet payı bırakılır ve bu pay tükenmeden yeni sondaj delinir. Sondajı yalnız su gelince yenilemek geç kalmak demektir; su ya da gaz cebi o noktada aynaya zaten ulaşmış olabilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.11

Doğru cevap: B) Hacmi bilinen kabın dolma süresi ölçülerek

Pratik yöntemde hacmi bilinen bir kabın kaç saniyede dolduğu ölçülür ve buradan birim zamandaki su miktarı hesaplanır. Su sıcaklığı ya da pompa gücü su miktarını göstermez; gözle tahmin ise değişimi izlemeye yetecek doğrulukta değildir.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.13

Doğru cevap: D) Gözle görülmeyen ince, solunabilir toz

Gözle görülmeyen ince toz akciğerin derinlerine kadar ulaşır ve pnömokonyoz gibi meslek hastalıklarına yol açar. İri taneli toz hızla çöker ve burun ile üst solunum yollarında büyük ölçüde tutulur; görünür toz bulutu ise tehlikenin yalnızca bir göstergesidir.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.16

Doğru cevap: C) İlk patlamanın kaldırdığı tozla yayılması

Küçük bir grizu ya da toz patlamasının basınç dalgası, yerde ve tahkimatta birikmiş kömür tozunu havaya kaldırır; bu toz tutuşarak patlamayı galeri boyunca büyüterek yayar. Bu yüzden toz patlaması başladığı noktada kalmaz; ıslak toz ise kolay tutuşmaz.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.18

Doğru cevap: A) Kömür tozunun patlamayı taşımasını engellemek

Taş tozu yanmayan bir tozdur; kömür tozuyla karışınca karışımın tutuşup patlamayı taşımasını zorlaştırır ve patlamanın galeri boyunca yayılmasını engeller. Taş tozu metanı emmez ve tahkimat işlevi görmez; grizu için ölçüm ve havalandırma gerekir.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.19

Doğru cevap: B) Kızışma belirtisi sayıp bölgeyi inceletir, bildirir

Kömür kızışırken duman ve alev görülmeden önce eksik yanmayla karbonmonoksit çıkar; ateşleme gibi başka bir kaynak yokken CO'nun sürekli artması kızışmanın erken uyarısıdır, bölge incelenir ve amire bildirilir. Havayı artırıp değeri seyreltmek kaynağı gidermez, kızışan kömüre daha çok oksijen taşıyabilir; sensörü devreden çıkarmak ise tek uyarıyı susturur.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.20

Doğru cevap: D) Ferdi kurtarıcı taktırıp temiz hava tarafından

Ekip ferdi kurtarıcılarını takarak dumanın gitmediği temiz hava tarafındaki kaçış yolundan çıkarılır ve yangın amire bildirilir. Dumanın gittiği dönüş yoluna yönelmek zehirli gaz içinde yürümek demektir; hava kapılarını açmak ise hava dağılımını bozup dumanı başka bölgelere taşıyabilir. Kaçış yolu kapanmışsa acil durum planındaki sığınma yerine gidilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.22

Doğru cevap: C) Durdurup enerjiyi kestirmek, yetkili elektrikçiye bildirmek

Arızalı makine durdurulur, enerjisi kesilip yeniden verilmeyecek biçimde güvene alınır ve onarım yalnız yetkili elektrikçiye yaptırılır. Yetkisiz işçiye müdahale ettirmek ya da koruma rölesini köprülemek elektrik çarpması ve grizulu ortamda kıvılcım riskini doğurur.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.23

Doğru cevap: A) Kutu enerjisiz bırakılıp yetkili elektrikçiye onartılır

Kapak cıvatası eksik olan alev sızdırmaz kutu korumasını yitirir; içerideki bir kıvılcım ya da ark dışarıdaki grizuyu tutuşturabilir. Bu yüzden kutu enerjisiz bırakılır ve yetkili elektrikçiye özgün parçalarla onartılır; bantla sarmak ya da rastgele cıvata takmak korumayı geri getirmez.

Dayanak: 19UY0395-5/B1 — BG.24

Doğru cevap: A) Havada asılı kalınca patlayıp bir patlamayı büyütebilmesi

Kömür tozu havada yeterli yoğunlukta asılı kaldığında tutuşup patlayabilir; küçük bir grizu patlaması yerdeki tozu havaya kaldırarak çok daha büyük bir toz patlamasına dönüşebilir. Bu yüzden toz yalnız akciğer hastalığı açısından değil, patlama açısından da denetlenir; ölçüm cihazını yanıltmak ya da direkleri çürütmek tozun asıl tehlikesi değildir.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.1

Doğru cevap: C) Biriken tozu temizletip yüzeylere taş tozu serptirir

Biriken kömür tozu kaldırılır, kalan yüzeyler yanmayan taş tozuyla kaplanarak olası bir patlamanın galeri boyunca yayılması engellenir. Basınçlı havayla üfleme tozu havaya kaldırıp patlayabilecek bir toz bulutu oluşturur; atık yağ ise yangın yükünü artırır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.2

Doğru cevap: B) Jumbo delme makinesi

Jumbo, hidrolik bomlarına bağlı delicilerle aynada şablona göre çok sayıda deliği hızlı ve düzenli açar. Galeri açma makinesi ve sürekli kazıcı kayayı kesici kafayla keserek ilerler, patlatma deliği açmaz; LHD ise pasayı yükleyip taşıyan araçtır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.3

Doğru cevap: D) Ayna kontrolü, şablona göre işaretleme, delme, delik temizliği

Delmeye başlamadan önce aynada kavlak, tahkimat ve önceki atımdan kalan patlamamış delik kontrol edilir; sonra delik yerleri şablona göre işaretlenir, delinir ve delikler şarjdan önce temizlenir. Ayna kontrolünü delmeden sonraya bırakmak, ekibi gevşek kaya ve patlamamış lağım tehlikesiyle baş başa bırakır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.5

Doğru cevap: B) Vantüp eklenip hattın ağzı yeniden aynaya yaklaştırılır

Üflemeli sistemde temiz hava aynaya vantüp ağzından çıkan hava jetiyle ulaşır; ağız aynadan fazla geride kalırsa jet aynayı süpürmez ve aynanın önünde gaz ile atım dumanı birikir. Bu yüzden ayna ilerledikçe vantüp eklenerek ağız aynaya yakın tutulur. Fanı kör galerinin içine taşımak ise fanın aynadan dönen kirli havayı emip yeniden aynaya basmasına yol açar.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.8

Doğru cevap: A) Taban yumuşar, tahkimat ayakları zemine gömülür

Biriken su tabanı yumuşatıp çamura çevirir; tahkimat ayakları zemine gömülerek taşıma gücünü kaybeder, nakliyat aksar ve ıslak zeminde elektrik kaçağı tehlikesi artar. Suyun kayayı sağlamlaştırdığı düşüncesi yanlıştır; su birçok kayacı zayıflatır, killi tabakalarda ise şişmeye yol açar.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.11

Doğru cevap: D) Artanların kayıtla patlayıcı deposuna iade edildiğini

Kullanılmayan patlayıcı ve kapsüller vardiya sonunda kayıt karşılığında patlayıcı madde deposuna geri teslim edilir; böylece ocakta sahipsiz patlayıcı kalmaz ve sayım tutar. Aynada bırakmak ya da pasaya karıştırmak, patlayıcının kaybolmasına ve kontrolsüz bir patlamaya yol açabilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.12

Doğru cevap: B) Anahtarı her an üzerinde taşır, kimseye vermez

Ateşleme makinesinin anahtarı yalnız ateşleyicide bulunur ve atım anına kadar onun üzerinde taşınır; böylece herkes güvenli yere çekilmeden kimse devreyi ateşleyemez. Anahtarı makinede takılı bırakmak, bağlantı yapılırken başka birinin yanlışlıkla ateşleme yapmasına yol açabilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.13

Doğru cevap: C) Deliğin içine ya da doğrultusunda yeni delik delinmez

Eski delik diplerinde patlamamış patlayıcı kalmış olabilir; bu deliğe ya da onun doğrultusunda delme yapmak kalan şarjı ateşleyebilir. Bu yüzden lağım dibi işaretlenip ateşleyiciye bildirilir ve delinmez; deliği derinleştirmek ya da yeniden şarj etmek bu tehlikeyi doğrudan büyütür.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.17

Doğru cevap: A) İşi durdurup alanı boşaltır, işlemi ateşleyiciye bıraktırır

Patlamamış patlayıcıya yetkisiz kimse dokunmaz; iş durdurulur, çevre boşaltılıp işaretlenir ve işlem talimata göre ateşleyiciye yaptırılır. Kapsülü kablosundan çekmek ya da kartuşu elle taşımak sürtünme ve darbeyle patlamaya yol açabilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.18

Doğru cevap: C) Tavan ve yan duvarda gevşemiş, düşmeye hazır kaya

Kavlak; tavan, yan duvar ya da aynada çatlayıp gevşemiş, kendiliğinden ya da küçük bir sarsıntıyla düşebilecek kaya parçasıdır. Delikte patlamadan kalan şarj patlamamış lağım, aynadan çıkan değersiz kırılmış kaya ise pasa olarak adlandırılır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.19

Doğru cevap: B) Uzun kavlak demiriyle, güvenli yerden ve altı boşken düşürülür

Kavlak, düşeceği yerin dışında, tahkimatlı güvenli bir noktada durularak uzun saplı kavlak demiriyle düşürülür; altında ve yakınında kimse bulunmaz, geri çekilme yolu açık tutulur. Kayanın altına girmek ya da elle çekmek, parça beklenmedik anda koptuğunda ağır yaralanmaya yol açar.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.21

Doğru cevap: D) Kayanın gevşediğini ve düşebileceğini

Sağlam tavan vurulduğunda tok ve çınlayan bir ses verir; boğuk ya da boş ses, kayanın arkasında ayrışma olduğunu ve parçanın düşmeye hazır olabileceğini gösterir. Böyle bir yerde kavlak düşürülür ya da ek tahkimat yapılır; bu sesi sağlamlık işareti saymak tam tersi bir hatadır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.22

Doğru cevap: A) Kaya saplaması (bulon) tahkimatı

Kaya saplaması (bulon), açılan deliğe yerleştirilip reçine, harç ya da mekanik kamayla sabitlenir ve gevşek tavan tabakalarını arkadaki sağlam kayaya bağlar. Çelik bağ ve ahşap istif ise boşluğun içine kurulan taşıyıcı tahkimattır, kayanın içine yerleştirilmez.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.23

Doğru cevap: C) Bağ ile kaya arasının boşluksuz kamalanması

Çelik bağın yükü düzgün alabilmesi için kaya ile arasındaki boşluk kama ve besleme malzemesiyle doldurulur; boşluk kalırsa kaya hareket edip bağı tek noktadan yükler. Ayakların gevşek pasaya oturtulması ya da gergilerin sökülmesi bağın kaymasına ve devrilmesine yol açar.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.25

Doğru cevap: C) Önce yanına geçici tahkimat koyup sonra bozuk bağı sökmek

Bozuk bağ sökülmeden önce yanına geçici tahkimat konur; böylece söküm sırasında tavan desteksiz kalmaz. Önce sökmek tavanın tam o anda açıkta kalmasına ve göçüğe yol açabilir; tek başına çalışmak da kaza anında yardım alınmasını engeller.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.28

Doğru cevap: C) Tabanı kestirip gerekirse tahkimatı güçlendirtmek

Taban kabarmasında kabaran malzeme kestirilerek (taban alma) kesit yeniden açılır, şişme sürüyorsa tahkimat güçlendirilir ve durum amire bildirilir. Tabana pasa sermek kesiti daha da daraltır; su vermek ise özellikle killi tabakalarda şişmeyi artırır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.30, BG.10

Doğru cevap: D) Bant üzerindeki geçiş köprüsünü kullanmak

Çalışan bandın üzerinden, altından ya da üzerine basarak geçmek, bandın veya tamburun kişiyi kapıp sürüklemesine yol açabilir. Geçiş yalnız bunun için yapılmış köprü ya da geçitten yapılır; bandı yavaşlatmak üzerine basmayı güvenli hale getirmez.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.15

Doğru cevap: B) Acil durdurma telinin çalışıp koruyucuların takılı olması

Bant boyunca uzanan acil durdurma teli herhangi bir noktadan çekildiğinde bandı durdurmalı, tambur ve dönen parçaların koruyucuları da yerinde olmalıdır. Koruyucuların sökülmesi tambura kapılma, sıkışma ve uzuv kaybı kazalarına yol açar; yürüme yolunu daraltmak da kişiyi banda yaklaştırır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.16; İş Ekipmanları Yön. Ek-I

Doğru cevap: A) Boşaltma ucundaki banttan başlanıp aynaya doğru

Bantlar yükün gittiği uçtan, yani boşaltma tarafından başlanarak aynaya doğru çalıştırılır; böylece hiçbir bant duran bir banda yük aktarmaz. Ayna tarafından başlamak aktarma noktalarında yığılma, taşma ve bant yırtılmasına yol açar; durdururken ise ayna tarafından başlanır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.31

Doğru cevap: B) Aracın boyut ve fren gücünün güzergaha uygun olması

Araç; galerinin kesitine, eğimine ve taşınacak yükün türüne göre seçilir, dar ve eğimli yolda aracın boyutu ile fren gücü güvenli çalışmanın ön şartıdır. En yüksek kapasiteli aracı seçmek, kesite sığmama ya da eğimde durdurulamama tehlikesini doğurabilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.43

Doğru cevap: D) Üretici talimatına göre periyodik bakım ve kayıt tutulması

Bakım planı üretici talimatı ve kullanım süresine göre periyodik olarak yapılır, her bakım ve onarım kayda geçirilir; arızalı araç onarılana kadar kullanılmaz. Arıza çıkınca onarma yaklaşımı, fren gibi kritik arızaların yolda ve yük altındayken ortaya çıkmasına yol açar.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.45; İş Ekipmanları Yön.

Doğru cevap: A) Hattı kapatıp işaretler, onarım sonrası yeniden kontrol eder

Kırık ray vagonun raydan çıkmasına yol açabileceği için hat hemen kapatılır, uyarıyla işaretlenir ve onarım bitince yeniden kontrol edilip açılır. Yavaş geçiş ya da takoz kalıcı çözüm değildir; tespiti yalnız kayda geçirip beklemek de tehlikeyi olduğu gibi bırakır.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.47

Doğru cevap: B) Boşluğu doldurup çevre kayayı ve tavanı desteklemek

Dolgu, cevher alındıktan sonra kalan boşluğun pasa, kum ya da çimentolu karışımla doldurulmasıdır; çevre kayayı destekler, tavanın kontrolsüz oturmasını ve yüzeyde çökmeyi sınırlar. Delik ağzının kapatılması dolgu değil, patlatmada yapılan sıkılama işlemidir.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.33

Doğru cevap: D) Projedeki nokta, yön ve eğime göre kurulup sağlamca sabitlenmesi

Sondaj makinesi ölçümle işaretlenen noktaya, projede verilen yön ve eğimde kurulur ve sağlam zemine sabitlenir; aksi halde kuyu hedeften sapar. Sabitlenmeden çalıştırılan makine titreşimle kayarak hem sapmaya hem de kazaya yol açabilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B2 — BG.38

Doğru cevap: C) Kesici yükleyici tamburlarının arını kestiği nokta

Mekanize ayakta tozun asıl kaynağı, tamburdaki keskilerin kömürü parçaladığı kesim noktasıdır; tahkimat ilerletme ve oluk aktarma noktaları da toz üretir ama daha azdır. Pompa istasyonu ve hortum bağlantıları hidrolik sıvı kaçağı açısından izlenir, toz kaynağı değildir.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.1

Doğru cevap: B) Keskiler (kesici uçlar)

Tamburun helezon kanatlarına takılı keskiler kömürü keser; helezon da kesilen kömürü zincirli oluğa yükler. Memeler toz bastırma ve soğutma için su püskürtür, kablo taşıyıcı ise kablo ve su hortumunu korur; bunlar kesme yapmaz.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.5

Doğru cevap: A) Kesim yüksekliğini damar kalınlığına uydurmak

Kollar hidrolik silindirlerle kaldırılıp indirilir; böylece tamburlar tavan ve taban seviyesini izleyerek kesimi damar kalınlığına göre yapar. İlerleme hızı makinenin yürüme ünitesiyle ayarlanır; kesilen kömür ayak arkasına değil zincirli oluğa yüklenir.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.6

Doğru cevap: C) Tambur çevresinde kimse olmadığı doğrulanıp uyarı verilir

Dönmeye başlayan tambur yakındaki kişiyi anında yaralayabilir; bu yüzden çalıştırmadan önce tambur ve oluk çevresi boşaltılır ve uyarı verilir. Suyu kapatıp kuru döndürmek toz ve kıvılcım riskini artırır, tahkimatı gevşetmek ise tavanı desteksiz bırakır.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.7

Doğru cevap: B) Kesimi durdurtur, memeler ve su hattı açılmadan başlatmaz

Tıkalı veya susuz memeler hem toz bastırmayı hem keskilerin soğutulmasını bozar; yoğun toz ve sürtünme kıvılcımı riski doğar. Maske yalnız kişiyi korur, kıvılcım ve toz birikimi riskini gidermez; bu yüzden su sistemi düzeltilmeden kesime devam edilmez.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.8

Doğru cevap: B) Hızı düşürtür, keski ve suyu kontrol ettirip talimata uyar

Sert taş keskileri hızla aşındırır ve sürtünme kıvılcımıyla metanı tutuşturma riski taşır; bu yüzden ilerleme hızı düşürülür, keskiler ve su püskürtme kontrol edilir. Makine bandı kesemiyorsa bant, işletmenin teknik ve güvenlik talimatına göre patlayıcıyla gevşetilir; hızı artırmak veya suyu kesmek kıvılcım riskini büyütür.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.12

Doğru cevap: A) İlerletme (yürütme) silindiri

Yürütme silindiri bir ucuyla tahkimata, diğer ucuyla zincirli oluğa bağlıdır: önce oluğu arına doğru iter, sonra tahkimatı oluğa doğru çeker. Hidrolik direkler ilerletme için değil, tavanı sıkıp taşımak için; göçük kalkanı ise ayak arkasındaki malzemenin çalışma alanına girmesini önlemek için vardır.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.3

Doğru cevap: D) Ünitenin bölgesinde çalışmayı durdurup arızayı hemen gidertir

Kendiliğinden basınç kaybeden direk genellikle valf veya conta kaçağına işarettir; ünite tavanı taşımadığı için altında ve önünde çalışmak göçük riski taşır. Arıza giderilmeden üretime devam etmek ya da direği tekrar tekrar sıkıştırmak sorunu yalnızca erteler.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.4

Doğru cevap: D) Ünitelerin hizasız ilerletilmesi ya da eğimde yana kayması

Üniteler düz bir hat üzerinde ilerletilmezse ya da eğimli ayakta yana kayarsa komşu tavan sacları arasında açıklık oluşur; aradaki tavan desteksiz kalır ve buradan taş, kömür dökülür. Tavana tam basınçla sıkıştırılmış ünite kaymaya karşı daha dirençlidir; oluğun ötelenmesi ise kesimden sonra yapılan olağan iştir.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.9

Doğru cevap: A) Desteklenmiş tavan altından, açık alana girmeden

Açılmış yerde tavandan kavlak ve parça düşmesi sürer; işçi desteksiz açıklığın altına girerse düşen parça onu yakalar. Ağaç tahkimat, ünitelerin koruduğu tavan altından ve önce kavlaklar düşürülerek yapılır; ayak arkası ise göçmeye bırakılmış alandır, oraya girilmez.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.10

Doğru cevap: C) Boşluğun ağaçla doldurulup tavan sacının tavana dayandığı

Ünitenin üstünde boşluk kalırsa tavan sacı tavana basmaz; ünite tavanı taşıyamaz, kubbe büyür ve düşen taş üniteye ani yük bindirir. Bu yüzden boşluk ağaçla (kama ya da domuz damı) doldurulup tavan sacının yeniden tavana dayandığı kontrol edilir. Boşluğu açık bırakmak dökülmeyi büyütür; ünitelerin basıncını düşürmek ise tavanı daha da desteksiz bırakır.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.11

Doğru cevap: D) Pencere kapatılır ve o ünitedeki kömür alımı sonlandırılır

Ayak arkasından alımda göçen tavan kömürü, tahkimatın arka penceresi açılarak arka zincirli oluğa akıtılır; taş gelmeye başlaması o bölümdeki kömürün bittiğini gösterir. Pencere kapatılmazsa ürüne pasa karışır, taşları elle ayıklamak ise çalışanı akan malzemeye yaklaştırır; kömürün tam alınıp alınmadığı da gözle kontrol edilir.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.13

Doğru cevap: A) Oluk enerjisinin kesilip kilitlenip etiketlenmesini

Sıkışık zincirde büyük gerilme birikir; oluk beklenmedik biçimde çalışırsa ya da zincir boşalırsa ağır yaralanma olur. Bu yüzden müdahaleden önce enerji kesilir, şalter kilitlenir ve etiketlenir; çalışan ekipmana elle müdahale ciddi kaza nedenidir.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.14; İş Ekipmanları Yön.

Doğru cevap: C) Bir sonraki kesim için oluğun yeni arına yaklaşması

Kesimle arın geriler; oluk ötelenmezse kesici yükleyici bir sonraki geçişte arına ulaşamaz. Ötelemeyle birlikte tahkimat da oluğa doğru çekilerek yeni açılan tavanı destekler; zincir gerginliği öteleme ile değil gerdirme düzeniyle ayarlanır.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.15

Doğru cevap: B) Ünite tavandan az indirilir, hemen yeniden sıkıştırılır

Ünite ilerletilirken tavanla teması olabildiğince kısa süre kesilir ve hemen yeniden sıkılır; böylece zayıf tavan dökülmez. Komşu üniteler aynı anda indirilirse geniş bir tavan alanı desteksiz kalır; ilerletmeyi geciktirmek ise kesimle açılan tavanı uzun süre desteksiz bırakır.

Dayanak: 19UY0395-5/B3 — BG.16