Sıcak Su Kazanı Operatörü Sınav Soruları ve Cevapları (Seviye 3)

Doğru cevap: C) Emniyet donanımına dokunmadan durumu işverene bildirmek

6331 sayılı Kanun'un 19. maddesine göre çalışan, ekipmanın güvenlik donanımlarını keyfi olarak çıkaramaz ya da değiştiremez; koruma tedbirlerinde gördüğü eksikliği işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber verir. Emniyet termostatı köprülenirse kazan suyu aşırı ısınıp kaynayabilir; kazanın başında beklemek bu riski ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.1; 6331 sayılı Kanun md.19/2-a ve c

Doğru cevap: A) Sigara içmek ve açık alev kullanmak yasaktır

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre beyaz zeminli, kırmızı çerçeveli ve çapraz çizgili yuvarlak işaretler yasaklayıcıdır; yanan kibrit simgeli olan, "Sigara içmek ve açık alev kullanmak yasaktır" işaretidir. Yangınla mücadele ekipmanının yeri kırmızı zeminli kare ya da dikdörtgen levhayla, tehlike uyarıları sarı üçgenle, zorunluluklar ise mavi zeminli yuvarlak levhayla gösterilir.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.2; Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yön. Ek-2 3.1

Doğru cevap: C) Kapatılan şalterin üzerine, kilitle birlikte

Levhanın amacı, enerjiyi yeniden verebilecek kişiyi tam o noktada uyarmaktır; bu yüzden kapatılan şaltere asılır ve şalter mümkünse kilitlenir. Kapıdaki ya da pompa gövdesindeki levha şaltere uzanan kişiyi durdurmaz, deftere yazılan not da şalterin başında görülmez.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.5; Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yön. Ek-2 md.2.1

Doğru cevap: D) Isıya dayanıklı eldiven, yüz siperi, iş ayakkabısı

Ocak kapağı açıldığında yoğun ısı yayılır, kıvılcım ve sıcak kül sıçrayabilir; bu yüzden ısıya dayanıklı eldiven, yüzü koruyan siper ya da gözlük ve uygun iş ayakkabısı gerekir. İnce eldiven ısıyı hemen geçirir, sentetik kumaş ise sıcakta eriyip yanığı ağırlaştırabilir.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.3

Doğru cevap: B) Göze sıçrayan kimyasalı hemen bol suyla yıkamak

Göz duşu, göze ya da yüze kimyasal sıçradığında ilk saniyelerde bol ve temiz suyla yıkama yapılabilsin diye kimyasalla çalışılan noktanın yakınına konan bir müdahale aracıdır. Kap, zemin temizliği ya da kimyasal hazırlığı için kullanılmaz; yıkamadan sonra kişi sağlık birimine yönlendirilir.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.4

Doğru cevap: A) Kartonu kaldırıp tehlikeyi değerlendirme ekibine bildirmek

Kapatılan menfez kazana yanma havası girmesini engeller ve karbonmonoksit riskini artırır; bu yüzden karton hemen kaldırılır. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre riskleri bilen çalışanlar değerlendirmeye katkı verir; tehlike bildirilmezse kayda girmez ve aynı kapatma tekrarlanabilir. Kartonu sessizce kaldırmak bu yüzden yetmez, yıllık eğitimi beklemek ise tehlikeyi açık bırakır.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.6; Risk Değerlendirmesi Yön. md.6

Doğru cevap: D) Boruları ısı yalıtımıyla kaplayıp sıcak yüzeyi kapatmak

6331 sayılı Kanun'un 5. maddesine göre risklerle kaynağında mücadele edilir ve toplu korunma tedbirlerine kişisel korunmadan önce öncelik verilir. Yalıtım sıcak yüzeyi ortadan kaldırır, ısı kaybını da azaltır; levha ve eldiven ise tehlikeyi yerinde bırakır, ancak tamamlayıcı önlem olarak kullanılabilir.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.7; 6331 sayılı Kanun md.5

Doğru cevap: B) Hemen temiz havaya çıkıp haber vermek, havalanmadan girmemek

Bu belirtiler, baca gazındaki renksiz ve kokusuz karbonmonoksitin zehirlenme işaretleri olabilir; ilk iş ortamdan çıkıp temiz havaya ulaşmak ve yardım çağırmaktır. Kapıyı kapatıp içeride kalmak gazın birikmesine yol açar, kazanın yanında dinlenmek ise bilinç kaybıyla sonuçlanabilir.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.8

Doğru cevap: A) Eğilerek, yere yakın ilerleyip en yakın çıkıştan çıkmak

Duman ve sıcak gazlar yükseldiği için zemine yakın hava daha temizdir; operatör eğilerek en yakın çıkış ya da acil çıkıştan ayrılır ve toplanma alanına gider. Yangında asansör elektrik kesilince durabilir ve kuyusu dumanla dolabilir; eşya toplamak ise kaçış süresini boşa harcar.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.9

Doğru cevap: C) Yanıcı malzemenin burada saklanamayacağını bildirmek

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e göre kazan dairelerine yanıcı madde atılması ya da depolanması yasaktır; boya, tiner ve karton ayrı, havalandırmalı ve uygun bir depoda tutulur. Kazandan birkaç metre uzağa dizmek ya da kapakları bantlamak, tiner buharının ve kartonun tutuşma riskini ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.10; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yön. md.53/2

Doğru cevap: D) Ayrı bir atık pil toplama kutusunda biriktirilir

Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği'ne göre atık piller evsel ve diğer atıklarla birlikte depolanamaz; ayrı biriktirilip satış noktalarındaki ya da belediyenin atık pil toplama kutusuna teslim edilir. Kül ve cürufa karıştırmak bu yasağa aykırıdır; biten pili yeni pillerle aynı kutuda tutmak ise karışıklığa ve biten pilin yeniden takılmasına yol açar.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.11; Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yön. md.5/f, md.13/a

Doğru cevap: B) Kurum ısı geçişini engeller, ısı bacadan boşa gider

Kurum ısıyı iyi iletmeyen bir tabakadır; sıcak gazların ısısının kazan suyuna geçmesini engeller. Bu ısı baca gazıyla dışarı atılır, baca gazı sıcaklığı yükselir ve aynı ısınma için daha çok yakıt yakılır. Kurum su tarafına geçmez; su tarafında biriken tabaka kireçtir.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.12

Doğru cevap: A) Yakıt ve sınıf sıcaklığı kayıtları önceki dönemle kıyaslanır

PUKÖ'de Planla adımında hedef ve yöntem belirlenir, Uygula adımında değişiklik yapılır, Kontrol et adımında sonuçlar ölçülüp hedefle karşılaştırılır, Önlem al adımında da başarılı uygulama standart hâle getirilir. Ayarı değiştirmek Uygula, talimata yazmak ise Önlem al adımıdır.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.14

Doğru cevap: B) Kilitlenme tekrarlıyor mu diye izleyip sonucu deftere yazmak

Arıza giderme, ayar yapılınca ya da parça değiştirilince bitmez; düzeltmenin işe yarayıp yaramadığı sonraki çalışmalarda izlenir ve sonuç kayda geçer. Kilitlenme sürerse bu kayıt, servise sorunun asıl nedenini araması gerektiğini gösterir; eski kayıtlar da silinmez, çünkü tekrar eden arızayı ortaya çıkaran onlardır. Brülör ayarı ise operatörün değil yetkili servisin işidir.

Dayanak: 18UY0349-3/A1 — BG.15

Doğru cevap: B) Çalışma termostatını ihtiyaca göre, sınırı aşmadan yükseltmek

Çalışma termostatı gelen ısı ihtiyacına göre ayarlanır: soğuk havada kazan suyu sıcaklığı kademeli yükseltilir, ancak kazanın izin verilen en yüksek işletme sıcaklığı ve alarm termostatının ayarı aşılmaz. Alarm termostatını yükseltmek ya da termostatı devreden çıkarmak aşırı ısınmaya karşı koruyan emniyeti ortadan kaldırır; pompayı durdurmak ise ısının radyatörlere taşınmasını keser.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.1

Doğru cevap: C) Su sınırı aşsa da brülör durmaz, aşırı ısınma olur

Alarm (emniyet) termostatı, çalışma termostatı arızalansa bile kazan suyu en yüksek işletme sıcaklığını aşmadan brülörü durdurmak için vardır; bu yüzden ayarı o değeri geçmemelidir. Sınırın üzerine ayarlanırsa su izin verilen sıcaklığı aştığında da yakma sürer; aşırı ısınma, kaynama ve basınç artışı tehlikesi doğar. Brülörün sık durup kalkması ise alarm termostatıyla değil, çalışma termostatının ayarıyla ilgili bir sorundur.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.7

Doğru cevap: D) Talimattaki değere ayarlayıp ayarı ve tarihi kaydetmek

Alarm termostatı yeniden ayarlanırken kazan üreticisinin ve işletme talimatının o kazan için verdiği değer esas alınır; bu değer kazanın en yüksek işletme sıcaklığını geçmez ve çalışma termostatının üzerinde kalır, bu yüzden başka bir kazanın değeri aktarılamaz. Ayar, tarih ve yapan kişiyle birlikte kayda geçirilir. Çalışma termostatıyla aynı değere getirilirse iki termostat arasında pay kalmaz ve kazan normal çalışmada bile alarma geçebilir.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.8

Doğru cevap: A) Tesisattaki su eksilmiştir, takviye gerekir

Hidrometre tesisattaki su sütununun yüksekliğini gösterir; kırmızı ibre tesisat tam doluyken referans olarak ayarlanır. Soğuk tesisatta siyah ibrenin bu referansın altına inmesi su kaybı demektir; kazan soğukken ısınma ya da kaynama söz konusu olmadığı için ikinci şık bu duruma uymaz. Eksik su takviye edilir ve kaybın nedeni araştırılır.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.2

Doğru cevap: D) Depoda su azalmış, tesisata su eklenmeli

Haberci borusu, açık genleşme deposunda bulunması gereken su seviyesinden kazan dairesine indirilir; musluk açıldığında su geliyorsa depo ve tesisat yeterince doludur. Su gelmemesi depodaki seviyenin haberci borusunun ağzının altına düştüğünü gösterir; bu yüzden 'tesisat tam dolu' yorumu durumun tam tersidir. Kazan yakılmadan önce su takviyesi yapılır.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.3

Doğru cevap: C) Kaçağı araştırıp bildirmek, çünkü taze su kireç getirir

Sağlam bir ısıtma tesisatında su kaybı çok azdır; sık takviye gerekmesi borularda, radyatörlerde, pompa salmastrasında ya da emniyet ventilinde bir kaçak olduğunu gösterir. Sisteme sürekli giren taze su kireç ve oksijen taşıyarak kazanda taşlaşmaya ve korozyona yol açar. Doldurma vanasını açık bırakmak kaçağı gizler, emniyet ventilinin ayarıyla oynamak ise kazanı korumasız bırakır.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.5

Doğru cevap: B) Gösterge ve bağlantı borusu düzgün çalışıyor demektir

Musluk kapatılıp boşaltma vanası açıldığında göstergedeki basınç alınır; sağlam bir manometrenin ibresi sıfıra iner, musluk yeniden açılınca tesisat basıncına döner. İbrenin bu sırada sıfıra inmesi tesisatta su eksildiği anlamına gelmez, çünkü gösterge o an tesisattan ayrılmıştır. İbre sıfıra inmeseydi ya da eski değerine dönmeseydi gösterge veya bağlantısı arızalı sayılır, durum bildirilirdi; bu basit deneme göstergenin periyodik kalibrasyonunun yerini tutmaz.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.4

Doğru cevap: C) Manometre tesisat basıncını gösteriyor, arıza lambası sönük

Enerji verildiğinde, yakma başlamadan önce manometre tesisatın dolu hâldeki basıncını, termometre kazan suyunun o anki sıcaklığını göstermeli; arıza ve alarm lambaları sönük olmalıdır. Yanan bir arıza lambası, diğer lambalar normal olsa bile, nedeni bulunmadan kazanın yakılmaması gerektiğini gösterir. Dolu ve soğuk tesisatta manometrenin sıfır göstermesi de su eksikliğine ya da gösterge arızasına işarettir.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.9

Doğru cevap: A) Mil ya da fan dönüşünü gövdedeki yön okuyla karşılaştırarak

Sirkülasyon pompalarının gövdesinde ya da motor kapağında dönüş yönünü gösteren bir ok bulunur; kısa süre çalıştırılan motorun mil veya fan dönüşü bu okla karşılaştırılır. Üç fazlı motorda faz sırası değişirse pompa ters döner; ses çıkarsa ve ısınsa da su yeterince dolaşmaz, bu yüzden ses ya da gövde sıcaklığı yön hakkında güvenilir bilgi vermez. Ters dönüş varsa düzeltme yetkili elektrikçiye yaptırılır.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.6

Doğru cevap: B) Kazanı yakmayıp vananın sökülmesi için bildirmek

Açık genleşme depolu tesisatta emniyet gidiş ve emniyet dönüş boruları kazanı genleşme deposuna doğrudan bağlar; ısınan suyun genleşmesini ve oluşabilecek buharı depoya taşır. Bu borulara vana konmaz, çünkü kapalı bir vana kazanı depodan ayırır ve basınç kontrolsüz yükselebilir. Vanayı yarı açmak ya da emniyeti yalnız termostata bırakmak bu tehlikeyi gidermez; kazan yakılmadan durum yetkiliye bildirilir.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.10

Doğru cevap: A) Kazan tamamen suyla dolu, havası alınmış olmalıdır

Sıcak su kazanında buhar hacmi yoktur; kazan ve tesisat tamamen suyla dolu çalışır, ısınan suyun genleşmesi kazanın içinde değil genleşme deposunda karşılanır. Bu yüzden doldurmada üst noktalardaki hava alma musluklarından hava atılır, su miktarı ise manometre ya da hidrometreden (açık depolu tesisatta haberci borusundan da) izlenir. Gösterge camında ya da seviye elektrotları arasında seviye tutmak buhar kazanına ait bir uygulamadır; kazanda bırakılan hava ise ısınmayı ve su dolaşımını bozar.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.11

Doğru cevap: D) Yakıt yoksa brülör alev alamaz ve arızaya geçer

Vana kapalı kalmışsa ya da hatta tıkanma varsa brülör ateşleme denemesinde alev oluşturamaz, güvenlik süresi dolunca arızaya geçip kilitlenir; vana açıldığında hatta sızıntı olup olmadığı da bu aşamada görülür. Baca çekişi yakıt akışıyla değil, sıcak baca gazlarının yükselmesi ve bacanın yapısıyla ilgilidir. Kazan suyu da yakıt geldiği için değil, yanma başladıktan sonra ısınır.

Dayanak: 18UY0349-3/A2 — BG.12

Doğru cevap: C) Toz maskesi takılır, kömür yavaşça dökülür, yakında açık ateş tutulmaz

Kömür tozu solunduğunda akciğere zarar verir, havada yoğunlaştığında da tutuşabilir; bu yüzden bunker toz maskesiyle, yakıt yavaşça dökülerek ve açık ateşten uzak doldurulur. Fanı tam devirde çalıştırmak ya da çuvalı yüksekten boşaltmak tozu azaltmaz, kazan dairesine daha çok yayar.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.1

Doğru cevap: A) Korlar ızgaranın bir yanına toplanır, yeni kömür boş kalan yana serilir

Yastıklama yönteminde korlar ızgaranın bir yarısına toplanır, taze kömür boş kalan yarıya serilir; kömürden çıkan gazlar yandaki kızgın korun ısısıyla yanar, duman ve kurum azalır, sonraki yüklemede taraf değiştirilir. Izgarayı bir anda ağzına kadar doldurmak ateşi boğar ve yoğun duman çıkarır; kapağı uzun süre açık tutmak da ocağa soğuk hava alıp kazanı soğutur.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.2

Doğru cevap: B) Izgara çubukları alttan hava alamaz, aşırı ısınıp eğrilir ve yanar

Izgara çubukları alttan geçen birincil hava ile soğur; kül haznesi dolup çubuklara dayanınca hava geçemez, çubuklar aşırı ısınıp eğrilir ve yanar, yanma da bozulur. Kül kazanın gaz tarafında kalır, kazan suyuna karışmaz; bu yüzden pompanın tıkanması bu durumun sonucu değildir.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.3

Doğru cevap: A) Kömür bunkerde kemer (köprü) yapıp helezona inmiyordur

Islak ya da çok ince kömür bunker içinde kemer (köprü) yapar ve helezona inmez; helezon döndüğü hâlde ızgaraya yakıt gelmez, bu yüzden bunkere ıslak kömür doldurulmaz. Kemer, besleme şalteri kapatılıp helezon durduktan sonra, bunkere el sokmadan bir çubukla çözülür. Termostat ayar değerine ulaşsaydı helezon da dururdu; pompanın dönüş yönü ise yakıt beslemesini etkilemez.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.4

Doğru cevap: D) Gaz yollarında biriken kurum, ısının suya geçişini azaltmıştır

Kurum iyi bir yalıtkandır; gaz yollarında biriktikçe ısı suya geçemez, baca gazı daha sıcak çıkar ve kazan suyu geç ısınır. Radyatör vanalarının kısılması ısı çekişini azaltır, bu durumda kazan suyu daha hızlı ısınırdı; fan devrinin düşmesi ise yanmayı yavaşlatır, baca gazı sıcaklığını yükseltmez.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.5

Doğru cevap: B) Baca termostatı

Baca termostatı baca gazı sıcaklığını izler; ayarlanan sınır aşılınca fanı ve yakıt beslemesini durdurur, bu yüzden kazan suyu termostat ayarına ulaşmadan da kazan devreden çıkabilir (ayar değeri kazan talimatında yazar). Emniyet ventili basınç aşınca suyu tahliye eder ama kazanı durdurmaz; manometre yalnızca basıncı gösterir, hava ayırıcı da sudaki havayı atar.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.6

Doğru cevap: C) Genleşen su depoya çıkar; basıncı depodaki su yüksekliği belirler

Açık sistemde ısınan suyun fazlası emniyet gidiş borusundan açık genleşme deposuna çıkar; kazandaki basınç depodaki su yüksekliğine bağlı olduğu için ısınmayla çok az değişir. Bu yüzden hidrometre her yakmadan önce ve talimattaki aralıklarla okunur, siyah ibre kırmızı işaretin altına inmişse tesisatta su eksilmiş demektir. Emniyet ventilinin sürekli su atması ise olağan değil, arıza belirtisidir.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.7

Doğru cevap: D) Bunkere ya da ızgaraya konan yakıtı tartıp veya çuvalla sayıp deftere yazar

Yakıt tüketimi, kazana verilen kömürün her vardiya tartılarak ya da çuval sayısıyla deftere yazılmasıyla izlenir; benzer havalarda tüketim artarsa kurum, hava ayarı veya kaçak araştırılır. Kül, kömürün yalnızca yanmayan küçük bir kısmıdır; kül ağırlığı yakılan kömürü göstermez.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.8

Doğru cevap: D) Kazan gövdesinden ocağa su sızdıran bir kaçak olduğunu

Kazan ısındıktan sonra ocakta cızırtı, ıslak kömür ve kül haznesine damlayan su, kazan gövdesinden (döküm dilimde çatlak, çelik gövdede delik) ocağa su kaçtığını düşündürür; bu kaçak çoğu zaman dışarıdan görünmez, ancak ocak ve kül haznesi gözlenerek fark edilir. Soğuk yakmada ya da dönüş suyu çok soğukken ocak yüzeylerinde terleme de su damlatabilir; ama kazan saatlerdir normal sıcaklıktayken su gelmeye devam ediyorsa önce kaçak düşünülür, yakıt eklenmez ve durum hemen amire bildirilir. Fazla yüklenen kömür ya da zayıf baca çekişi duman yapar, ocağa su getirmez.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.9

Doğru cevap: B) Baca gazı soğuk yüzeylerde yoğuşur; katran ve korozyon oluşur

Dönüş suyu çok soğuk gelirse kazanın iç yüzeyleri soğuk kalır, baca gazındaki nem bu yüzeylerde yoğuşur; katı yakıtta bu yoğuşma katran ve kurumla birleşerek yapışkan birikinti ve korozyon yapar. Gidiş-dönüş farkı bu yüzden izlenir. Soğuk dönüş suyu kazanı kaynatmaz, tersine yüzeyleri fazla soğutur.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.10

Doğru cevap: C) Boş kalan boru ve kazan iç yüzeyleri havayla temas edip paslanır

Uzun süreli duruşta elektrik kesilir, yakıt hattının kapakları kapatılır ama su boşaltılmaz; boşaltılan tesisatın iç yüzeyleri nemli havayla temas edip paslanır, yeniden doldurulan taze su da kireç getirir. Kurum gaz tarafındadır, tesisat suyu ona değmez; kurum ayrıca fırçayla temizlenir.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.11

Doğru cevap: D) Kazan suyu sıcaklığı düşene kadar pompa çalıştırılmaya devam edilir

Yakıt alınsa da kazan gövdesi ve ocak bir süre ısı vermeye devam eder; pompa çalışmayı sürdürürse bu ısı tesisata taşınır ve kazan suyu yerel olarak aşırı ısınmaz, otomatik kumanda panelleri de pompayı kazan soğuyana kadar çalıştırır. Pompayı hemen durdurup vanaları kapatmak sıcak kazandaki suyu hapseder; sıcak kazanı boşaltmak da gövdede ani ısı değişimi ve hasar riski doğurur.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.12

Doğru cevap: A) Yakıt eklemez, kapakları kapatır, by-pass'ı açar, gerekirse ateşi külle bastırır

Pompa durunca ısı tesisata taşınamaz, ama katı yakıt brülör gibi bir anda sönmez; bu yüzden yakıt eklenmez, kapaklar kapatılıp hava kesilir, by-pass vanası açılarak suyun kendiliğinden dolaşması sağlanır ve emniyet gidiş-dönüş borularının açık olduğu kontrol edilir. Sıcaklık yine yükseliyorsa ateş kül ya da kumla bastırılır, söndükten sonra yakıt dışarı alınır ve amire haber verilir. Sıcak kazana soğuk su basmak gövdede ani ısı değişimi yaratır; taşma borusunu kapatmak da açık sistemin atmosfere açıklığını ortadan kaldırır.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.13

Doğru cevap: B) İçindeki elek pas, kum ve çapakları tutar; tıkanırsa su dolaşımı azalır

Pislik tutucu, tesisattaki pas, kum, kaynak çapağı gibi katı parçaları elekte tutarak pompayı ve vanaları korur; elek tıkandıkça su dolaşımı azalır, bu yüzden duruşta vanalar kapatılıp elek temizlenir. Suyun sertliğini alan cihaz yumuşatma cihazıdır, havayı atan ise hava ayırıcıdır.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.15

Doğru cevap: C) Kapaklardan duman sızar, ocağa kontrolsüz hava girer

Kapak contaları kazanın gaz tarafını kapatır; yıpranınca kazan dairesine duman ve karbonmonoksit sızabilir, ocağa da kontrolsüz hava girip yanma bozulur. Kapaklar kazanın su tarafında değildir; bu yüzden conta yıpranması kazan suyunun sızmasına ya da emniyet ventilinin ayarının değişmesine yol açmaz.

Dayanak: 18UY0349-3/B1 — BG.16

Doğru cevap: C) Ön süpürme bitene kadar kapalı tutulan yakıt (solenoid) valfi

Şalter açılınca fan önce ocağı havayla süpürür; bu sırada pompa dönse bile yakıt (solenoid) valfi kapalı tutulur ve memeye yakıt gitmez. Süpürme bitince brülör kontrol rölesi ateşlemeyle birlikte valfi açar, alev gözü de alevi denetler. Filtre yalnız tortuyu tutar, akışı kesmez; fotosel ise yalnız alevi görür, memeyi kapatmaz.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.1

Doğru cevap: D) Tank boşalırken yakıt hattına hava dolmuş olması

Tank boşalınca pompa hava emer ve hat havayla dolar; tank dolsa da memeye yakıt gelmez, alev gözü alevi göremez ve brülör kilitlenir. Havanın nasıl alınacağı sisteme göre değişir: tek borulu sistemde çoğunlukla pompadan elle hava alınır, çift borulu sistem havayı çoğu zaman kendisi atar; işletme talimatına uyulur, gerekirse servis çağrılır. Kazan soğuk olduğu için kazan termostatı ya da baca termostatı neden olamaz.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.3

Doğru cevap: A) Takılan memenin kapasitesinin kazana göre büyük olması

Meme, brülörün saatte püskürttüğü yakıt miktarını belirler; büyük meme takılırsa kazana gereğinden çok ısı verilir, su hızlı ısınır ve sıcak gazlar ısısını suya bırakamadan bacaya gider. Bu hem yakıtı boşa harcar hem kazanı zorlar; meme yalnız brülör ve kazan için öngörülen kapasitedekiyle değiştirilir. Termostatı düşürmek ise sıcaklıkları yükseltmez, düşürür.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.2

Doğru cevap: B) Genleşme deposunun havasını yitirip suyla dolması

Kapalı genleşme deposundaki hava (gaz) yastığı ısınan suyun genleşmesini karşılar; depo ön basıncını yitirir ya da zarı delinirse suyla dolar, basınç ısınınca fazla yükselir, emniyet ventili su atar, soğuyunca da fazla düşer. Basıncın talimattaki aralıklarla aynı koşulda okunup kaydedilmesi bu değişimi erken gösterir; ön basınç kontrolünü yetkili servis yapar. Kaçakta ise basınç ısınınca fazla yükselmez, sıcakken de soğukken de zamanla düşer.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.4

Doğru cevap: B) Kazan bir süre çalıştıktan sonra iki termometre aynı anda okunur

Fark, sirkülasyon pompası suyu dolaştırırken ve sıcaklıklar oturduktan sonra anlamlıdır; bu yüzden iki termometre aynı anda okunur, sonuç talimattaki ya da benzer günlerdeki değerle karşılaştırılıp kaydedilir. Farklı saatlerde okunan değerler arasında brülörün durumu ve hava değiştiği için fark yanıltıcı olur. Kazana elle dokunmak ise ölçüm değildir ve yanık tehlikesi taşır.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.7

Doğru cevap: A) Hava ve çalışma süresi benzer günlerin tüketimiyle karşılaştırılır

Yakıt tüketimi dış havaya ve kazanın çalıştığı süreye göre değişir; anormal bir artış ancak benzer koşullardaki günler karşılaştırılınca fark edilir. Böyle bir artış yakıt kaçağına, kirli kazana ya da bozuk yanma ayarına işaret edebilir. Sezon sonunu beklemek ise sorunu aylarca gözden kaçırmak demektir.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.5

Doğru cevap: C) Hortumun yakıt terletmeye, yani sızdırmaya başlamasını

Esnek yakıt hortumları zamanla sertleşip çatlar; dış yüzeyde yağlı ıslaklık, damla görülmese de hortumun ya da rakorunun yakıt sızdırmaya başladığını gösterir. Operatör durumu bildirir, hortum yetkili kişi tarafından aynı tip hortumla değiştirilir, o zamana kadar bölge izlenir. Motorin oda sıcaklığında kolay buharlaşmadığı için bu ıslaklık yoğuşmuş yakıt buharıyla açıklanamaz.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.6

Doğru cevap: D) Brülörün elektriği kesilir, yakıt hattı vanaları kapatılır

Kısa duruşta brülörün elektriği kesilir ve yakıt hattındaki bütün vanalar kapatılır; böylece brülör kendiliğinden devreye giremez, hatta kalan yakıt da sızıntıyla kaçamaz. Uzun duruşta ise su boşaltılmadan bütün sistemin enerjisi kesilir. Pompayı durdurup brülörü otomatikte bırakmak, brülör yeniden yanarsa suyun dolaşmadan aşırı ısınmasına yol açar.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.8

Doğru cevap: A) Yakıt hattındaki vanaları kapatmak ve amirine haber vermek

Acil kapatmadan sonra brülöre yeniden yakıt gelmesini önlemek için yakıt hattı vanaları kapatılır ve durum yetkiliye bildirilir. Aşırı ısınmış kazana soğuk su basmak ani sıcaklık farkıyla gövdede çatlamaya yol açabilir; nedeni bulunmadan brülörü yeniden çalıştırmak da aynı tehlikeyi tekrarlar.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.9

Doğru cevap: C) Yeni bir yakıt sızıntısının hemen fark edilebilmesi

Temiz bir brülörde rakordan ya da hortumdan yeni sızan yakıt hemen görülür; yakıt emmiş toz ise kolay tutuşan bir yangın yükü oluşturur. Temizlik sıcak ve hareketli parçalara dokunmadan uygun bezle yapılır, yakıtlı bezler kapaklı metal kapta toplanır. Dış yüzeyi silmek pompa basıncını ya da memenin püskürtmesini değiştirmez; bunlar servisin yaptığı ayarlardır.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.10

Doğru cevap: B) Tortu ve parçacıkların pompayı ve memeyi tıkamasını önlemek

Yakıt filtresi tanktan gelen tortu, pas ve kiri tutarak brülör pompasını ve küçük delikli memeyi korur. Yakıtı ısıtan parça ön ısıtıcı, basıncı yükselten pompa, geri akışı önleyen ise çek valftir; filtrenin böyle görevleri yoktur. Filtre, kazan çalışmazken vanalar kapatılarak açılır; elek tipi temizlenir, kartuş tipi yenisiyle değiştirilir.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.11

Doğru cevap: D) Baca gazı analiz cihazıyla ve islilik ölçümüyle ölçerek

Yanma ayarı ancak ölçümle doğrulanır: baca gazı analizi oksijen, karbonmonoksit ve baca gazı sıcaklığını, islilik ölçümü (Bacharach skalası) ise gazdaki is miktarını gösterir; ayar gerekiyorsa yetkili servis yapar. Alev rengine bakmak yalnız kaba bir fikir verir, hava fazlalığını ya da eksikliğini sayıyla göstermez.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.12

Doğru cevap: C) Enerjisi kesilir, yakıt vanası kapatılıp etiketlenir

Temizlik sırasında brülörün kendiliğinden ya da başkası tarafından çalıştırılması ağır yanık ve yangına yol açar; bu yüzden enerjisi kesilir, yakıt vanası kapatılıp uyarı levhasıyla etiketlenir. Kurum daha sonra kazan soğukken tel fırçayla alınır, toplanıp atık olarak ayrılır. Kurumu brülörle yakmaya çalışmak baca yangını riski doğurur.

Dayanak: 18UY0349-3/B2 — BG.13

Doğru cevap: A) Panelde alev (çalışma) lambası yanar, camdan alev görülür

Brülör ön süpürmeden sonra ateşleme yapar; alev oluşunca iyonizasyon elektrodu ya da fotosel bunu algılar, panelde alev veya çalışma lambası yanar ve kazanın gözetleme camından kararlı bir alev görülür. Fan yanma boyunca çalışmayı sürdürür; kazan basıncı ve sıcaklığı saniyeler içinde değil, yavaş yavaş yükselir. Kırmızı arıza lambası ise alevin algılanamadığını ve brülörün kilitlendiğini gösterir.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.1

Doğru cevap: B) Kazan termostatının arızalı ya da yanlış ayarlanmış olması

Brülörü ayar sıcaklığında durdurması gereken kazan (çalışma) termostatıdır; sıcaklık ayarı geçtiği hâlde brülör çalışıyorsa termostat arızalı, yanlış ayarlı ya da duyar ucu yerinden çıkmış olabilir. Operatör brülörü durdurup durumu bildirir; bu arızada kazanı aşırı ısınmaya karşı emniyet termostatı korur. Gaz basıncının düşmesi ise sıcaklığı artırmaz, alevi zayıflatır.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.2

Doğru cevap: C) Gaz hattındaki düşük gaz basınç anahtarı (presostatı)

Gaz hattındaki basınç anahtarı (gaz presostatı), gaz basıncı ayar değerinin altına inince brülörü durdurur; böylece yetersiz gazla kararsız yanma ve alevin sönmesi önlenir. Baca termostatı aşırı baca gazı sıcaklığında, emniyet termostatı ise kazan suyunun aşırı ısınmasında devreye girer; ikisi de gaz basıncını izlemez.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.3

Doğru cevap: D) Manometreyi okuyup basınç düştüyse su takviyesi yapmak

Tesisattan atılan havanın yerini su doldurduğu için hava alma işleminden sonra sistem basıncı düşer; bu nedenle manometre yeniden okunur, basınç işletme aralığının altındaysa besleme vanasından yavaşça su takviyesi yapılır. Emniyet ventilini elle açmak basıncı daha da düşürür; genleşme tankının ön basıncı ise işletme sırasında değil, bakımda ayarlanır.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.4

Doğru cevap: A) Sayaçtan sonraki tesisatta gaz kaçağı olabileceğini

Gaz kullanan bütün cihazlar kapalıyken sayacın ilerlemesi, sayaçtan sonraki hatta gazın bir yerden kaçtığını gösterir; operatör ana gaz vanasını kapatır, ortamı havalandırır ve durumu bildirir. Sayaç değerlerini düzenli okuyup kaydetmek bu tür kaçakları erken fark ettirir. Brülör ön süpürmede yalnız fanla hava basar, bu sırada gaz harcanmaz.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.5

Doğru cevap: B) Doğalgaz havadan hafiftir; kaçan gaz önce üstte toplanır

Doğalgaz (metan) havadan hafif olduğu için kaçtığında yükselir ve tavana yakın bölümde toplanır; dedektör bu yüzden tavana yakın konur, kaçağı erken fark edip alarm verir ve bağlıysa solenoid vanayla gazı keser. LPG ise havadan ağırdır ve zemine çöker; LPG kullanılan yerde dedektör zemine yakın yerleştirilir. Dedektörün yeri ölçüm hassasiyetine ya da alev ısısına göre değil, kaçan gazın toplanacağı yere göre seçilir.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.6

Doğru cevap: C) Su dolaşımının azalması, örneğin pislik tutucunun tıkanması

Gidiş-dönüş farkı, aynı anda okunan iki termometre arasındaki farktır; su tesisatta yavaş dolaştığında daha çok soğuyarak döner ve fark büyür. Tıkalı pislik tutucu, kısılmış vana, havalı hat ya da zayıf çalışan sirkülasyon pompası bunun tipik nedenleridir. Termostat ayarını düşürmek gidiş sıcaklığını düşürür, farkı bu şekilde büyütmez.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.7

Doğru cevap: D) Kısa duruşta brülörün, uzun duruşta tüm sistemin enerjisi kesilir

Birimdeki kurala göre kısa süreli duruşta brülörün elektrik enerjisi kesilir, uzun süreli duruşta ise sistemin tamamının enerjisi kesilir; iki durumda da gaz hattının bütün vanaları kapatılır. Uzun duruşta bile su boşaltılmaz, çünkü boş kalan kazan ve boru iç yüzeyleri havayla temas edip paslanır. Kısa duruşta gaz vanalarını açık bırakmak hattı bir kaçağa karşı korumasız bırakır.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.8

Doğru cevap: A) Amirine bildirip pompa onarılıp su soğuyana dek resetlememek

Emniyet termostatı, kazan suyu tehlikeli sıcaklığa ulaştığında brülörü kilitleyen emniyet düzeneğidir ve aşırı ısınmanın nedeni ortadan kalkmadan resetlenmez. Operatör durumu amirine bildirir; pompa onarılıp su güvenli sıcaklığa indikten sonra reset, işletme talimatının yetki verdiği kişi tarafından yapılır. Termostatı köprülemek kazanı korumasız bırakır, sıcak kazana soğuk su basmak ise ani ısıl gerilmeyle çatlamaya yol açabilir.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.9

Doğru cevap: B) Yanma havası azalır; eksik yanma ve CO artışı olur

Brülör fanı yanma havasını emiş ızgarasından alır; ızgara tozla kapanırsa gaz için yeterli hava gelmez, yanma eksik olur, karbonmonoksit (CO) artar ve alev kararsızlaşır. Toz kazan suyu basıncını ya da pompayı etkilemez. Fan bez veya toz yutmasın diye ızgara, brülör durdurulup enerjisi kesildikten sonra fırçayla ya da elektrik süpürgesiyle temizlenir.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.10

Doğru cevap: C) Toz ve pas parçacıklarını tutup vanaları korumak

Gaz filtresi, borulardan gelen toz, pas ve kaynak çapağının basınç regülatörüne, gaz vanalarına ve brülöre ulaşıp sızdırmazlığı bozmasını önler; kirlenen filtre gaz akışını kısar ve düşük gaz basıncı arızasına yol açabilir. Basıncı düşürüp ayarlayan regülatör, kaçakta gazı kesen ise solenoid vanadır. Filtrenin açılması gaz hattına müdahale olduğundan gaz kesilip talimata göre yetkili kişi tarafından yapılır.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.11

Doğru cevap: D) Su tıkacının baca gazının ortama sızmasını önlemesi

Sifondaki su, yoğuşma suyu gider hattında bir su tıkacı oluşturur; sifon boş kalırsa kazan çalışınca baca gazı bu hattan kazanın bulunduğu ortama çıkabilir ve zehirlenme tehlikesi doğar. Üretici talimatları bu yüzden sifonun ilk çalıştırmadan ve sifona dokunulan her bakımdan sonra suyla doldurulmasını ister. Sifonun tesisat suyuyla bağlantısı yoktur; asitli yoğuşma suyunu nötrleştirmek ise ayrı bir nötralizasyon ünitesinin işidir.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.12

Doğru cevap: A) Başlığı çevrilip kısa süre su attırılır, kapanışı izlenir

Emniyet ventili, test başlığı (kolu) elle çevrilerek kısa süre açtırılır; çıkıştan su geldiği ve bırakınca ventilin sızdırmadan kapandığı izlenir, damlatmaya devam eden ventil bildirilip yetkili kişiye değiştirilir. Çıkışı tapalamak ya da ayar yayıyla oynamak kazanı aşırı basınca karşı korumasız bırakır; kazanı bilerek aşırı ısıtıp ventili basınçla denemek ise patlama riski doğurur.

Dayanak: 18UY0349-3/B3 — BG.12