Taşlama Tezgâh İşçisi Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (14UY0200-4)

Doğru cevap: A) Tezgâhı durdurup uyarı etiketi asar ve durumu yetkiliye bildirir

Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarda tezgâh devre dışı bırakılır, etiketlenir ve yetkili kişiye bildirilir; kırılan bir taşın enerjisini yalnızca sağlam koruyucu tutabilir. Devri düşürmek patlama riskini ortadan kaldırmaz, çatlağı geçici sarmak koruyucunun taşıma gücünü geri getirmez; deftere not düşüp çalışmayı sürdürmek de tehlikeyi gidermeden riski üstlenmek anlamına gelir.

Dayanak: 14UY0200-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / BG: 'Anında giderilemeyecek türden tehlikeli durumlarla iletişime geçilmesi gereken ilgili kurumları eşleştirir'

Doğru cevap: C) Dönen taş yakınında eldiven çıkarılır, koruyucu gözlük takılır

Dönen taş, mil ve tabla yakınında eldiven kapılma riski yarattığı için çıkarılır; sıcak parça tezgâh durduktan sonra uygun maşa ya da tutucu ile alınır ve göz koruması taşlama boyunca takılı kalır. Tezgâh siperi kıvılcım ve kırılma parçalarının bir bölümünü tutar ama göze gelen ince talaşı durdurmaz; gözlüğü alına çıkarmak sahada en sık görülen ve en ağır sonuçlu hatalardan biridir.

Dayanak: 14UY0200-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / BG: 'Yapılan işe ve işyerine uygun kişisel koruyucu donanımları açıklar'

Doğru cevap: B) Tezgâh durdurulur; fırça ve sıyırıcıyla toplanıp kaba konur

Çalışma yerinin düzenli tutulması kuralı gereği temizlik tezgâh durdurulmuş hâldeyken, fırça ve sıyırıcı gibi el uzantısı araçlarla yapılır ve talaş ayrı bir kapta toplanır. Basınçlı hava ince taşlama tozunu havaya kaldırıp göze ve solunum yoluna taşır, avuç içiyle silmek kesik yaratır, hortumla akıtmak ise yağlı çamuru zemine ve sıvı devresine yayarak kayma ve kirlenme riski oluşturur.

Dayanak: 14UY0200-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / BG: 'Çalışma yerinin ve ekipmanların düzenli tutulması konusundaki kuralları sıralar'

Doğru cevap: D) Tehlikeli atık olarak ayrı, sızdırmaz ve etiketli kaplarda toplanır

Taşlama çamuru yağ ve kesme sıvısı ile karışık olduğu için tehlikeli atık niteliği taşır; ayrı, sızdırmaz ve etiketli kaplarda toplanıp yetkili taraflara teslim edilmek üzere ayrıştırılır. Hurda konteynerine atmak geri dönüştürülebilir metali kirletir, gidere vermek veya zemine sermek ise yağ ve katkıların suya ve toprağa geçmesine yol açar; bu üç yol da çevresel etkisi kalıcı olan hatalardır.

Dayanak: 14UY0200-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / BG: 'Tehlikeli ve zararlı atıkları ve diğer malzemelerden ayrıştırılması esaslarını açıklar'

Doğru cevap: B) Küçük pasolarla tolerans aralığına inilir, alt sınır geçilmez

Taşlama talaş kaldıran bir işlem olduğu için ölçü büyük kaldığında parça kurtarılabilir; küçük pasolarla tolerans aralığına inilir ve alt sınır aşılmadan durulur, çünkü eksik ölçüye malzeme geri eklenemez. Fazlalığı tek pasoda almak ısınma, yanma ve ölçü kaçırma riskini birlikte getirir; toleransın dışına düşen bir ölçüyü kabul edip teslim etmek ise uygunsuz ürünün montaja gitmesi demektir.

Dayanak: 14UY0200-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / BG: 'Uygulamada izin verilen tolerans ve sapmaları sıralar'

Doğru cevap: A) Kıvılcım alanı dışında, kapaklı metal kaplarda depolanır

Taşlama kıvılcımı yanıcı ve parlayıcı malzemeler için tutuşturucu kaynaktır; bu malzemeler kıvılcımın ulaşamayacağı, havalandırılan bir alanda, kapaklı ve uygun metal kaplarda depolanır. Tezgâh altındaki dolap kıvılcım ve sıcaklığa en yakın yerdir, ıslatılmış üstüpü yağ buharını engellemez, kıvılcım perdesi ise buharlaşan çözücüyü değil yalnızca sıçrayan parçacığı tutar.

Dayanak: 14UY0200-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite / BG: 'Yanıcı ve parlayıcı malzemeleri ve güvenli depolama yöntemlerini sıralar'

Doğru cevap: D) Çınlatma ile çatlak bakılır; kağıt conta ve eşit flanş kullanılır

Taş takılmadan önce gözle ve çınlatarak çatlak kontrolü yapılır; taş, eşit çaplı flanşlar ile kağıt conta arasına oturtulur ve somun ölçülü şekilde sıkılır, ilk çalıştırmada dönme düzleminin dışında durulur. Somunu aşırı sıkmak taşta gerilme çatlağı başlatır, flanşsız veya delik büyütülerek takılan taş dengesiz döner; çatlak bir taşın dengesizliği ise çalıştıkça azalmaz, kırılmayla sonuçlanır.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Taşların tezgâha sabitlenmesini açıklar'

Doğru cevap: C) Tabla yüzeyi temizlenir, dayama konur ve paso miktarı azaltılır

Küçük ve ince parçalarda tutunma alanı sınırlı olduğu için tabla yüzeyindeki talaş ve çapak temizlenir, parçanın arkasına ve yanına dayama blokları konur ve ilk pasolar küçük tutulur. Mıknatıs kademesini yükseltmek temas alanını büyütmez, mengeneyle bastırmak parçayı çarpıtır, ilerlemeyi artırmak ise taşın parçaya uyguladığı itme kuvvetini düşürmediği için fırlama riskini sürdürür.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Tezgâha iş parçası bağlama yöntemlerini sıralar'

Doğru cevap: A) Manyetik bloklar arasına veya aparatla mekanik bağlanır

Alüminyum manyetik alandan etkilenmediği için tabla onu tutamaz; parça manyetik bloklar veya dayamalar arasına mekanik olarak sıkıştırılır ya da uygun bağlama aparatı ile tablaya bağlanır. Mıknatıs kademesini yükseltmek manyetik olmayan malzemede tutma kuvveti üretmez, yağ filmi taşlama kuvvetine karşı direnç sağlamaz, serbest bırakılan parça ise küçük pasoda bile taşın itmesiyle fırlar.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Tezgâha iş parçası bağlama yöntemlerini sıralar'

Doğru cevap: B) Taş elmas kalemle bilenerek keskin taneler yüzeye çıkarılır

Körelen ve camlaşan taşta taneler kesmek yerine sürtünür; bu da ısıyı ve yanma izlerini büyütür, çözüm taşı elmas kalemle bileyerek keskin tane yüzeyini açığa çıkarmaktır. Paso artırıp bastırmak ısıyı ve parça deformasyonunu büyütür, ilerlemeyi düşürmek temas süresini uzatarak yanmayı artırır, daha sert bağlı taş ise körelmiş taneyi daha geç döktüğü için sorunu sürdürür.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Taşlama takımlarının (taşın) bileme tekniklerini açıklar'

Doğru cevap: D) Sert malzemede yumuşak bağlı taş seçilir; körelen tane dökülür

Sert malzemede taneler çabuk körelir; yumuşak bağlı taşta körelen tane bağdan kopar ve altından keskin tane çıkarak kesmeyi sürdürür, böylece ısı ve yanma kontrol altında kalır. Sert bağlı taş körelen taneyi tutmaya devam ettiği için sürtünme ve yüzey yanması artar; bağ sertliği ilerleme hızıyla değil işlenecek malzemeyle ilişkilidir, devri yükseltmek de körelmiş taneyi keskinleştirmez.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Yapılacak işin ve işlenen parçaların özelliklerine göre seçilmiş taşları ve kesicilerin özelliklerini sıralar'

Doğru cevap: C) Mikrometre ile ölçülür, paralellik komparatörle kontrol edilir

Ölçme aletinin bölüntüsü, denetlenecek toleransın belirgin biçimde altında olmalıdır; ±0,01 mm'lik bir tolerans 0,05 mm bölüntülü kumpasla doğrulanamaz, bu iş için 0,01 mm bölüntülü mikrometre kullanılır ve iki yüzey arasındaki paralellik yüzey plakası üzerinde komparatörle kontrol edilir. Kumpasla üç ölçümün ortalamasını almak aletin çözünürlük sınırını değiştirmez; cetvel ile ışık boşluğu ve sentil çakısı ise kalınlığı bu toleransta ölçebilecek yöntemler değildir.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'İşlemlerde kullanılacak ölçü ve kontrol aletlerini listeler'

Doğru cevap: A) Temas anında kadran sıfırlanır ve paso hep aynı yönde verilir

Gerçek sıfır noktası, taşın parçaya ilk kıvılcımı verdiği temas anıdır; kadran bu noktada sıfırlanır ve vida boşluğunun ölçüye karışmaması için paso daima aynı yönde verilir. Temastan önce sıfırlamak tahmine dayalı bir hata bırakır, kadranı geri çevirip düzeltmek boşluk kadar sahte ölçü üretir, tur saymak ise paso derinliğini kadran hassasiyetinde göstermez.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Tezgâhtaki pasimetrenin çalışma şeklini açıklar'

Doğru cevap: D) Mandallar, taş iki uçta parçadan tam çıkacak biçimde ayarlanır

Kurs boyu, taşın parça uçlarından tamamen çıkmasına yetecek kadar ayarlanır; taş uçta parçanın üzerinde kalırsa orada beklediği için fazla talaş kaldırır ve basamak izi oluşur. Kursu kısaltıp elle müdahale etmek izi büyütür, mandalları sökmek tablanın strok sınırına çarpmasına yol açar, uçta bilerek bekletmek ise düzlemselliği tümüyle bozar.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Tablanın kurs boyunu ve yön değiştirme mandallarının çalışma şeklini açıklar'

Doğru cevap: B) Esneme payını alır; düzlemsellik ve yüzey kalitesi artar

Taşlama kuvveti altında tezgâh, taş mili ve iş parçası bir miktar esner; bu nedenle kadranda verilen paso ile gerçekte alınan derinlik aynı olmaz ve pasosuz geçişler bu esneme payını temizleyerek ölçüyü ve düzlemselliği oturtur. Kıvılcımın kesilmesi payın bittiğini gösterir; taşın soğuması, sıvının boşalması veya mıknatısın güçlenmesi bu geçişlerin amacı değildir.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Parametreleri takip ederek taşlama süresince işlemin gidişatını kontrol yöntemlerini açıklar'

Doğru cevap: C) Dökme demirde silisyum karbür, çelikte alüminyum oksit seçilir

Silisyum karbür dökme demir ve demir dışı malzemelerde, alüminyum oksit ise çelik ve çelik esaslı malzemelerde daha iyi sonuç verir; bu eşleştirme tane sertliği ile malzemenin aşındırıcıya karşı davranışından gelir. Aynı taşı her malzemede kullanmak erken körelme veya yüklenme yaratır, elmas aşındırıcı çelikte kimyasal aşınma nedeniyle uygun değildir; aşındırıcı türü taş çapı ve devriyle değil işlenecek malzemeyle ilişkilidir.

Dayanak: 14UY0200-4/B1 — Düzlem Yüzey (Satıh) Taşlama İşlemi / BG: 'Taşlanacak malzeme türüne göre taşlama takımlarını açıklar'

Doğru cevap: A) Punta delikleri temizlenip puntaların durumu kontrol edilir

Puntalar arası taşlamada ölçü ve eş merkezlilik doğrudan punta deliklerine dayanır; delikteki talaş, çapak veya ezilme mili her turda farklı oturtur ve salgı olarak görünür, bu yüzden önce delikler temizlenip uygunluğu ve punta yüzeyleri kontrol edilir. Taşı bilemek bağlama kaynaklı salgıyı düzeltmez, puntayı daha çok sıkmak mili ısıtıp esnetir, devri yükseltmek ise hatayı gidermeden titreşimi artırır.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'Tezgâha iş parçası bağlama yöntemlerini sıralar'

Doğru cevap: D) Mil ısınıp esner; punta ve delik aşınır, ölçü kararsızlaşır

Aşırı punta baskısı mili eksenel olarak zorlar; sürtünme ısısı büyür, mil ısınıp uzayarak esner ve punta ile delik hızla aşınır, bunun sonucunda ölçü bir parçadan diğerine tutmaz. Baskıyı artırmak silindiriklik hatasını azaltmaz, tam tersine ısıl ve elastik hatayı büyütür; sorunun kaynağı soğutmanın ulaşmaması veya devir düşmesi değil, bağlama kuvvetinin ayarsız olmasıdır.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'İşlenecek parçaya göre tezgâh üzerinde hassas boyutsal ayarlamaları açıklar'

Doğru cevap: B) Tabla açısı ve punta ekseni ayarlanıp deneme taşlaması yapılır

İki uç arasındaki çap farkı koniklik demektir ve kaynağı çoğunlukla tabla açısının ya da punta ekseninin iş eksenine göre kaçık olmasıdır; ayar düzeltilip deneme taşlaması yapılarak iki uçtan ölçüm alınır. Yalnızca büyük uca paso vermek hatayı gizler ve bir sonraki parçada aynısını üretir; taşı bilemek, ilerlemeyi düşürmek veya soğutmayı artırmak eksen kaçıklığını ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'Koniklik, kesme hızı, kesme hızına göre verilecek devir sayısı, toleranslar ve diğer gerekli bilgilerin hesaplanması işlemlerini açıklar'

Doğru cevap: C) Lünet (yardımcı dayama) kullanılıp paso miktarı küçültülür

İnce ve uzun mil, taşlama kuvveti altında orta bölgesinden taştan uzağa esnediği için oradan daha az talaş kalkar ve çap büyük çıkar; lünet mili ortadan destekleyerek esnemeyi keser, küçük paso da kuvveti düşürür. Orta bölgeye ekstra paso vermek esneme sürdüğü için hatayı tekrarlar, punta baskısını artırmak mili ısıtıp bükülmeyi büyütür, geniş taş ise temas kuvvetini artırarak esnemeyi çoğaltır.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'Çalışma için gerekli aparat, makine ve donanımları sıralar'

Doğru cevap: D) Dalma (plunge) taşlama; taş radyal ilerleme ile dalar

Taşlanacak genişlik taş genişliğinden dar olduğunda taş boyuna gezdirilmeden, yalnızca radyal ilerleme ile dalarak (dalma/plunge) çalışır; böylece yuvanın yanakları düzgün ve tek geçişte oluşur. Kısa kurslarla gezdirmek yuva yanaklarında basamak bırakır, parçayı aynaya bağlamak yuva değil alın yüzeyi için uygundur, taşı gereksiz yere dar bilemek ise taşın profilini ve ömrünü boşuna harcar.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'Taşlama tezgâhlarını ve taşlama yöntemlerini açıklar'

Doğru cevap: A) Çevre hızı düşer; aynı hız için devrin artırılması gerekir

Çevre hızı, taş çapı ile devir sayısının çarpımına bağlıdır; devir sabitken çap küçüldükçe taşın çevresel hızı düşer, aynı kesme hızını korumak için devrin, taşın etiketinde belirtilen azami devir aşılmadan yükseltilmesi gerekir. Devrin sabit olması hızın sabit kaldığı anlamına gelmez, çap küçülürken hızın artması matematiksel olarak olanaksızdır ve taşın çevre hızı iş parçası devrinden bağımsızdır.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'Koniklik, kesme hızı, kesme hızına göre verilecek devir sayısı, toleranslar ve diğer gerekli bilgilerin hesaplanması işlemlerini açıklar'

Doğru cevap: B) Parça genleşmiştir; soğuyunca çap küçülüp alt sınırı geçebilir

Isınan metal genleşir; sıcakken tam görünen çap, parça oda sıcaklığına indiğinde küçülür ve tolerans alt sınırının altına düşebilir, bu nedenle kesin ölçüm parça soğuduktan sonra alınır. Sıcak parçanın büzüldüğünü varsaymak genleşmenin tersi yönde bir hatadır; mikrometre sıcakta da okur ancak okuduğu değer parçanın soğuk ölçüsü değildir, sıvı filmi ise ölçüyü küçük değil büyük gösterir.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'İşlemlerde kullanılacak ölçü ve kontrol aletlerini listeler'

Doğru cevap: C) Derişim ölçülüp üreticinin verdiği oranda takviye yapılır

Buharlaşma ile depodan çoğunlukla su eksildiği için sürekli su eklemek karışımın derişimini düşürür; koruyucu ve yağlayıcı katkılar seyrelince paslanma ve mikrobiyolojik bozulma başlar, bu yüzden derişim refraktometre ile ölçülüp üreticinin verdiği oranda takviye yapılır. Doğrudan konsantre eklemek ölçüsüz bir koyulaşma ve cilt tahrişi yaratır, su oranını artırmak sorunu büyütür, sıvıyı tümüyle değiştirmek ise nedeni ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'Soğutma sıvısının çeşitlerini sıralar'

Doğru cevap: D) Paso azaltılır, taş bilenir, soğutma kesme bölgesine verilir

Renk kuşakları ve ince çatlaklar taşlama yanığının işaretidir; ısı girdisini düşürmek için paso azaltılır, körelen taş bilenir ve soğutma sıvısı doğrudan kesme bölgesine yönlendirilir, yanık şüpheli parça ayrılıp değerlendirilir. Rengi zımparayla silmek yüzeyin altındaki ısıl hasarı ve çatlağı ortadan kaldırmaz, daha sert taş sürtünmeyi artırarak yanığı büyütür, devri yükseltmek de birim zamandaki ısı girdisini azaltmaz.

Dayanak: 14UY0200-4/B2 — Silindirik Taşlama İşlemi / BG: 'Parametreleri takip ederek taşlama süresince işlemin gidişatını kontrol yöntemlerini açıklar'