Tornacı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (15UY0227-3)
MYK Tornacı (15UY0227-3) belgesine hazırlananlar için 25 soruluk açıklamalı deneme sınavı. Sorular yeterliliğin başarım ölçütlerinden türetilmiştir; MYK'nın gerçek sınav soruları değildir.
Nasıl kullanılır: her soruyu önce kendiniz cevaplayın, sonra “Cevabı ve açıklamayı gör” satırını açın. Açıklamalar yalnız doğru şıkkı değil, tipik yanlışın neden yanlış olduğunu da anlatır.
A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite
1. Tornacı, torna tezgâhında talaş kaldırma işine başlamadan önce kişisel koruyucu donanımını seçmektedir. Bu iş için doğru seçim hangisidir?
- A) Bez iş eldiveni çift kat takılıp kolluk ile bileğe sabitlenir
- B) Koruyucu gözlük takılır, dönen bölgede eldiven kullanılmaz
- C) İnce lastik eldiven takılır, gözlük tezgâh yanında asılı durur
- D) Bol kollu önlük giyilir, kol ağızları katlanmadan çalışılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Koruyucu gözlük takılır, dönen bölgede eldiven kullanılmaz
Tornada asıl risk sıcak ve keskin talaşın göze sıçraması ile dönen ayna ve iş miline kapılmadır; bu yüzden koruyucu gözlük zorunludur, eldiven ise dönen bölgede takılmaz. Çift kat eldiven ve kolluk kavranacak yüzeyi büyütür, lastik eldiven de kapılmayı önlemez; gözlüğü asılı tutmak ve kol ağzını katlamadan çalışmak sahada en sık görülen iki hatadır.
Dayanak: 15UY0227-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi — kişisel koruyucu donanım seçimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
2. Vardiya sırasında torna tezgâhının elektrik panosundan yanık kokusu geliyor ve besleme kablosu ısınıyor. Operatörün yapması gereken ilk iş nedir?
- A) Tezgâhı durdurup alanı emniyete almak ve yetkiliye bildirmek
- B) Panoyu açıp ısınan kabloyu bantlayarak vardiya sonunu beklemek
- C) Devreyi kapatıp tezgâhı başka bir prizden çalıştırmayı denemek
- D) Kokunun kaynağını bulana kadar üretimi yavaşlatarak sürdürmek
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Tezgâhı durdurup alanı emniyete almak ve yetkiliye bildirmek
Anında giderilemeyecek türden bir tehlikede operatörün yetkisi müdahale etmek değil, tezgâhı durdurup alanı emniyete almak ve durumu ilgili kişiye bildirmektir. Panoyu açmak ya da başka bir prizden beslemek elektrik işini yetkisiz kişiyle yapmak anlamına gelir; üretimi yavaşlatarak sürdürmek ise tehlikeyi ortadan kaldırmadan maruziyet süresini uzatır.
Dayanak: 15UY0227-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi — tehlike durumunda müdahale ve bildirim (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
3. Torna tezgâhının kesme sıvısı haznesinden sızan kullanılmış emülsiyon zeminde birikmiştir. Çevre gerekliliklerine uygun davranış hangisidir?
- A) Üzerine talaş serpilip süpürülerek genel çöp kabına atılır
- B) Bol su ile seyreltilip zemin süzgecine doğru yıkanarak akıtılır
- C) Beklenip buharlaşması sağlandıktan sonra zemin kuru bezle silinir
- D) Emici malzeme ile toplanıp ayrı atık kabında biriktirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Emici malzeme ile toplanıp ayrı atık kabında biriktirilir
Kullanılmış kesme sıvısı yağlı ve kimyasal içerikli bir atıktır; dökülme ve sızıntılar uygun emici malzemeyle toplanıp diğer atıklardan ayrı kapta biriktirilir. Talaşla örtüp genel çöpe atmak ya da suyla seyreltip süzgece akıtmak sahada en sık yapılan iki hatadır: birincisi atığı normal çöpe karıştırır, ikincisi kirletici yükü doğrudan su hattına taşır.
Dayanak: 15UY0227-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi — tehlikeli atık ve dökülme yönetimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
4. Atölyede aynı vardiyada hem çelik hem pirinç parçalar tornalanmış ve talaşlar birikmiştir. Talaşların yönetimi için doğru uygulama hangisidir?
- A) Bütün talaşlar tek bir kapta toplanıp hurda fiyatına topluca satılır
- B) Talaşlar cinsine göre ayrı kaplarda toplanıp geri kazanıma verilir
- C) Talaşlar zeminde biriktirilip vardiya sonunda süpürülerek atılır
- D) Yağlı talaşlar yakılarak hacmi azaltılır, kalan kısım depolanır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Talaşlar cinsine göre ayrı kaplarda toplanıp geri kazanıma verilir
Çelik ve pirinç gibi farklı metal talaşları dönüştürülebilen malzemelerdir; cinsine göre ayrılıp geri kazanıma verildiğinde hem çevresel yük azalır hem de malzemenin değeri korunur. Tek kapta karıştırmak sahada pratik görünür ama karışık talaş geri kazanımda düşük değerli hurdaya döner; zeminde biriktirmek kayma ve yangın riski yaratır, yağlı talaşı yakmak ise kontrolsüz emisyon oluşturur.
Dayanak: 15UY0227-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi — atıkların ayrıştırılması ve geri kazanım (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
5. Teknik resimde bir milin çap ölçüsü üst ve alt sapma değerleriyle birlikte verilmiştir. Üretilen parçanın kabul edilmesi için ölçüm sonucu nasıl olmalıdır?
- A) Ölçü, verilen alt ve üst sapma sınırları arasında kalmalıdır
- B) Ölçü, resimde yazan nominal değere birebir eşit çıkmalıdır
- C) Ölçü, yalnızca üst sapma sınırına göre değerlendirilmelidir
- D) Ölçü, kullanılan kumpasın en küçük bölüntü değerinden büyük olmalıdır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Ölçü, verilen alt ve üst sapma sınırları arasında kalmalıdır
Tolerans, parçanın işlevini bozmadan kabul edilebilecek alt ve üst sınır aralığını tanımlar; ölçüm bu aralığın içinde kaldığı sürece parça uygundur. Nominal değeri birebir tutturma beklentisi üretimde gereksiz ıskarta üretir, yalnızca üst sınırı dikkate almak ise alt sınırın altına inen parçaların gözden kaçmasına yol açar.
Dayanak: 15UY0227-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi — ölçü toleransı ve uygunluk değerlendirmesi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
6. Tornacı vardiya başında kullandığı tezgâha koruyucu ve önleyici bakım uygulayacaktır. Bu kapsamda doğru davranış hangisidir?
- A) Bakım yalnızca arıza oluştuktan sonra servise yaptırılır
- B) Yağ seviyesi ayda bir, planlı duruş gününde kontrol edilir
- C) Kızak yağlama ve yağ seviyesi kontrol edilip kayıt tutulur
- D) Yağlama tezgâh yük altında çalışırken yapılırsa etkili olur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kızak yağlama ve yağ seviyesi kontrol edilip kayıt tutulur
Koruyucu ve önleyici bakım arızayı beklemeden yapılan periyodik kontroldür; vardiya başında kızak yağlamasının ve yağ seviyesinin bakılıp kayıt altına alınması tezgâhın çalışabilirliğini güvence altına alır. Bakımı arızaya bırakmak ya da kontrolü aya yaymak duruşları ve aşınmayı büyütür; tezgâh çalışırken yağlama yapmak ise dönen aksama temas riski doğurur.
Dayanak: 15UY0227-3/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite birimi — tezgâh koruyucu ve önleyici bakımı (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
A2 — Tornalama İşlemleri
7. Tornacıya aynı ölçüde 200 adet silindirik mil siparişi verilmiştir. Çalışmanın kesintisiz yürütülebilmesi için iş alanında öncelikle ne yapılmalıdır?
- A) Önce ilk parça işlenir, eksik görüldükçe tezgâh durdurulup alınır
- B) Malzeme, kesici takım ve ölçü aletleri iş sırasına göre hazırlanır
- C) Bütün takımlar tezgâh tablasının üzerine serilip elin altında tutulur
- D) Talaş kabı doldukça boşaltılmak üzere kızak yanına yerleştirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Malzeme, kesici takım ve ölçü aletleri iş sırasına göre hazırlanır
Seri işin kesintisiz yürümesi, iş öncesinde malzemenin, kesici takımın ve ölçü aletlerinin işlem sırasına göre hazırlanmasına bağlıdır; böylece tezgâh duruşları ve arama kayıpları ortadan kalkar. Eksiği iş sırasında görmek her seferinde duruş yaratır; takımları tabla üzerine sermek veya talaş kabını kızak yanına koymak ise hem düşme hem de hareketli aksama temas riski doğurur.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — iş öncesi hazırlık ve iş alanı düzeni (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
8. Tezgâhın çalışabilirlik kontrolünde ömrü limitli parçaların izlenmesi istenmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu kapsamda takip edilir?
- A) Gövde dökümünün rengi ve tezgâh boyasının parlaklık durumu
- B) Tezgâhın üretim yılı ile atölyeye giriş tarihinin kaydı
- C) Ana şalter etiketi ile motor plakasındaki seri numarası
- D) Kayış, rulman ve kesici uç gibi aşınan parçaların durumu
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Kayış, rulman ve kesici uç gibi aşınan parçaların durumu
Ömrü limitli parçalar, çalışma süresine bağlı olarak aşınan ve belirli aralıklarla değiştirilmesi gereken kayış, rulman, kesici uç gibi elemanlardır; bunların durumu izlenmezse ani duruş ve ölçü sapması oluşur. Üretim yılı, seri numarası veya boya durumu tezgâhı tanımlayan bilgilerdir ama aşınmayı göstermez, bu nedenle çalışabilirlik kontrolünün konusu değildir.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — tezgâh çalışabilirlik kontrolü (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
9. Tornacı, işlem sırasında tezgâhın fener mili yatağından anormal ses geldiğini fark etti ve amirine bilgi verecek. Bildirimde yer alması gereken içerik hangisidir?
- A) Sesin hangi devirde, hangi işlemde ve ne zaman çıktığı
- B) Vardiyada işlenen toplam parça sayısı ile hurda oranları
- C) Tezgâhı son kullanan kişi ve bakımı kimin yaptığı bilgisi
- D) Siparişin teslim tarihi ile müşteri talebinin önceliği
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Sesin hangi devirde, hangi işlemde ve ne zaman çıktığı
Amire verilecek bilgi, arızanın tespitini kolaylaştıracak teknik ayrıntı içermelidir: sesin çıktığı devir, yapılan işlem ve zaman bilgisi bakımcının doğrudan kullanacağı verilerdir. Parça sayısı, kullanıcı ismi veya teslim tarihi üretim takibi açısından anlamlı olsa da arızanın kaynağını daraltmaz ve bildirimi geciktiren gereksiz ayrıntı hâline gelir.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — arıza tespiti ve bildirimi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
10. İşlem sırasında uzun sarmal talaş kesici takımın çevresine dolanmıştır. Operatörün izlemesi gereken doğru sıra hangisidir?
- A) Devir düşürülüp talaş elle çekilerek kesiciden ayrılır
- B) Basınçlı hava tutularak talaş dönerken uzaklaştırılır
- C) Tezgâh durdurulur, talaş kancası ve fırça ile temizlenir
- D) Kesme sıvısı artırılıp talaşın kendiliğinden kopması beklenir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Tezgâh durdurulur, talaş kancası ve fırça ile temizlenir
Dolanmış talaş ancak tezgâh tamamen durdurulduktan sonra talaş kancası veya fırça ile alınır; sıcak ve keskin talaşın dönen takım üzerinden temizlenmesi el yaralanmasının en yaygın nedenidir. Devri düşürüp elle çekmek, basınçlı hava tutmak veya sıvı artırıp beklemek sahada sık denenir ama talaş dönmeye devam ettiği için kesik ve göz yaralanması riski sürer.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — talaş temizleme güvenliği (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
11. Tornacı, üreteceği parçanın teknik resminde ölçü rakamının önünde çap işaretini görmektedir. Bu ölçüyü nasıl değerlendirmelidir?
- A) Ölçü yarıçapı gösterir; okunan değer iki katına çıkarılır
- B) Ölçü boy ölçüsüdür; alın tornalamada eksene göre alınır
- C) Ölçü yüzey kalitesini gösterir; mastarla karşılaştırılır
- D) Ölçü çapı gösterir; kumpasla dış çaptan kontrol edilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Ölçü çapı gösterir; kumpasla dış çaptan kontrol edilir
Teknik resimde ölçü rakamının önündeki çap işareti, o ölçünün dairesel kesitin çapı olduğunu belirtir ve kontrol kumpasla dış çap üzerinden yapılır. Bu işareti yarıçap sanıp değeri ikiye katlamak parçayı doğrudan ölçü dışı bırakır; ölçüyü boy ya da yüzey kalitesi olarak yorumlamak ise teknik resmin en temel gösteriminin yanlış anlaşılmasıdır.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — teknik resim okuma ve ölçü yorumlama (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
12. Dar toleranslı bir mil çapı ölçülecektir. Ölçü aletinin seçimi ve kullanımı için doğru davranış hangisidir?
- A) Kumpas seçilir, ölçüm tezgâh döner hâldeyken hızlıca alınır
- B) Mikrometre seçilir, kalibrasyon geçerliliği kontrol edilir
- C) Mastar seçilip parça sıcakken ölçü karşılaştırması yapılır
- D) Komparatör seçilir, sıfırlama yapılmadan doğrudan okunur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Mikrometre seçilir, kalibrasyon geçerliliği kontrol edilir
Dar toleranslı çapta kumpasın hassasiyeti yetersiz kalır; mikrometre gibi daha hassas bir alet seçilir ve aletin kalibrasyonunun geçerli olup olmadığı kontrol edilir, çünkü kalibrasyonsuz alet doğru görünen yanlış değer üretir. Tezgâh dönerken ölçüm almak hem güvenlik hem tekrarlanabilirlik açısından hatalıdır; komparatörü sıfırlamadan okumak da karşılaştırmalı ölçümü anlamsızlaştırır.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — ölçü aleti seçimi ve kalibrasyon (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
13. Uzun süreli talaş kaldırma sırasında kesme sıvısı seviyesi düşmüş ve kesme bölgesine akış kesilmiştir. Bu durumun işleme etkisi nedir?
- A) Talaş daha kolay kırılır, ölçü tutarlılığı kendiliğinden artar
- B) Kesme kuvveti azalır, bu nedenle daha yüksek paso verilebilir
- C) Kesme bölgesinde ısı artar, takım ömrü ve yüzey kalitesi düşer
- D) Parça yüzeyi hızlı soğuyacağı için ölçü nominal değerin altına iner
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Kesme bölgesinde ısı artar, takım ömrü ve yüzey kalitesi düşer
Kesme sıvısı, iş parçası ile kesici uç arasında sürtünmeden doğan ısıyı uzaklaştırır; akış kesilince ısı kesme bölgesinde birikir, takım daha hızlı aşınır ve yüzey kalitesi bozulur. Sıvı kesilmesini kesme kuvvetinin azalması ya da ölçünün kendiliğinden düzelmesi gibi yorumlamak yaygın bir hatadır ve operatörü paso artırmak gibi takımı kıran bir karara götürür.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — kesme sıvısının işleve etkisi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
14. Alın tornalamada devir sayısı sabit tutulmaktadır. Kesici takım parçanın merkezine yaklaştıkça ne olması beklenir?
- A) Kesme hızı düşer, merkeze doğru yüzey kalitesi bozulur
- B) Kesme hızı artar, merkezde yüzey daha pürüzsüz çıkar
- C) Kesme hızı değişmez, yalnızca ilerleme hızı yükselmiş olur
- D) Kesme hızı düşer, merkezde ilerleme kendiliğinden artar
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Kesme hızı düşer, merkeze doğru yüzey kalitesi bozulur
Kesme hızı iş parçasının çapına ve devir sayısına bağlı olduğundan, sabit devirde çap küçüldükçe kesme hızı düşer; merkeze yaklaşıldıkça hız çok düştüğü için yüzey kalitesi bozulur ve genellikle iz oluşur. Hızın artacağını düşünmek çap ile devir ilişkisinin ters kurulmasıdır; ilerleme ise operatörün verdiği bir ayardır, çap küçüldü diye kendiliğinden değişmez.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — kesme hızı ve devir ilişkisi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
15. Aynı ayarla işlenen parçaların yüzeyinde giderek artan pürüzlenme ve çapta sapma görülmektedir. En olası neden hangisidir?
- A) Kesme sıvısı fazla verilmiş, akış miktarı kısılmalıdır
- B) Kesici takım ucunda aşınma oluşmuş, uç değiştirilmelidir
- C) Ayna baskı kuvveti düşük kalmış, parça yeniden sıkılmalıdır
- D) Ölçü tamburu sıfırlanmamış, tambur yeniden ayarlanmalıdır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Kesici takım ucunda aşınma oluşmuş, uç değiştirilmelidir
Ayarlar değişmeden yüzey kalitesinin giderek bozulması ve çapta kayma, kesici uçtaki aşınmanın tipik göstergesidir; aşınan uç kesme yerine ezme yapar ve ölçüyü kaydırır. Sıvı fazlalığı bu tabloyu üretmez, gevşek bağlama ani titreşim ve iz bırakır; ölçü tamburu hatası ise ilk parçadan itibaren sabit bir sapma verir, giderek artan bir bozulma değil.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — kesici takım aşınmasının belirtileri (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
16. Kater, kalemliğe uzun bir çıkıntı bırakacak şekilde bağlanmıştır. İşleme sırasında görülmesi beklenen sonuç nedir?
- A) Takım daha rijit olur, derin paso rahatlıkla verilebilir
- B) Kesme kuvveti kater boyunca dağılır, talaş kesiti incelir
- C) Takım ucu daha iyi soğuyacağı için aşınma yavaşlar
- D) Takım titrer, yüzeyde tırlama izi ve ölçü sapması oluşur
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Takım titrer, yüzeyde tırlama izi ve ölçü sapması oluşur
Katerin kalemlikten uzun çıkması takımın rijitliğini düşürür; kesme kuvveti altında takım esner, titreşim başlar ve yüzeyde tırlama izi ile ölçü sapması ortaya çıkar. Uzun çıkıntının rijitliği artıracağını ya da kuvveti dağıtacağını düşünmek yaygın bir yanlıştır; doğru uygulama kateri işin izin verdiği en kısa çıkıntı ile bağlamaktır.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — takım bağlama ve rijitlik (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
17. Alın tornalama sonunda parçanın tam merkezinde küçük bir göbek kalmaktadır. Bunun en olası nedeni nedir?
- A) Takım ucu tezgâh ekseni ile aynı yükseklikte bağlanmamış
- B) Ayna ile parça arasına talaş kaçmış, parça eksantrik dönüyor
- C) İlerleme hızı düşük seçilmiş, talaş merkezde birikmektedir
- D) Kesme sıvısı yetersiz kalmış, merkezde malzeme yapışmaktadır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Takım ucu tezgâh ekseni ile aynı yükseklikte bağlanmamış
Alın tornalamada kesici ucun tezgâh ekseniyle aynı yükseklikte olmaması, merkezde talaşın tam kaldırılamamasına ve küçük bir göbek kalmasına yol açar; çözüm takım yüksekliğini eksene ayarlamaktır. Talaş kaçması eksantrik dönme ve yüzeyde salgı yaratır; ilerleme veya sıvı kaynaklı açıklamalar ise merkezde kalan bu tipik izi açıklayamaz.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — alın tornalamada takım yüksekliği (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
18. Aynaya bağlanan uzun bir mil, aynadan fazlaca dışarı çıkacak şekilde konumlanmıştır. Güvenli ve doğru bağlama nasıl yapılır?
- A) Ayna baskısı iyice artırılarak parça yalnız tek uçtan tutulur
- B) Devir yükseltilip parçanın merkezkaç ile düzelmesi beklenir
- C) Boştaki uca punta desteği verilerek parça iki uçtan tutulur
- D) Parça ortasından bez sarılıp elle titreşimi sönümlendirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Boştaki uca punta desteği verilerek parça iki uçtan tutulur
Aynadan uzun çıkan parça kesme kuvveti altında esner ve savrulur; boştaki uca gezer punta ile destek verilerek parça iki uçtan tutulmalı, gerekiyorsa yardımcı destek kullanılmalıdır. Ayna baskısını artırmak parçayı ezer ama esnemeyi engellemez; devri yükseltmek salgıyı büyütür ve dönen parçaya elle müdahale etmek doğrudan kapılma riski doğurur.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — uzun parçanın bağlanması ve desteklenmesi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
19. Tornacı parçayı aynaya sıktıktan sonra tezgâhı çalıştıracaktır. Çalıştırmadan hemen önce yapması gereken kontrol nedir?
- A) Kesme sıvısı deposunun tam dolu olduğu gözle doğrulanır
- B) Tezgâhın motor gücü ile şebeke gerilimi karşılaştırılır
- C) Ayna anahtarının tezgâhta kalmadığı kontrol edilir
- D) Ölçü tamburu sıfırlanıp verilecek paso miktarı yazılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Ayna anahtarının tezgâhta kalmadığı kontrol edilir
Ayna üzerinde unutulan anahtar, tezgâh çalıştığında fırlayarak ağır yaralanmaya yol açar; bu nedenle çalıştırma öncesi ilk kontrol anahtarın alındığının ve dönme alanının boş olduğunun doğrulanmasıdır. Sıvı seviyesi, gerilim ya da tambur ayarı işin doğru yürümesi için gerekli olsa da can güvenliği açısından anahtar kontrolünün önüne geçemez.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — tezgâhı çalıştırma öncesi güvenlik kontrolü (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
20. Kaba tornalama sonrası mil, toleranslı bitmiş ölçüsüne yaklaşmıştır. Son geçiş için doğru yaklaşım hangisidir?
- A) Kalan payın tamamı tek bir kaba pasoda kaldırılır
- B) İlerleme artırılarak geçiş sayısı en aza indirilir
- C) Devir düşürülüp tek derin paso ile ölçüye inilir
- D) İnce paso ve uygun ilerleme ile bitirme yapılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) İnce paso ve uygun ilerleme ile bitirme yapılır
Bitmiş ölçüye ince paso ve uygun ilerleme ile yaklaşılır; küçük talaş kesiti hem ölçüyü kontrol altında tutar hem de yüzey kalitesini iyileştirir. Kalan payı tek kaba pasoda almak, ilerlemeyi büyütmek veya derin paso vermek takımı ve parçayı esnetip ölçüyü tolerans dışına taşır; bu tür bir hata sonradan geri alınamaz.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — kaba ve ince paso ile ölçüye inme (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
21. Milin alın yüzeyinin tam merkezine matkapla delik delinecektir. Matkabı dalmadan önce yapılması gereken işlem nedir?
- A) Alın tornalanıp punta matkabı ile merkez deliği açılır
- B) Matkap doğrudan gezer puntaya takılıp yavaşça dalınır
- C) Parça yüzeyi zımparalanıp matkap ucu eğeyle bilenir
- D) Devir en yükseğe alınıp matkap hızla merkeze bastırılır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Alın tornalanıp punta matkabı ile merkez deliği açılır
Delik delmeden önce alın tornalanıp punta matkabıyla merkez deliği açılır; düz olmayan bir yüzeyde matkap merkezden kaçar, delik salgılı çıkar ve matkap kırılabilir. Doğrudan dalmak, yüzeyi zımparalamak ya da devri yükseltip bastırmak merkezleme sorununu çözmediği için delik konumu ve çapı tolerans dışına çıkar.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — delik delme öncesi merkezleme (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
22. İşleme sırasında parça yüzeyinde düzenli aralıklı titreşim izleri, yani tırlama oluşmaktadır. Uygunsuzluğu gidermek için önce hangi kontrol yapılır?
- A) Kesme sıvısı markası değiştirilerek işlem sürdürülür
- B) Parça ve takım bağlantısının sıkılığı kontrol edilir
- C) Ölçü tamburu yeniden sıfırlanıp aynı ayarla devam edilir
- D) Parça sökülüp başka aynaya takılarak devir yükseltilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: B) Parça ve takım bağlantısının sıkılığı kontrol edilir
Tırlama çoğunlukla rijitlik kaybından kaynaklanır; ilk kontrol parçanın aynaya ve takımın kalemliğe sıkıca bağlanıp bağlanmadığı ile takım çıkıntısının uzunluğudur. Sıvı değiştirmek ya da tamburu sıfırlamak titreşimin kaynağına dokunmaz; devri yükseltmek ise çoğu durumda titreşimi büyüterek yüzeyi tamamen bozar.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — tırlama (titreşim) uygunsuzluğunun giderilmesi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
23. Yoğun talaş kaldırma sonrası ısınan parçanın çapı hemen mikrometre ile ölçülmüştür. Bu ölçümün sakıncası nedir?
- A) Mikrometrenin kollu mandalı sıcakta daha az sıkmaktadır
- B) Kesme sıvısı filmi ölçüyü olduğundan küçük göstermektedir
- C) Isıl genleşme nedeniyle ölçü olduğundan büyük okunur
- D) Sıcak yüzeyin pürüzü arttığı için ölçü değişken çıkmaktadır
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: C) Isıl genleşme nedeniyle ölçü olduğundan büyük okunur
Metal ısındığında genleşir; sıcak parçanın çapı soğuduktan sonraki gerçek ölçüsünden büyük okunur ve operatör gereksiz talaş alarak parçayı tolerans altına düşürür. Bu nedenle kabul ölçümü parça ortam sıcaklığına indikten ve yüzey talaş ile kesme sıvısından temizlendikten sonra yapılır; hatayı mandala veya yüzey pürüzüne bağlamak asıl nedeni gizler.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — ısıl genleşmenin ölçüme etkisi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
24. Bitmiş milin çapı ölçüldüğünde alt sapma sınırının da altında, yani ölçüsünden küçük çıkmıştır. Doğru işlem nedir?
- A) Parçaya ince paso verilip yüzeyi düzeltildikten sonra sevk edilir
- B) Kalan payı tamamlamak için parça ucundan kısaltılıp gönderilir
- C) Ölçü tamburu yeniden ayarlanıp aynı parça tekrar işlenir
- D) Parça uygunsuz olarak ayrılır, kayıt alınıp amire bildirilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: D) Parça uygunsuz olarak ayrılır, kayıt alınıp amire bildirilir
Tornalama talaş kaldırarak çalışır; ölçüsü alt sapmanın altına inmiş bir parçaya malzeme geri eklenemeyeceği için rötuşla kurtarılamaz, uygunsuz olarak ayrılır, kayıt altına alınır ve amire bildirilir. İnce paso vermek ya da tekrar işlemek ölçüyü daha da küçültür; boyu kısaltmak ise çap uygunsuzluğunu gidermez ve hatanın kayıt dışı kalmasına yol açar.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — uygunsuz parçanın değerlendirilmesi (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
25. Vardiya sonunda işlenen parçalar bir sonraki birime sevk edilecektir. Sevk ve raporlama işleminde tornacının yapması gereken nedir?
- A) Üretilen ve uygunsuz parça sayısı kayda geçirilip teslim edilir
- B) Yalnızca uygun bulunan parçalar sayılıp liste vardiya sonunda kapatılır
- C) Sayım bir sonraki vardiyaya bırakılıp parçalar kasaya konur
- D) Parçalar sözlü bildirimle teslim edilip kayıt sonradan girilir
Cevabı ve açıklamayı gör
Doğru cevap: A) Üretilen ve uygunsuz parça sayısı kayda geçirilip teslim edilir
Sevk ve raporlamada hem üretilen hem uygunsuz bulunan parça sayısı kayda geçirilir; uygunsuzluk verisi olmadan hata kaynağı izlenemez ve düzeltici işlem yapılamaz. Yalnızca uygun parçayı saymak, sayımı sonraki vardiyaya bırakmak veya sözlü teslim etmek izlenebilirliği kırar ve ıskarta maliyetini görünmez hâle getirir.
Dayanak: 15UY0227-3/A2 — Tornalama İşlemleri birimi — sevk ve raporlama (kaynak meslek standardı: 11UMS0160-3 Tornacı Seviye 3)
İlgili sayfalar
Tornacı belgesi tam rehberi · Maliyet hesaplayıcı ve baraj simülatörü · Tüm meslek belgeleri
Brodemy belge düzenlemez; ISO/IEC 17024 tarafsızlık ilkesiyle TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna aracılık eder. Resmi kapsam için myk.gov.tr. Bilgi: 0543 113 17 44.