Çelik Kaynakçısı Sınav Soruları ve Cevapları (Seviye 3)

Doğru cevap: C) Parça soğuyana kadar "sıcak" yazılarak işaretlenir

Çelik, kızıllığı geçtikten sonra da uzun süre ciddi yanık yapacak kadar sıcak kalır ve dışarıdan bakınca soğuk parçadan ayırt edilmez. Bu yüzden parça tebeşirle "sıcak" yazılarak işaretlenir ya da çevresi kapatılır. Rengin koyulaşması soğuduğunu göstermez; elle yoklamak ise doğrudan yanığa yol açar.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.1

Doğru cevap: A) Yere atılmaz, yanmaz bir metal kapta toplanır

Zemine atılan sıcak koçan, üstüne basanı kaydırabilir ve yanıcı bir atığa değerse yangın başlatabilir; bu yüzden koçanlar yanmaz, metal bir kapta toplanır. Kâğıt ve bez atıklarıyla aynı kutuya atılan sıcak koçan içten içe yanmayı başlatabilir. Koçanı pense ısınana kadar yakmak da penseye ve kabloya zarar verir.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.1

Doğru cevap: D) Alev geciktirici ya da kalın pamuklu, sentetiksiz kumaş

Polyester ve naylon gibi sentetik lifler kıvılcım ya da sıçrantı değdiğinde erir ve deriye yapışarak derin yanık yapar; bu yüzden alev geciktirici ya da kalın pamuklu kumaş giyilir. Yağ bulaşmış kumaş kıvılcımla kolayca tutuşur. İnce ve kolları açık giysi ise hem sıçrantıyı hem ark ışınındaki ultraviyoleyi tutmaz.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.2

Doğru cevap: B) Kaynak akımı arttıkça daha yüksek numaralı filtre seçilir

Filtre numarası büyüdükçe cam koyulaşır; akım ve dolayısıyla arkın parlaklığı arttıkça daha yüksek numara gerekir, TS EN 169 tabloları yönteme ve akıma göre numara önerir. Gözü yormamak için gereğinden açık filtre seçmek ark ışınının gözü yakmasına yol açar. Maskenin markası ise seçim ölçütü değildir.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.2; TS EN 169

Doğru cevap: A) Çinko oksit dumanının yol açtığı metal dumanı ateşine

Galvaniz kaplamadaki çinko ark sıcaklığında buharlaşıp çinko oksit dumanı oluşturur; solunduğunda saatler sonra grip benzeri "metal dumanı ateşi" görülür. Korunmak için kaplama mümkünse kaynak bölgesinden temizlenir, lokal emiş ve uygun solunum koruyucu kullanılır. Kornea yanığı gözde kum batması yapar, ateş ve kas ağrısı yapmaz.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.6

Doğru cevap: D) Solvent buharı arkın etkisiyle zehirli fosgen gazına dönüşebilir

Trikloretilen gibi klorlu solventlerin buharı ark ışınındaki ultraviyole ve ısıyla ayrışarak çok zehirli fosgen gazı oluşturabilir. Bu yüzden yağ alma bölümü ile kaynak yeri birbirinden ayrılır, solventle temizlenen parça tamamen kuruyup buharı dağıldıktan sonra kaynağa alınır. Buharın ark ya da gaz koruması üzerinde koruyucu bir etkisi yoktur; asıl tehlike zehirlenmedir.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.6

Doğru cevap: B) Ark bölgesine yakın tutulur, iş ilerledikçe birlikte kaydırılır

Lokal emiş dumanı oluştuğu yerde yakalar; bu yüzden ağız ark bölgesine yakın tutulur ve kaynak ilerledikçe birlikte kaydırılır. Ağız uzakta kalırsa emiş etkisi hızla düşer ve duman kaynakçının nefes bölgesine yayılır. Gazaltı kaynağında emiş, koruyucu gazı bozmayacak biçimde ayarlanır ama işe yaramayacak kadar uzağa da konmaz.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.7

Doğru cevap: C) Oksijence zengin ortamda giysi ve yağ kolay tutuştuğundan yapılmaz

Havalandırma için oksijen kullanılmaz; ortamdaki oksijen oranı arttıkça giysi, saç ve yağ gibi maddeler çok kolay tutuşur ve yangın hızla yayılır, tankın metal olması bunu önlemez. Kapalı alan, temiz hava veren fan veya emiş sistemiyle havalandırılır. Oksijen dumanı yok etmez, yalnızca yangın riskini büyütür.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.7

Doğru cevap: B) Asetilen

TS EN 1089-3'te asetilen tüpünün omzu kestane (bordo), oksijeninki beyaz, argonunki koyu yeşil, karbondioksitinki gridir. Tüpleri karıştırmak, örneğin oksijen hattına yanıcı gaz bağlamak, yangın ve patlama riski doğurur. Renk yardımcı bir işarettir; asıl tanıtım tüpün üzerindeki etikettir, bu yüzden etiket de mutlaka okunur.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.3; TS EN 1089-3

Doğru cevap: A) Sarı zeminli, siyah kenarlı üçgende siyah alev

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre uyarı işaretleri sarı zeminli, siyah kenarlı üçgendir ve simge siyahtır; yanıcı madde uyarısında simge alevdir. Mavi yuvarlak işaretler bir davranışı zorunlu kılar, kırmızı kare ise yangınla mücadele ekipmanının yerini gösterir; ikisi de tehlike bildirmez.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.3; Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yön.

Doğru cevap: C) Açıklıklar yanmaz örtüyle kapatılır, alt kat da kontrol edilir

Kaynak kıvılcımları ve sıcak damlalar ızgara ve döşeme aralıklarından aşağı düşer; alttaki yanıcı malzemeyi tutuşturabilir veya çalışanları yakabilir. Bu yüzden açıklıklar yanmaz örtüyle kapatılır ve alt kat da kontrol edilir. Karton gibi yanıcı bir örtü tehlikeyi azaltmaz, kıvılcımla kendisi tutuşur.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.4

Doğru cevap: D) Dik tutulur, zincirle veya kelepçeyle sabitlenir

Devrilen bir tüpün vanası kırılırsa yüksek basınçlı gaz tüpü bir mermi gibi fırlatabilir; bu yüzden tüp dik tutulur ve zincir ya da kelepçeyle sabitlenir. Duvara serbestçe yaslamak çarpma veya titreşimle devrilmeyi önlemez. Tüpü iş parçasının dibine koymak da onu kıvılcım ve ark etkisine açar.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.4

Doğru cevap: A) Yağ ya da gres sürülmez, tüp yetkiliye bildirilir

Yüksek basınçlı oksijenle temas eden yağ ve gres kendiliğinden tutuşabilir, vana ve regülatörde yangına ya da patlamaya yol açar. Bu yüzden oksijen teçhizatına hiçbir yağlayıcı sürülmez, yağlı elle veya eldivenle de tutulmaz. Zor dönen vana çekiçle zorlanmaz; tüp yetkiliye ya da tedarikçiye bildirilir.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.5

Doğru cevap: B) Tüpteki aseton gazla birlikte dışarı çıkabilir

Asetilen tüpünün içi gözenekli bir dolgu ve asetonla doludur; asetilen bu asetonda çözünmüş olarak saklanır. Tüp yatık kullanılırsa aseton gazla birlikte hortuma ve hamlaca geçer, alev bozulur ve ekipman zarar görür; bu yüzden asetilen tüpü dik kullanılır. Yatık taşınmış tüp de kullanılmadan önce bir süre dik bekletilir.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.5

Doğru cevap: C) Kuru eldiven ve yalıtkan altlık kullanılır, makine dışarıda kalır

Metal ve nemli dar alanlarda vücut iş parçasına geniş yüzeyle değer, ıslaklık direnci düşürür; normalde zararsız görülen gerilim bile çarpabilir. Bu yüzden kuru eldiven ve yalıtkan altlık kullanılır, güç kaynağı tankın dışında tutulur ve bu ortamlar için "S" işaretli makine tercih edilir. Islaklığın riski azalttığı düşüncesi yanlıştır, tam tersine artırır.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.5; TS EN 60974-1

Doğru cevap: D) Tüp yerinden oynatılmaz, alan boşaltılıp 112 aranır

Isınan asetilen tüpünde gaz ayrışmaya başlayabilir ve tüp bir süre sonra bile patlayabilir; bu, kaynakçının yerinde giderebileceği bir tehlike değildir. Tüp taşınmaz ve yatırılmaz; alan boşaltılır, 112 aranarak itfaiyeye tüpün yeri ve gazı bildirilir, tüpü korunaklı bir yerden suyla soğutma işini itfaiye yapar. Vanayı sonuna kadar açmak yanıcı gaz bulutu oluşturup yangını büyütür.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.8

Doğru cevap: B) Acilde hemen kapatabilmek için iş boyunca vanada bırakılır

Geri tepme, hortum yangını ya da kaçak gibi acil durumlarda gazı en hızlı kesmenin yolu tüp vanasını kapatmaktır. Anahtar vananın üzerinde kalırsa bu iş saniyeler içinde yapılır; dolapta ya da başka bir tüpte olursa aranırken zaman kaybedilir ve yangın büyür.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.9

Doğru cevap: C) Adres ve olay açıkça söylenir, görevli bitirmeden kapatılmaz

112 görevlisi ekibi doğru yere ve doğru donanımla göndermek için açık adresi, ne olduğunu ve yaralının durumunu öğrenmek ister. Telefon görevli bitirmeden kapatılmaz; görevli gerekirse ilk yardım talimatı da verir. Kimlik ve sigorta bilgisi bu aşamada öncelik değildir, yalnızca firma adı söylemek ise ekibin yeri bulmasını geciktirir.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.10

Doğru cevap: A) İçeri girmeden yardım çağırır, kurtarmayı donanımlı ekibe bırakır

Kapalı alanda bayılmanın nedeni çoğu zaman oksijen azlığı ya da zehirli gazdır; hazırlıksız giren kurtarıcı aynı havayı solur ve ikinci kazazede olur. Gözcü içeri girmeden alarm verir, 112'yi ve işyerinin kurtarma ekibini çağırır; kurtarmayı solunum cihazı ve kurtarma donanımı olan ekip yapar. Ağzı ıslak bezle kapatmak ise oksijen azlığına ve zehirli gaza karşı koruma sağlamaz.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.8

Doğru cevap: D) Enerji kesilir, CO2'li ya da tozlu söndürücü kullanılır

Enerjili elektrikli cihaz yangınında su iletken olduğu için müdahale edeni çarpabilir. Önce makineyi besleyen şalter kapatılır, ardından elektrik yangınına uygun CO2'li ya da kuru kimyevi tozlu söndürücü kullanılır. Söndürme başarısız olursa alan boşaltılır ve 112 aranır.

Dayanak: 11UY0010-3/A1 — BG.9

Doğru cevap: A) Pens tipi (kıskaçlı) ampermetre

Pens tipi ampermetrenin çenesi kablonun çevresine kapatılır ve akım, devre açılmadan okunur; doğru akımla kaynakta DC ölçebilen bir pens seçilmelidir. Makinenin ayar göstergesi her zaman gerçek akımı vermeyebilir. Dikiş mastarı dikiş boyutunu, temas termometresi ise ön tav ve pasolar arası sıcaklığı ölçer; ikisi de akımı ölçmez.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.1

Doğru cevap: B) Isıtmalı elektrot taşıma kutusunda tutulması

Bazik elektrotun örtüsü havadaki nemi hızla çeker; bu yüzden kurutma fırınından çıkan elektrot, sıcaklığı koruyan ısıtmalı taşıma kutusunda (portatif fırın) tutulur ve gerektikçe tek tek alınır. Makinenin üstü kontrolsüz bir ısı kaynağıdır ve açık ambalajda örtü yine nem kapar; naylon poşet de örtünün sıcak ve kuru kalmasını sağlamaz.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.2

Doğru cevap: D) Örtü tipinin bazik olduğunu

Bu gösterimde 'B' örtü tipini verir ve bazik örtüyü belirtir (R rutil, C selülozik, A asit örtüdür). Verim ile akım türü ve pozisyon B'den sonra gelen '32' rakamlarıyla, darbe sınıfı ise '42'den sonraki '3' ile gösterilir; 'H5' de 100 g kaynak metalinde en fazla 5 ml difüzyon hidrojeni demektir.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.3; BG.4; TS EN ISO 2560

Doğru cevap: C) En düşük akma dayanımını (MPa)

TS EN 10025-2 gösteriminde S harfi yapı çeliğini, ardından gelen sayı 16 mm'ye kadar kalınlık için en düşük akma dayanımını N/mm² (MPa) olarak verir; JR ise darbe deneyi sınıfıdır. Çekme dayanımı adda yazmaz, standarttaki tablodan okunur; karbon oranı ve sertlik de adda gösterilmez.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.3; TS EN 10025-2

Doğru cevap: A) Dar kök aralığına girip nüfuziyeti denetlemek

Kök aralığı dar olduğundan ince elektrot ağzın dibine kadar ulaşır ve düşük akımla çalışılarak kök delinmeden, kontrollü nüfuziyetle eritilir. İnce elektrot daha yüksek değil daha düşük akım ister; geniş ve yüksek dolgulu pasolar ise sonradan kalın elektrotla çekilir.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.4

Doğru cevap: A) AC'ye geçmek ya da şase yerini değiştirmek

Ark üflemesi, doğru akımın parçada oluşturduğu dengesiz manyetik alandan kaynaklanır; elektrot AC'ye uygunsa alternatif akım bu etkiyi büyük ölçüde azaltır, şase bağlantısının yerini değiştirmek de alanı dengeler. Kısa ark ve daha düşük akım da yardımcı olur; arkı uzatmak ve akımı artırmak üflemeyi artırır, kutupları ters çevirmek ise manyetik sapmayı ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.11

Doğru cevap: B) Eriyen elektrotun çekirdek teli ve örtüsünden

Örtülü elektrot kaynağında dumanın büyük bölümü, ark sıcaklığında buharlaşıp havada yoğuşan çekirdek teli ve örtü bileşenlerinden oluşur; bu yüzden dumanın içeriği büyük ölçüde elektrot türüne bağlıdır ve elektrotun güvenlik bilgi formunda yazar. Pas, boya ya da kaplama dumana ek zararlı maddeler katar ama dumanın asıl kaynağı değildir; nem ise duman değil buhar oluşturur.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.5

Doğru cevap: C) Manganez dumanı

Çelik elektrotların çekirdek telinde ve örtüsünde manganez bulunur; manganez dumanı uzun süre yüksek düzeyde solunduğunda titreme ve yürüme bozukluğu gibi Parkinson benzeri sinir sistemi hasarına yol açabilir. Bu yüzden özellikle kapalı ve dar alanda yerel emiş ya da uygun solunum koruyucu kullanılır. Demir oksit tozu akciğerde birikebilir ama sinir sistemini bu şekilde etkilemez.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.5

Doğru cevap: D) Kuru zeminde, hava giriş ve çıkışı açık kalacak yerde olmasına

Kaynak makinesi içinden geçen havayla soğur; havalandırma ızgaraları kapanır ya da makine duvara dayanırsa aşırı ısınır, koruma devresi devreye girer ya da arıza çıkar. Makine bu yüzden kuru ve sağlam bir zemine, toz, su ve sıçrantıdan uzak, hava giriş ve çıkışı açık kalacak biçimde konur. Sıçrantının düştüğü yer hem makineye hem kablolara zarar verir.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.6

Doğru cevap: B) Pense kablosu (+) kutba, şase kablosu (−) kutba

Kutuplama, elektrot pensesine giden kablonun hangi kutba takıldığıyla adlandırılır: DC+ (ters kutuplama) için pense kablosu artı, şase kablosu eksi kutba bağlanır. İlk şık elektrot negatif (DC−, düz kutuplama) bağlantısıdır; bazik elektrotlar çoğunlukla DC+ ile kullanılsa da kutbu ambalaj bilgisi ve WPS belirler.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.8

Doğru cevap: C) Bağlantının gevşek ya da oksitlenmiş olması

Gevşek ya da oksitlenmiş bir bağlantıda temas yüzeyi küçülür, geçiş direnci artar ve akım bu noktada ısıya dönüşür; sonuç kablo pabucunun yanması, yalıtımın erimesi ve ark kararsızlığıdır. Bağlantı temizlenip sıkılır, hasarlı pabuç değiştirilir. Küçük çaplı elektrot daha düşük akım çeker, bağlantıyı ısıtmaz.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.9

Doğru cevap: A) Kaynakçının adı ve belge numarası

WPS kaynağın nasıl yapılacağını tarif eder: ana ve dolgu malzemesi, ağız şekli, pozisyon, akım türü ve kutup, akım-gerilim aralığı, ön tav ve pasolar arası sıcaklık gibi değişkenler burada yazar. Kaynakçının adı ve belge numarası WPS'te değil, TS EN ISO 9606-1'e göre düzenlenen kaynakçı yeterlilik belgesinde bulunur.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.7; TS EN ISO 15609-1

Doğru cevap: D) Parçanın sınırın altına soğuması beklenir

Pasolar arası sıcaklık üst sınırı, kaynak bölgesinin aşırı ısınıp tokluğunu kaybetmesini önlemek için konur; sınır aşıldığında parça havada soğurken temas termometresi ya da sıcaklık gösterge kalemiyle yeniden ölçülür ve sonra paso atılır. Su dökmek ani soğumayla sertleşme ve çatlak riski doğurur; akımı artırmak ise ısıyı daha da yükseltir.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.10

Doğru cevap: B) Krater çatlağı ve krater boşluğu

Ark aniden kesilince dikiş sonundaki banyo doldurulmadan büzülerek katılaşır; ortada çukur bir krater, içinde de çoğu zaman krater çatlağı ya da boşluğu kalır. Bunu önlemek için dikiş sonunda kısa süre beklenip krater doldurulur ya da elektrot dikiş üzerine geri götürülerek ark kesilir. Aşırı nüfuziyet ise yüksek akım veya geniş kök aralığından doğar.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.12; TS EN ISO 5817

Doğru cevap: C) Düşük akım, dar kök aralığı, hızlı ilerleme

Eksik nüfuziyet, kaynak metalinin ağzın dibine kadar inemediğini gösterir; akımın düşük, kök aralığının dar ya da ilerleme hızının yüksek olması en tipik nedenlerdir. Yüksek akım ve geniş kök aralığı ise tersine aşırı nüfuziyet ve kök sarkmasına yol açar; ağzın taşlanıp temizlenmesi doğru bir hazırlıktır.

Dayanak: 11UY0010-3/B1 — BG.12; TS EN ISO 5817

Doğru cevap: B) Telin kimyasal bileşim sınıfını

İşaretin son kısmı (3Si1) telin kimyasal bileşimini, yani silisyum-mangan alaşımlı tel sınıfını belirtir. '42' kaynak metalinin en düşük akma dayanımını (420 MPa), '4' darbe enerjisinin sağlandığı sıcaklığı (-40 °C), 'M21' sınıflandırmada kullanılan koruyucu gaz grubunu gösterir; tel çapı bu işarette yer almaz, makara etiketinde ayrıca yazar.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.1; TS EN ISO 14341

Doğru cevap: C) Kontak memesinin ve sürme makarasının

Kontak memesinin deliği tel çapına göre yapılır; 1,0 mm'lik memeden 1,2 mm tel geçmez, tersi durumda ise akım geçişi bozulur ve ark dalgalanır. Tel sürme makarasının kanalı da tel çapına uygun olmalıdır, yoksa tel kayar ya da ezilir. Gaz tüpü, hortum ve şase bağlantısı tel çapına göre değişmez.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.1

Doğru cevap: D) Paslı tel kullanılmaz, makara nemden korunarak saklanır

Pas nem ve oksit içerdiği için ark bölgesine oksijen ve hidrojen taşır, dikişte gözenek oluşur; pürüzlü tel ayrıca kontak memesinde ve spiralde sürtünüp tel iletimini bozar. Yağ da ark ısısında gaz üreten bir kirliliktir. Bu yüzden kullanılmayan makara torbasına konup kuru ortamda saklanır.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.3

Doğru cevap: A) CO2 tüpte sıvı hâlde durur; kalan miktar tartılarak bulunur

CO2 tüpe sıvılaştırılarak doldurulur; sıvı kaldıkça üstteki gazın basıncı yalnız sıcaklığa bağlıdır ve tüketimle düşmez. Basınç ancak sıvı bitince hızla düşer, bu yüzden tüpte ne kadar gaz kaldığı tüp tartılarak anlaşılır. Basınç düşürücü tüp basıncını değil çıkış tarafını ayarlar; argon tüpte gaz hâlinde olduğundan onun manometresi tüketimle düşer.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.3

Doğru cevap: A) Kontak memesine yakın noktayla iş parçası arasında

Makine göstergesi gerilimi çoğu zaman çıkış kutuplarında ölçer; uzun ya da ince kablolarda ve gevşek bağlantılarda gerilimin bir kısmı yolda düşer. Bu yüzden ark gerilimi, voltmetre uçları arka olabildiğince yakın, kontak memesine yakın bir nokta ile iş parçası arasına bağlanarak ölçülür. Şase kablosunun iki ucu arasında okunan değer yalnız o kablodaki gerilim düşümünü, şebeke prizindeki değer ise makinenin besleme gerilimini gösterir; ikisi de ark gerilimi değildir.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.2

Doğru cevap: B) Emiş, koruyucu gazı da çekerek dikişte gözenek oluşturur

Yerel emiş dumanı kaynakçının soluma bölgesine gelmeden almalı, ama gazaltı kaynağında banyonun üzerindeki koruyucu gaz örtüsünü bozmamalıdır. Emiş ağzı dikişe çok yakın ya da çekişi çok güçlüyse gaz da emilir, banyo havayla temas eder ve gözenek oluşur. Bu yüzden emiş kolu dumanın yükseldiği tarafa, dikişten uygun uzaklığa konur.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.4

Doğru cevap: C) Yaklaşık iki katına çıkar

Isı girdisi, ark gerilimi ile akımın çarpımının ilerleme hızına bölünüp yöntemin ısıl verim katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur (TS EN 1011-1); ilerleme hızı yarıya inince dikişin birim boyuna verilen ısı yaklaşık iki katına çıkar. Bu yüzden WPS'te akım ve gerilimin yanında ilerleme hızı ya da ısı girdisi de yer alır; sınırı aşmak tane irileşmesine ve tokluk kaybına yol açabilir. Akım ve gerilim sabit diye ısı girdisinin değişmediğini sanmak yaygın bir hatadır.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.5; TS EN ISO 15609-1; TS EN 1011-1

Doğru cevap: D) Sabit gerilim; ark boyu kendiliğinden dengelenir

MAG güç kaynakları sabit (düz) gerilim karakteristiklidir: ark kısaldığında akım artar, tel hızlı ergir ve ark eski boyuna döner; ark uzadığında bunun tersi olur. Bu kendi kendini ayarlama sayesinde tel sabit hızla beslense de ark kararlı kalır. Düşen (sabit akım) karakteristik ise örtülü elektrot ve TIG kaynağında kullanılır.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.6

Doğru cevap: A) Genleşen gaz soğuyup regülatörü dondurur; ısıtıcı kullanılır

Sıvı CO2 tüpten çıkıp basıncı düşürülürken buharlaşır ve genleşir; bu sırada çevreden ısı çekerek regülatörü ve içindeki nemi dondurabilir. Donan regülatör gaz akışını keser ve banyo korumasız kalır. Bu yüzden yüksek tüketimde ısıtıcılı CO2 regülatörü kullanılır; tüpü ters çevirmek sıvı CO2'yi regülatöre gönderir ve tehlikelidir.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.7

Doğru cevap: B) Parça yeniden ön tav sıcaklığına ısıtılıp ölçülerek başlanır

WPS'te aksi yazmıyorsa ön tav sıcaklığı yalnız ilk pasoda değil, kaynak bitene kadar korunması gereken en düşük sıcaklıktır; parça soğuduysa kaynaktan önce yeniden ısıtılır ve sıcaklık ağız yakınında ölçülerek doğrulanır. Soğuk parçaya devam etmek hızlı soğumaya ve hidrojen kaynaklı soğuk çatlağa yol açar. Akımı artırmak ön tavın yerini tutmaz, yalnız WPS dışına çıkmak olur.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.8; TS EN ISO 13916

Doğru cevap: C) Sıçrantı azalır, ark daha yumuşak ve kararlı yanar

Saf CO2 derin ve geniş nüfuziyet verir ama arkı sert, sıçrantısı fazladır. Argonca zengin M21 karışımı (TS EN ISO 14175'e göre argon içinde yaklaşık %15-25 CO2) arkı yumuşatır, sıçrantıyı azaltır ve daha düzgün dikiş verir; CO2 oranı düşük karışımlarda yüksek akımda sprey ark da elde edilebilir. Karışımdaki CO2 aktif bir gaz olduğundan yöntem yine MAG (135) olarak kalır.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.9; TS EN ISO 14175

Doğru cevap: D) Yan duvarda ergime (birleşme) yetersizliği

Kısa ark geçişi düşük ısı girdili olduğu için ince sacda iyi sonuç verir; kalın kesitte, özellikle banyo arkın önüne geçtiğinde ark ana metale değil sıvı banyoya yanar. Kaynak metali yan duvarın üzerine erimeden yığılır ve gözle zor fark edilen ergime yetersizliği (soğuk bindirme) oluşur. Önlem WPS'e uygun ayar, torç açısı ve ilerleme hızıdır.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.10; TS EN ISO 5817

Doğru cevap: A) Akım düşer, nüfuziyet azalır ve gaz koruması zayıflar

Serbest tel boyu uzadıkça tel üzerindeki direnç ısınması artar ve sabit gerilimli güç kaynağı daha az akım çeker; nüfuziyet azalır, ergime yetersizliği riski doğar. Nozul parçadan uzaklaştığı için gaz örtüsü de zayıflar ve gözenek eğilimi artar. Akımın yükseldiğini sanmak yaygın bir hatadır; tel sürme hızı ise makinede ayarlandığı gibi kalır.

Dayanak: 11UY0010-3/B6 — BG.10

Doğru cevap: B) Akışı litre/dakika cinsinden gösteren debimetre

Gaz korumasını belirleyen, nozuldan çıkan gaz miktarıdır; bu da debimetrede litre/dakika olarak okunur ve WPS'teki değere göre ayarlanır. Tüp manometresi yalnız tüpte ne kadar basınç kaldığını gösterir, debi hakkında bilgi vermez. Debi ayarı gaz akarken, yani gaz testi düğmesine ya da torç tetiğine basılıyken yapılır.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.1

Doğru cevap: C) Toryum oksitli (WT20)

Tungsten elektrotlar uçlarındaki renk koduyla ayırt edilir: kırmızı %2 toryum oksitli WT20, yeşil katkısız WP, gri seryum oksitli WC20, altın sarısı lantan oksitli WL15'tir. Toryum hafif radyoaktif olduğundan kırmızı uçlu elektrot bilenirken toz kontrolü gerekir; renkler karıştırılırsa yanlış elektrotla çalışılır.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.2; TS EN ISO 6848

Doğru cevap: D) Doğru akım, tungsten eksi kutupta

Doğru akımda ısının büyük kısmı artı kutupta açığa çıkar; tungsten eksi kutupta olduğunda elektrot serin kalır, ısı parçada toplanır ve dar, derin nüfuziyet elde edilir. Tungsten artı kutba bağlanırsa uç hızla erir ve banyoya tungsten düşer. Alternatif akım ise yüzeyindeki oksit tabakası nedeniyle alüminyum kaynağında tercih edilir.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.2

Doğru cevap: A) Arkın yoğun UV ışını havadaki oksijenden ozon üretir

TIG arkı duman az olduğu için temiz görünse de çok yoğun UV ışını yayar; bu ışın arkın çevresindeki havada oksijeni ozona çevirir. Ozon solunum yollarını tahriş eder, kokusuna kısa sürede alışıldığı için fark edilmez hâle gelir; parlak yüzeylerden yansıma etkiyi artırır. Argon ise asal gazdır, yanmaz ve başka gaza dönüşmez; ancak havadan ağır olduğundan dar alanın dibinde birikip oksijeni azaltabilir, havalandırma bunu da önler.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.3

Doğru cevap: B) Toz emişli, kapalı ve bu işe ayrılmış bileme cihazı

Toryum oksit hafif radyoaktif bir maddedir; elektrot bilenirken oluşan ince toz solunursa vücutta birikebilir. Bu yüzden bileme, tozu kaynağında emen kapalı bir cihazda ya da yerel emişli tezgâhta yapılır, toz toplanıp kurallara göre bertaraf edilir, gerekirse toz maskesi takılır. Basınçlı havayla üflemek tozu ortama yayar; mümkünse toryumsuz elektrot tercih edilir.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.9

Doğru cevap: B) pWPS taslaktır; onay deneyleriyle doğrulanınca WPS olur

pWPS (taslak kaynak yöntem şartnamesi) üreticinin planladığı kaynak değerlerini içeren, henüz doğrulanmamış belgedir. Bu değerlerle deney parçası kaynatılıp muayene ve testlerden geçince prosedür onay kaydı (WPQR) düzenlenir ve buna dayanan WPS üretimde kullanılır. Kaynakçı belgelendirme sınavı pWPS ya da WPS'e göre yapılabilir.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.4; TS EN ISO 15607

Doğru cevap: C) Borunun iç yüzündeki kökü havanın oksitlemesinden korumak

Torçtan gelen gaz yalnız dikişin dış yüzünü korur; borunun iç yüzündeki sıcak kök havayla temas ederse paslanmazda koyu, pullu bir oksit tabakası (şekerlenme) oluşur ve korozyon direnci düşer. Bu yüzden boru içi kaynaktan önce argonla doldurulup hava uzaklaştırılır ve kaynak boyunca ters gaz sürdürülür.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.5

Doğru cevap: D) Aktif gaz sıcak tungsteni oksitleyip hızla aşındırır

TIG'de tungsten elektrot ergimeden çok yüksek sıcaklıkta çalışır; bu sıcaklıkta oksijen veren her gaz onu oksitleyip tüketir, uç bozulur, ark kararsızlaşır ve banyoya tungsten karışır. Bu nedenle TIG'de esas olarak argon, helyum ya da bunların karışımı gibi asal gazlar kullanılır; CO2 içeren karışımlar tel elektrotlu MAG yöntemine özgüdür.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.5; TS EN ISO 14175

Doğru cevap: A) Soğuyan tungsten ve kraterin havayla oksitlenmesini önlemek

Ark söndüğü anda tungsten ucu ve krater hâlâ çok sıcaktır; gaz hemen kesilirse hava ile temas eder, tungsten kararıp oksitlenir, kraterde renklenme ve gözenek oluşur. Son gaz süresi bu bölgeler oksitlenme sıcaklığının altına inene kadar korumayı sürdürür; tungsten ucu parlak gümüş renkte kalıyorsa süre yeterlidir.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.5

Doğru cevap: B) Dikiş uçlarına başlangıç ve bitiş plakası puntalamak

Manyetik alan parçanın kenar ve uçlarında dengesiz yoğunlaştığı için ark üflemesi en çok dikişin başında ve sonunda görülür. Dikiş uçlarına puntalanan başlangıç ve bitiş plakaları bu uç etkisini plakaya taşır, asıl dikişte ark düzgün yanar; uçlardaki sağlam puntalar ve geri adım tekniği de yardımcı olur. Ark boyunu uzatmak ya da akımı artırmak üflemeyi azaltmaz, tersine artırır.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.6

Doğru cevap: C) Çizilen iz eriyorsa kalemin sıcaklığına ulaşılmıştır

Sıcaklık gösterge kalemi belirli bir sıcaklıkta eriyen bir maddeden yapılır; ısıtılan yüzeye çizilen iz sıvılaşıyorsa kalemin üzerindeki sıcaklığa ulaşılmış, katı kalıyorsa henüz ulaşılmamış demektir. Ölçüm ağız kenarına yakın ana metal üzerinde ve alev çekildikten sonra yapılır; kalem doğrudan aleve tutulmaz.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.7; TS EN ISO 13916

Doğru cevap: D) Tungsten kalıntısı; elektrot banyoya değmiştir

Tungsten çelikten çok daha yoğun olduğu için ışınımı daha fazla tutar ve filmde açık renkli, keskin sınırlı noktalar olarak görünür; gözenek ise boşluk olduğundan koyu leke verir. Tungsten kalıntısı elektrodun banyoya ya da ilave tele değmesinden, çapına göre aşırı akımdan veya yanlış kutuplamadan kaynaklanır; değen uç yeniden bilenmeden kaynağa devam edilmez.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.8; TS EN ISO 5817

Doğru cevap: A) Oksitlenen tel ucu banyoya oksit ve gözenek taşır

İlave telin ucu banyodan yeni çıktığı için çok sıcaktır; gaz örtüsünün dışına çekilince havayla oksitlenir ve sonraki damlatmada bu oksit banyoya girerek oksit kalıntısı ve gözenek oluşturur. Bu yüzden tel ucu kaynak boyunca argon örtüsünün içinde tutulur ve banyonun ön kenarına verilir. Tel ucunun tungstene değmesi ise ayrı bir hatadır ve tungsten kalıntısına yol açar.

Dayanak: 11UY0010-3/B9 — BG.8

Doğru cevap: D) Biri tüp basıncını, diğeri çalışma basıncını

Her gazın kendi basınç düşürücüsü vardır; üzerindeki yüksek basınç manometresi tüp içindeki basıncı, düşük basınç manometresi ise üflece giden ayarlanmış çalışma basıncını gösterir. Oksijen ve asetilen basınçları aynı regülatörde değil, her tüpün kendi regülatöründe okunur.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.2

Doğru cevap: A) Parça kalınlığına ve WPS değerine

Meme numarası, memeden geçen gaz miktarını ve dolayısıyla alevin gücünü belirler; ince sacda küçük, kalın parçada büyük numaralı meme seçilir ve değer WPS'te yazılıdır. Tüpte kalan gaz miktarı ya da hortum uzunluğu memenin seçimini değil, gaz beslemesinin yeterliliğini ilgilendirir.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.6

Doğru cevap: B) Kıvılcım artar, dikiş gözenekli ve gevrek olur

Oksijen fazlası erimiş çeliği oksitler; banyo köpürüp kıvılcım saçar, dikiş gözenekli, yanmış ve gevrek olur. Çelik kaynağında iç konisi net, tüysüz nötr alev kullanılır. Dikişin karbonca zenginleşip sertleşmesi ise asetilen fazlası olan karbonlayıcı alevin sonucudur.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.7; BG.12

Doğru cevap: C) Taneler irileşir, metal yanar ve parça çarpılır

Aşırı ısıtılan çelikte taneler irileşir ve tokluk düşer; sıcaklık daha da artarsa metal yanarak (oksitlenerek) gevrekleşir, ince parçada delinme, geniş ısınan bölgede de çarpılma görülür. Bu yüzden meme parça kalınlığına uygun seçilir ve alev bir noktada gereksiz tutulmaz. İnce taneli, tok yapı tersine kontrollü ısı girdisiyle elde edilir.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.8

Doğru cevap: D) Vanalar kapatılır, tüp arabasına bağlanarak götürülür

Taşımadan önce tüp vanaları kapatılır; tüpler devrilmeyecek biçimde zincirle tüp arabasına bağlanır, tek taşınan tüpe vana koruma başlığı takılır. Yuvarlamak ya da sürüklemek vanayı darbeye açar; regülatörden tutmak bağlantıyı koparabilir. Mıknatıslı kaldırıcı tüpü güvenle tutamaz ve düşürebilir, bu yüzden tüp kaldırmada kullanılmaz.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.9

Doğru cevap: D) Oksijen mavi, asetilen kırmızı

Standarda göre oksijen hortumu mavi, asetilen ve diğer yanıcı gaz hortumları kırmızıdır; turuncu renk LPG gibi gazlar için kullanılır. Ayrıca yanıcı gaz bağlantıları sol diş (somunda çentik), oksijen bağlantıları sağ diştir; böylece hortumların karıştırılması önlenir.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.13; TS EN ISO 3821

Doğru cevap: A) Sabunlu su ya da kaçak arama sıvısı sürülür

Kaçak, bağlantıya sabunlu su ya da oksijene uygun kaçak arama sıvısı sürülerek aranır; kabarcık çıkan yer kaçaktır ve vana kapatılıp bağlantı düzeltilmeden çalışılmaz. Çakmak alevi oksijen kaçağında yangını büyütür, asetilen kaçağında patlamaya yol açabilir. Oksijen kokusuz olduğundan koklayarak kaçak anlaşılamaz.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.9

Doğru cevap: B) Üfleç soğutulur, meme ve emniyet valfleri kontrol edilir

Geri yanmanın tıkalı ya da aşırı ısınmış meme, yanlış basınç ayarı veya kaçak gibi bir nedeni vardır; bu yüzden üfleç soğutulur, meme temizlenir, hortum ve emniyet valfleri (alev tutucu, geri akış valfi) kontrol edilir ve neden giderilmeden yeniden yakılmaz. Emniyet valfini sökmek bir sonraki geri yanmada alevin tüpe kadar ilerlemesine yol açabilir; ısınmış ya da hasarlı hortum bantlanmaz, değiştirilir.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.10

Doğru cevap: C) Su seviyesinin işaretli seviyede olması

Sulu tip tertibatta geri tepen alev su tabakasından geçemeyerek söner; su eksilirse bu bariyer kalmaz. Bu yüzden su seviyesi iş başında kontrol edilip tamamlanır, donma ve kirlenmeye karşı da bakılır. Kuru tip emniyet valflerinde ise alev tutucu ve geri akış valfi üreticinin öngördüğü aralıklarla kontrol ettirilir.

Dayanak: 11UY0010-3/B14 — BG.11