Taşlama Tezgâh İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (14UY0200-3)

Doğru cevap: C) Eldiveni çıkarır, koruyucu gözlük takar ve siperi kullanır

Dönen mil ve taş çevresinde eldiven kapılma riski yarattığı için taşlama tezgâhında elde bol dokuma bulundurulmaz. Kopan taş parçasına ve kıvılcıma karşı asıl koruma göze takılan koruyucu gözlüktür; şeffaf siper kıvılcımı yönlendirir ama gözü tek başına korumaz. Sahadaki tipik hata sipere güvenip gözlüğü atlamak ve eldiveni takılı bırakmaktır.

Dayanak: 14UY0200-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi · kişisel koruyucu donanım seçimi ve kullanımı

Doğru cevap: A) Siper takılmadan tezgâhı çalıştırmaz, takar ve bildirir

Koruyucu siper, taşın patlaması hâlinde parçaları tutan son bariyerdir; sipersiz çalışmak riski azaltmaz, tamamen ortadan kaldırılmış bir önlemle çalışmak demektir. Devri düşürmek ya da küçük taş takmak patlama enerjisini düşürse de siperin işlevini karşılamaz, çünkü kopan parçanın yönü öngörülemez. Doğru davranış tezgâhı çalıştırmadan siperi takmak ve eksikliği kayda geçirip bildirmektir.

Dayanak: 14UY0200-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi · makine koruyucularının yerinde ve işlevsel olması

Doğru cevap: D) Acil stopa basar, enerjiyi keser ve yetkiliye haber verir

Duman ve yanık kokusu elektriksel kaynaklı bir arıza belirtisidir; ilk adım acil stopa basıp hareketi durdurmak, enerjiyi kesmek ve operatörün kendi başına gideremeyeceği bu durumu yetkiliye bildirmektir. Motora soğutma sıvısı yöneltmek elektrik çarpması ve kısa devre riski doğurur. Serbest dönen taşa takoz dayayarak durdurmaya çalışmak taşta çatlak ve dağılma riski yaratır; taşın kendiliğinden durması beklenir. Parçayı bitirene kadar çalışmayı sürdürmek ise arızanın büyümesine zaman kazandırır.

Dayanak: 14UY0200-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi · acil durumda müdahale ve bildirim

Doğru cevap: B) Sızıntıyı emici malzemeyle alır, çamuru ayrı atığa koyar

Soğutma sıvısı emdirilmiş taşlama çamuru, geri dönüştürülebilir hurda metalden ayrı toplanması gereken bir atıktır; karıştırıldığında hurdanın tamamı kirlenmiş sayılır. Dökülmeye karşı doğru yöntem uygun emici malzeme ile sıvıyı almak ve atığı kendi kabına koymaktır. Hortumla yıkamak sıvıyı tahliye hattına taşıyarak kirliliği yayar, talaşla örtmek ise kayma riskini ve buharlaşmayı sürdürür.

Dayanak: 14UY0200-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi · atıkların ayrı toplanması, dökülme ve sızıntılar

Doğru cevap: B) Parçayı ayırıp işaretler, kaydını tutar ve yetkiliye bildirir

Tolerans, izin verilen sapmanın sınırıdır; sınır dışına çıkan parça uygunsuz üründür ve akıştan ayrılıp işaretlenerek kayda geçirilmelidir. Sapmanın küçük görünmesi kararı operatöre bırakmaz, çünkü aynı sapma montajda birikerek işlevi bozabilir. Aletin sıfırını kaydırmak veya forma anma ölçüsünü yazmak ise ölçüm kaydını gerçeğe aykırı hâle getirir ve sonraki parçalardaki sistematik hatayı gizler.

Dayanak: 14UY0200-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi · kalite gereklilikleri, tolerans ve uygunsuz ürün

Doğru cevap: D) Tezgâhı durdurur, arızayı forma işler ve bakıma bildirir

Yataktan gelen ses ve titreşim, ilerleyen bir arızanın erken belirtisidir; işlemeyi sürdürmek hem yüzey kalitesini bozar hem de taşın dengesini etkileyerek güvenlik riski yaratır. Doğru adım tezgâhı durdurmak, arızayı kayda geçirmek ve yetkili bakıma bildirmektir. Taş somununu fazla sıkmak titreşimi gidermediği gibi taşta çatlak başlatabilir; paso küçültmek ya da soğutmayı artırmak yalnızca belirtiyi maskeler.

Dayanak: 14UY0200-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi · koruyucu-önleyici bakım, hata ve arıza bildirimi

Doğru cevap: A) Tabla temizlenir, parçanın arkasına dayama blokları konur

Manyetik tabla parçayı yalnızca aşağı doğru tutar; taşın yatay itme kuvvetine karşı direnci sınırlıdır, bu yüzden ince ve hafif parçalarda itme yönünün karşısına dayama blokları konur. Tabla yüzeyindeki çapak ve kir de parçanın tam oturmasını engelleyerek hem tutma gücünü hem paralelliği bozar, bu nedenle önce temizlik yapılır. Yalnızca mıknatıs kademesine güvenmek ya da altına kâğıt koymak tutuşu artırmaz, parçanın kayarak fırlamasına zemin hazırlar.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · iş parçasının bağlanması ve bağlantı kontrolü

Doğru cevap: C) Taşı serbest asıp metal olmayan sapla hafifçe vurmak

Taş serbest asılıp metal olmayan bir sapla hafifçe vurulduğunda sağlam taş berrak ve uzun bir tınlama verir; çatlaklı taşta ses boğuk ve kısa çıkar, bu taş kullanılmadan ayrılır. Çelik çekiçle vurmak taşın kendisine darbe hasarı verebileceği için yöntemin amacını bozar. Çatlakların bir bölümü yüzeyde görünmediğinden yalnızca gözle bakmak yeterli değildir; çatlaklı taşı tezgâha bağlayıp denemek ise riski doğrudan operatörün üzerine alır.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · taşlama takımının sağlamlık kontrolü

Doğru cevap: D) Siper takılıyken yan tarafta durup taşı boşta çalıştırmak

Yeni bağlanan taş, gözle görülmeyen bir çatlak veya bağlama hatası varsa en çok ilk çalıştırma anında dağılır; bu yüzden siper takılıyken, dönme düzleminin dışında durularak kısa süre boşta çalıştırılır. Taşın tam karşısında durmak, dağılan parçaların en yoğun savrulduğu bölgede beklemek anlamına gelir. Siperi çıkarmak ya da doğrudan işlemeye başlamak bu kontrolün sağladığı korumayı ortadan kaldırır; ilk pasoyu küçük vermek taşın sağlamlığı hakkında bilgi vermez.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · taşın bağlanması ve boşta çalıştırılarak denenmesi

Doğru cevap: B) Silisyum karbür esaslı taşa geçerek parçayı işlemek

Taşlanacak malzemenin türü taş seçimini belirler: çelik ve çelik alaşımlarında alüminyum oksit (korund) esaslı taşlar, bronz, alüminyum gibi demir dışı malzemelerde ise silisyum karbür esaslı taşlar kullanılır. Yumuşak ve sünek demir dışı malzeme korund taşın gözeneklerini doldurur; taş keserek değil sürterek çalışmaya başlar, ısı ve yanık artar. Debiyi yükseltmek, ince bilemek veya devri düşürmek dolmayı geciktirebilir ama yanlış taş seçimini düzeltmez.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · malzeme türüne göre taşlama takımı seçimi

Doğru cevap: A) Taşı elmas kalemle bileyip keskinliğini geri kazandırmak

Parlak görünen yüzey, taneleri körelmiş veya gözenekleri talaşla dolmuş bir taşın işaretidir; bu taş kesmek yerine sürttüğü için ıslık sesi ve yanık izi ortaya çıkar. Çözüm elmas kalemle bileme yaparak körelmiş taneleri dökmek ve taşa yeniden keskin bir kesme yüzeyi kazandırmaktır. Pasoyu artırmak taşı kendiliğinden açacağı umuduyla sık denenir; ancak körelmiş taşta kuvvet ve ısı daha da yükselir, devir artırmak da aynı yönde etki eder.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · taşın bilenmesi ve taşlama yöntemleri

Doğru cevap: C) Ağzı temas bölgesine yöneltip seviye ve temizliği görmek

Soğutma sıvısının görevi ısıyı taş ile iş parçasının temas bölgesinden almak, talaşı uzaklaştırmak ve taşın dolmasını önlemektir; ağız temas bölgesinden kayarsa sıvı akıyor olsa bile işlevini yerine getirmez. Renk değişimi ve yanık izi ısıl hasarın göstergesidir, malzemenin yüzey altı yapısını da bozabilir. İlerlemeyi artırmak ısıyı düşürmez, kuru taşlamaya geçmek hasarı hızlandırır; basınçlı hava ise soğutmadığı gibi aşındırıcı tozu ortama yayar.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · soğutma sıvısının çalıştırılması ve yönlendirilmesi

Doğru cevap: B) Pasoyu küçültüp kıvılcım kesilene dek boş paso geçmek

Taşlamada tezgâh ve iş parçası kesme kuvveti altında esner; bu esneme yüzünden ayarlanan derinlik ile gerçekte alınan talaş birbirini tutmaz. Son pasoları küçültüp kıvılcım kesilene kadar ilave derinlik vermeden boş paso geçmek biriken esnemeyi boşaltır, ölçü tamlığını ve yüzey kalitesini birlikte getirir. Kalan payı tek büyük pasoda almak ısıyı ve kuvveti yükselterek yanık ile ölçü sapmasına yol açar; kaba derinliği koruyup tabla hızını artırmak da yüzeyi bozar.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · paso miktarları ve bitirme pasoları

Doğru cevap: D) Çap büyüdüğünden çevresel hız artar, azami hız gözetilir

Taşın çevresel hızı çap ile devir sayısının çarpımına bağlıdır; aynı devirde çap büyüdüğünde çevresel hız da yükselir. Bu nedenle aşınmış küçük taştan yeni ve daha büyük çaplı taşa geçerken tezgâh devri gözden geçirilir; taşın üzerinde belirtilen azami çalışma hızı aşılmamalıdır, aşıldığında taş merkezkaç kuvvetiyle dağılabilir. Devri daha da yükseltmek bu riski büyütür; çevresel hızın çaptan bağımsız olduğunu varsaymak ya da pasoyu artırarak dengelendiğini düşünmek hesabın temelini yanlış kurar.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · kesme hızı ve kesme hızına göre devir sayısı

Doğru cevap: C) Parça oda sıcaklığına inince ölçüp forma kaydetmek

Metal ısındığında genleşir; sıcak ölçülen parça soğuduğunda küçülür, bu yüzden sıcakken ölçüye getirilen parça soğuduğunda alt sınırın altına düşerek hurdaya çıkabilir. Dar toleransta doğru uygulama parçayı temizleyip oda sıcaklığına inmesini beklemek ve ölçüyü o zaman alıp forma kaydetmektir. Okunan değerden tahmini bir pay düşmek yaygın bir kestirmedir ama genleşme miktarı malzemeye, boya ve sıcaklık farkına göre değiştiği için güvenilir değildir; tezgâh kadranı ise parçanın gerçek ölçüsünü değil verilen hareketi gösterir.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · boyutsal kontrol yöntemleri

Doğru cevap: A) Olumsuzlukları forma kaydedip ilgili birime bildirmek

Araç ve donanımdaki bozulma ile yıpranmaların yazılı kayda geçirilmesi, çalışmaların sürekliliğini sağlamanın ve planlı bakımı tetiklemenin yoludur; sözlü aktarım vardiya değişiminde kaybolur ve iz bırakmaz. Siper mandalı gibi güvenlik işlevi olan bir parçayı telle bağlamak geçici görünse de siperin taş patlamasına karşı dayanımını belirsiz hâle getirir. Arızanın tam bozulmasını beklemek ise plansız duruş ve daha büyük hasar anlamına gelir.

Dayanak: 14UY0200-3/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi birimi · bozulma ve yıpranmalara ilişkin kayıt oluşturma

Doğru cevap: B) Resimden taşlama payı ve toleransı okuyup paso planlamak

Teknik resim, taşlama payının ve ulaşılacak toleransın tek geçerli kaynağıdır; kaba ve bitirme pasolarının dağılımı bu iki bilgiye göre planlanır. Ölçüyü bir önceki parçadan almak sahada sık görülen bir kestirmedir ama o parçadaki sapmayı yeni parçaya taşır ve hatayı seri hâline getirir. Doğrudan son ölçüye inmek bitirme payı bırakmadığı için ısıl etki ve esnemeyi telafi etme imkânı bırakmaz; resmi yalnızca sonda açmak ise hatayı işlem bittikten sonra görmek demektir.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · teknik resim okuyarak iş programı yapma

Doğru cevap: C) Punta deliğini temizleyip baskıyı uygun değere ayarlamak

Punta baskısı gereğinden yüksek olduğunda mil eksenel olarak zorlanır; punta ile parça arasındaki sürtünme ısınmayı, ısınma da genleşmeyi büyütür. Isınıp uzayan mil baskıyı daha da artırdığı için punta deliği aşınır, çap ve düzgünlük kararsızlaşır. Doğru adım punta deliğini temizleyip yağlamak ve baskıyı parçayı taşıyacak en uygun değere getirmektir. Daha fazla sıkmak sorunu doğuran nedeni büyütür; debiyi yükseltmek belirtiyi bir süre örter ama eksenel zorlanmayı kaldırmaz, çekiçle vurmak ise punta deliğine kalıcı hasar verir.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · tezgâha iş parçası bağlama ve bağlantı kontrolü

Doğru cevap: D) Tabla ve punta eksen ayarını kontrol edip düzeltmek

Bir uçta sürekli ve aynı yönde büyüyen ölçü, rastgele bir sapma değil koniklik belirtisidir; kaynağı çoğunlukla tabla salınımı ile punta ekseninin taş eksenine göre kaymış olmasıdır. Bu nedenle çözüm eksen ayarını ölçüp düzeltmektir. Büyük çıkan uca fazladan paso vermek o parçayı kurtarabilir ama tezgâh ayarı bozuk kaldığı için sonraki tüm parçalar aynı hatayı taşır. Soğutmayı azaltmak ısıl hasarı büyütür, devri yükseltmek ise geometrik ayar hatasını gidermez.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · koniklik ve tezgâh eksen ayarları

Doğru cevap: B) Çalışması ve referans ayarı kontrol edilip öyle başlanır

Pasimetre iş parçasının çapını karşılaştırmalı olarak izleyen bir ölçme donanımıdır; okuduğu değerin anlamlı olması için işleme başlamadan önce çalıştığının ve referans ayarının doğrulanması gerekir. Ayarı doğrulanmamış bir gösterge, doğru çalışıyormuş gibi görünüp parçanın ölçü dışına çıkmasına yol açar. Cihaz taşın aşınmasını değil parçanın çapını izler ve işlem sonundaki boyutsal kontrolün yerini almaz; bu kontrol uygun ölçü aletiyle ayrıca yapılır ve forma işlenir.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · tezgâhtaki pasimetrenin çalışmasının kontrolü

Doğru cevap: A) Talimata göre tazeleyip seviyeyi tamamlamak ve forma işlemek

Soğutma sıvısının seviyesi ve temizliği vardiya başında kontrol edilip sonucu ilgili forma işlenir; içindeki talaş ve aşındırıcı tanecikler yüzeyi çizer, taşın gözeneklerini doldurur ve pompayı aşındırır. Yalnızca su eklemek seviyeyi doldursa da karışım oranını düşürür; yağlama ve korozyon koruması zayıflar, parçada ve tezgâhta paslanma başlar. Debiyi artırmak kirli sıvının taşıdığı taneciklerin miktarını da artıracağı için sorunu büyütür.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · soğutma sıvısı seviye ve temizlik kontrolü

Doğru cevap: D) Tezgâhı çalıştırmadan talimata göre işlem yapıp forma yazmak

Yağ basıncı işaretli aralığın altındayken mil yatakları yeterli yağ filmi olmadan döner; aşınma daha ilk turlardan itibaren başlar ve mil salgısı arttığı için hem parça kalitesi hem taşın dengesi bozulur. Doğru davranış tezgâhı çalıştırmadan talimatın öngördüğü işlemi yapmak ve göstergedeki durumu forma yazmaktır. Isınınca düzelir varsayımıyla ya da düşük devirde başlamak, yağ filmi oluşmadan yatağı çalıştırmak demektir; vardiya sonuna bırakmak ise hasarın tüm vardiya boyunca ilerlemesine izin verir.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · yağ basınç ve seviye göstergelerinin kontrolü

Doğru cevap: C) Boy boyunca ve döndürerek birkaç noktadan ölçü almak

Koniklik eksen boyunca çapın değişmesi, ovallik ise aynı kesitte yönle çapın değişmesidir; bu iki hata ancak parçanın boyu üzerinde farklı noktalardan ve her noktada parça döndürülerek ölçüldüğünde ortaya çıkar. Tek noktadan alınan ölçü parçayı uygun gösterebilir, çünkü o nokta tesadüfen tolerans içindedir. Tezgâh kadranı verilen hareketi gösterir, esneme ve taş aşınmasını hesaba katmadığı için parçanın gerçek çapı yerine geçmez.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · boyutsal kontrol yöntemleri ve forma işleme

Doğru cevap: B) Çapak ve sıvı temizlenip koruyucu yağ sürülmesi

İşlemi biten parça önce çapaklarından ve üzerindeki soğutma sıvısından arındırılır, ardından korozyona karşı koruyucu yağ sürülerek uygun şekilde bırakılır. Temizlenmeden yağ sürmek, sıvı ile talaş kalıntısını yağın altında hapseder; yüzeyde paslanma ve leke bu şekilde başlar. Islak parçayı doğrudan istiflemek de aynı sonucu verir, üstelik çapak hem ölçmeyi yanıltır hem taşıyan kişi için kesik riski oluşturur.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · çapak ve sıvı temizliği, korozyona karşı koruma

Doğru cevap: A) Aleti kullanımdan çıkarıp geçerli olanla ölçmek

Kalibrasyon süresi dolmuş bir alet, ölçtüğü değerin izlenebilir olduğunu artık göstermez; bu aletle alınan ölçüler kabul edilemez, dolayısıyla alet kullanımdan çıkarılıp geçerli kalibrasyonlu bir aletle ölçüm yapılır. Sıfır ayarı yalnızca başlangıç noktasını düzeltir, alet ölçme aralığının ortasında veya ucunda sapıyorsa bunu göstermez. Kalibrasyonu bilinmeyen başka bir aletle karşılaştırmak da referans oluşturmaz, iki hatalı aletin aynı değeri okuması doğruluk anlamına gelmez.

Dayanak: 14UY0200-3/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi birimi · ölçü aletlerinin uygunluk ve kalibrasyon kontrolü