Elektrik Tesisatçısı Sınav Soruları ve Cevapları (Seviye 4)

Doğru cevap: C) Tehlike aynıdır; temas ihtimali arttığı için koridorda risk yüksektir

Tehlike, zarar verme potansiyelidir; enerjili bara iki yerde de aynı tehlikeyi taşır. Risk ise bu tehlikenin zarara dönüşme ihtimali ile sonucun ağırlığına bağlıdır; kapağı açık panonun herkesin geçtiği koridorda olması temas ihtimalini artırır. Kilitli oda riski düşürür ama baradaki gerilim, yani tehlike, yerinde durur.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.1

Doğru cevap: A) Islak zemin vücuttan toprağa geçen yolun direncini düşürür

Çarpılmada vücuttan geçen akım, dokunma gerilimi ile vücut ve temas noktalarının direncine bağlıdır; ıslak zemin ve ıslak el bu direnci düşürdüğü için aynı arızada geçen akım ve çarpılmanın ağırlığı artar. Bu yüzden ıslak mahallerde kaçak akım koruması, uygun IP sınıfında malzeme ve yalıtkan ayakkabı gibi önlemler öne çıkar. Nem şebeke gerilimini yükseltmez, kaçak akım rölesini de devre dışı bırakmaz.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.2, BG.5

Doğru cevap: B) Uygun test cihazıyla tüm iletkenlerde gerilim yokluğunu doğrulamak

Ayırma ve kilitlemeden sonra gerilimin gerçekten kesildiği, iki uçlu bir gerilim test cihazıyla faz-nötr ve faz-toprak arasında, üç fazlı devrede faz-faz arasında da doğrulanır; cihazın çalıştığı ölçümden önce bilinen bir kaynakta denenir. Kontrol kalemi tek başına güvenilir sonuç vermez. Kilit, yanlış devrenin ayrılmış olma ihtimalini ortadan kaldırmaz.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.3

Doğru cevap: D) Hava ile şişirip delik, çatlak ve yırtık olup olmadığına bakmak

Yalıtkan eldivenler her kullanımdan önce hava ile şişirilip sıkılarak kaçak, delik, çatlak ve yırtık yönünden kontrol edilir; ayrıca çalışılacak gerilime uygun sınıfta olması gerekir. Gözle görülmeyen küçük bir delik bile çarpılmaya yol açabilir. Kontrol kalemi eldivenin yalıtımını ölçmez, yeni üretim tarihi de hasar olmadığını göstermez.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.4

Doğru cevap: A) 1000 V işaretli, yalıtım standardına uygun el aleti

Gerilimli kısımlara yakın çalışmada kullanılan el aletleri IEC 60900'e göre üretilmiş, 1000 V işaretli (çift üçgen sembollü) yalıtımlı aletler olmalıdır; bu aletlerin yalıtımı üretimde test edilir. Sıradan plastik sap yalnız kavrama içindir, sarılan izole bant da yalıtım güvencesi vermez. Mıknatıslı uç kullanım kolaylığıdır, çarpılmaya karşı koruma sağlamaz.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.6; IEC 60900

Doğru cevap: B) Kaçış yolları, toplanma yeri, acil ekipler ve ana enerji kesme noktası

Acil durum kapsamına yangın, patlama, elektrik çarpması, deprem ve tahliye gerektiren olaylar girer; plan bu olaylarda kimin ne yapacağını, kaçış yollarını, toplanma yerini ve acil durum ekiplerini tanımlar. Elektrik ekibi için ana enerjinin nereden kesileceğini bilmek de hayati önemdedir. Linye sayısı ya da hakediş tarihi iş bilgisidir, acil durum planının içeriği değildir.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.7, BG.8

Doğru cevap: D) Hasar ve izolasyon kontrolü yapılmadan enerjiyi açmamak

Deprem gömülü kabloları ezebilir, buat ve pano bağlantılarını gevşetebilir; gaz kaçağı varsa şalter açılırken çıkan kıvılcım patlamaya da yol açabilir. Bu yüzden önce bina ve gaz kaçağı yönünden güvenlik sağlanır, tesisat gözle ve izolasyon ölçümüyle denetlenmeden enerji verilmez. Sigortanın atmaması ya da cihazların çalışması, yalıtımı zedelenmiş bir hattın güvenli olduğunu göstermez.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.9

Doğru cevap: A) Ortam güvenliyse 112'yi aratıp hemen göğüs basısına başlamak

Elektrik çarpması kalbi durdurabilir; bilinci kapalı ve normal solunumu olmayan kazazede için 112 aranır ve vakit kaybetmeden göğüs basısıyla temel yaşam desteği başlatılır, varsa otomatik dış defibrilatör kullanılır. Bilinçsiz birine su içirmek boğulmaya yol açar, yalnız ayakları kaldırıp beklemek de durmuş kalbi çalıştırmaz. Müdahaleden sonra olay işverene bildirilip kayda geçirilir.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.10, BG.11

Doğru cevap: C) Anahtar-priz inişleri ile buat ve pano bağlantı payları

Plan çizimi yatay mesafeyi gösterir; anahtar, priz ve armatürlere düşey iniş-çıkışlar ile buat ve pano içindeki bağlantı payları ayrıca hesaplanmazsa kablo eksik sipariş edilir. Malzeme listesi kablo tipi ve kesitine göre kalem kalem çıkarılır. Daire çevresi ya da sabit bir kat yüksekliği payı gerçek güzergâha dayanmadığı için doğru bir yöntem değildir.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.21

Doğru cevap: C) Yangında zehirli ve yoğun duman çıkarabileceğinden kabul edilmez

Halojensiz kablolar yangında az duman çıkaracak ve klor gibi halojenlerden doğan zehirli, aşındırıcı gaz salmayacak şekilde üretilir; bu yüzden hastane gibi kalabalık yapılarda ve kaçış yollarında istenir. PVC yalıtımlı kablo yanınca yoğun duman ve hidrojen klorür gazı çıkararak kaçışı zorlaştırır. Kesitin aynı olması bu yangın davranışı şartını karşılamaz.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.22

Doğru cevap: C) Sızdırmaz kapta tehlikeli atık olarak ayırıp lisanslı firmaya vermek

Eski tip yağlı kondansatörler PCB gibi kalıcı ve zehirli maddeler içerebilir; içeriği bilinmiyorsa tehlikeli atık kabul edilip sızdırmaz, etiketli kapta ayrı toplanır ve lisanslı firmaya teslim edilir. Yağın kanala ya da toprağa ulaşması suyu ve toprağı uzun süre kirletir. Hurdaya satmak ya da molozla atmak bu kirliliği kontrolsüz yayar.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.12, BG.13; Atık Yönetimi Yön. atık kodu 16 02 09*

Doğru cevap: B) Alçıpan kasası takıp kabloyu profil boşluğunda boruyla geçirmek

Alçıpan bölme duvara tuğla duvardaki gibi kasa gömülemez; levhaya açılan deliğe kanatlarıyla arkadan kavrayan alçıpan kasası takılır, kablo da profil boşluğunda boru içinde çekilir. Metal profillerin kesik kenarları kablo yalıtımını zamanla keserek kaçak ve çarpılmaya yol açabilir. Kasasız montajda priz levhadan kolayca sökülür ve bağlantı uçları açıkta kalır.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.14; Elektrik İç Tesisleri Yön. md.58-a.4

Doğru cevap: D) Boya bittikten sonra anahtar, priz ve armatür montajı

Anahtar, priz ve armatürler sıva, boya ve ince işler bittikten sonra takılır; erken takılırsa boya, sıva ve darbeyle zarar görür. Kasalar ise duvar örüldükten sonra ve sıvadan önce yerine konur, döşemeye gömülecek borular da şap dökülmeden serilir. Sıra kaçırılırsa kırma, yeniden tamir ve gecikme kaçınılmaz olur.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.15

Doğru cevap: A) Köprü yapmayıp sayaç takılıp bağlantı yapılana kadar beklemek

Sayaç yerine köprü yaparak enerji kullanmak, ölçülmeyen ve izinsiz tüketim olduğu için kaçak elektrik sayılır ve yasal yaptırım doğurur. Binaya enerji, dağıtım şirketinin bağlantı ve sayaç takma süreci tamamlandıktan sonra verilir. Kısa süreli olması ya da sigortanın küçültülmesi kullanımı izinli hâle getirmez.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.16; Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yön. md.42

Doğru cevap: C) İşi inşaat programına göre aşamalara bölüp ekibi buna göre kurmak

Ekip ihtiyacı; projedeki iş miktarı, teslim süresi ve inşaatın hangi katın ne zaman hazır olacağını gösteren iş programına göre belirlenir. Böylece borulama, kablo çekimi ve montaj ekipleri sırayla doğru kata yönlendirilir. Herkesi ilk gün sahaya almak boş bekleme, sona bırakmak ise beton ve sıva öncesi işlerin kaçırılması demektir.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.17

Doğru cevap: B) Ada-parsel, proje onayı, yapı ruhsatı ve tesisatçı bilgisi

Yönetmeliğe göre işe başlama bildiriminde tesisin yeri (ada, parsel, pafta), elektrik projesinin onay tarihi ve sayısı, yapı ruhsatının tarihi ve sayısı ile işi yapacak tesisatçının adı ve unvanı bulunur; işe ancak bu bildirim kabul edildikten sonra başlanır. Ölçüm sonuçları iş bitiminde düzenlenen belgelere girer, malzeme fiyatları ise bu bildirimin konusu değildir.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.18; Elektrik İç Tesisleri Yön. md.11

Doğru cevap: D) Faz sırası göstergesiyle fazların dönüş sırasını görmek

Üç fazlı motorun dönüş yönü faz sırasına bağlıdır; faz sırası göstergesi üç faza bağlanır ve sıranın doğru ya da ters olduğunu ışık veya ekranla gösterir. Kontrol kalemi yalnız fazın varlığını gösterir, sırasını göstermez. İzolasyon ve toprak direnci ölçerler yalıtım ile topraklama kontrolü içindir, faz sırası hakkında bilgi vermez.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.19, BG.23

Doğru cevap: A) Kılavuzdaki akım ve kesme kapasitesinde sigortayla değiştirmek

Multimetrenin iç sigortası, akım girişinde oluşabilecek büyük arıza akımını güvenle kesmek için seçilmiştir; bu yüzden kullanım kılavuzunda belirtilen akım değeri ve kesme kapasitesindeki sigortayla değiştirilir. Sıradan bir cam sigorta yüksek arıza akımında arkı kesemeyip patlayabilir. Telle köprüleme ya da daha büyük amperli sigorta ise korumayı tamamen ortadan kaldırır.

Dayanak: 15UY0241-4/A1 — BG.20

Doğru cevap: C) 8 kW

Aktif güç, görünür gücün güç katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur: P = S × cos φ = 10 kVA × 0,8 = 8 kW. 12,5 kW, çarpmak yerine bölmekten çıkan yanlış sonuçtur; 6 değeri ise bu yükün kVAr cinsinden reaktif gücüdür (10 × sin φ = 10 × 0,6), aktif güç değildir.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.1

Doğru cevap: D) EN 60617 serisi standartlardaki sembol

Proje Hazırlama Yönetmeliğinin 12. maddesi, sembollerin Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğindeki işaret listelerinden ya da EN 60617 serisinden alınmasını, ikisi çelişirse EN 60617'ye öncelik verilmesini ister. Üretici kataloğundaki ya da kuruma özgü bir çizim standart sembolün yerine geçmez; aksi hâlde projeyi okuyan herkes sembolü farklı yorumlayabilir.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.2; Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği md.12

Doğru cevap: A) Pafta adı, ölçek, tarih ve pafta numarası

Yönetmeliğin 11. maddesine göre her paftanın antedinde en az proje ve pafta adı, proje aşaması, hazırlayan, çizen ve kontrol edenlerin adları, tarih, ölçek ve pafta numarası bulunur. Birim fiyatlar ya da malzeme markaları keşif ve teknik şartnamenin konusudur; antede yazılmaz.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.6; Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği md.11

Doğru cevap: B) Projede ölçülendirilmiş akslardan ve kolon yüzlerinden

Mimari ve statik projelerde yapı, harf ve rakamlarla adlandırılan akslar üzerinden ölçülendirilir; kolonlar da bu akslara oturur. Pano, buat ve sorti gibi noktaların sahadaki yeri bu sabit referanslardan ölçülerek işaretlenir. Henüz takılmamış bir doğrama ya da başka dairedeki pano sabit referans değildir; ölçeği hesaba katmadan cetvelle ölçmek de yeri yanlış verir.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.3

Doğru cevap: C) Normal durumda tehlikeli akım oluşup oluşamaması

Yönetmeliğin tanımlarına göre zayıf akım tesisleri, normal durumlarda insanlar ve eşyalar için tehlikeli akımların meydana gelemediği tesislerdir; enerjiyi ileten, dağıtan ve ışık, ısı ya da harekete dönüştüren tesisler ise kuvvetli akım tesisidir. Sürekli ve geçici tesis ayrımı kullanım süresiyle ilgilidir; hattın yeri ya da iletken kesiti tesisin türünü belirlemez.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.4; Elektrik İç Tesisleri Yön. md.3 (a.1 ve a.2)

Doğru cevap: A) Kolon şeması

Kolon şeması, sayaç panosundan ya da ana panodan çıkan kolon hatlarını katlara göre dikey bir şemada, kesit ve koruma elemanlarıyla birlikte gösterir. Yük dağılım cetveli ise tek bir panonun linyelerini, güçlerini ve sigortalarını tablo hâlinde verir; katlar arası dağılımı göstermez.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.6

Doğru cevap: B) Sıcaklık ve gruplama katsayılarıyla düşürülür

Akım taşıma kapasitesi tabloları belirli bir ortam sıcaklığı ve tek devre için verilir; ortam daha sıcaksa ya da devreler bir arada döşeniyorsa kablo ısısını atamaz ve tablo değeri düzeltme katsayılarıyla çarpılarak düşürülür. Bu yüzden gerekirse kesit büyütülür; sigortayı büyütmek kabloyu aşırı yüke karşı korumasız bırakır.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.5; TS HD 60364-5-52 (sıcaklık ve gruplama düzeltme katsayıları)

Doğru cevap: C) 16 mm²

Tabloya göre faz kesiti 16 mm²'ye kadar ise koruma iletkeni faz ile aynı kesitte, 16 ile 35 mm² arasında ise en az 16 mm², 35 mm²'nin üzerinde ise faz kesitinin yarısı alınır; 25 mm² için sonuç 16 mm²'dir. 12,5 mm² yarı kesit kuralını yanlış aralığa uygulamaktan çıkar; 10 mm² ise tablonun istediği en küçük değerin altındadır.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.5; TS HD 60364-5-54 (koruma iletkeni en küçük kesit tablosu); Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yön. Çizelge-8

Doğru cevap: A) Tüm cihazlar aynı anda tam güçte çalışmaz

Eş zamanlılık katsayısı 1 ya da 1'den küçüktür; binadaki bütün cihazlar aynı anda tam güçte çalışmadığından kolon kesiti ve koruması, kurulu gücün bu katsayıyla çarpılmasıyla bulunan talep gücüne göre seçilir. Talep gücünün kurulu güçten büyük olduğunu düşünmek yanlıştır; katsayı 1'i aşmaz.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.8; Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği md.5 ve md.10

Doğru cevap: B) Her fazın toplam yükü birbirine yakın olacak şekilde

Tek fazlı linyeler, her fazın toplam yükü birbirine yakın olacak şekilde dağıtılır; yük dağılım cetvelinde her linyenin bağlandığı faz ve faz toplamları bu yüzden gösterilir. Yükleri tek faza toplamak o fazı ve nötr iletkenini aşırı yükler, dengesizlik gerilim düşümünü de artırır.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.6; Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği md.10 (dağıtım tablolarına ait yükleme cetvelleri)

Doğru cevap: D) Nötr ve koruma işlevi bir bölümde tek iletkendedir

Yönetmelik TN-C-S sistemini, nötr ve koruma işlevlerinin sistemin bir bölümünde tek (PEN) iletkende birleştirildiği sistem olarak tanımlar. Baştan sona ayrı nötr ve koruma iletkeni TN-S, gövdelerin ayrı topraklayıcıya bağlanması TT, gerilimli bölümlerin topraktan yalıtılması ise IT sistemidir.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.7; Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği md.4

Doğru cevap: B) 1/1000 – 1/500

Yönetmeliğin 11. maddesi vaziyet planları için 1/1000 – 1/500, kat planları için 1/200 – 1/100 – 1/50, detay resimleri için 1/50 – 1/20 – 1/10 ölçeklerini sayar. Vaziyet planı binayı arsa ve çevresiyle birlikte gösterdiği için küçük ölçekle çizilir; 1/50 gibi büyük ölçekler kat planı ve detaylar içindir.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.10; Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği md.11

Doğru cevap: D) Mahallerin alanı ve kullanım amacı

Işık akısı hesabında Φ = E × A / (η × d) bağıntısı kullanılır (η: aydınlatma verimi, d: bakım faktörü); istenen aydınlık düzeyi (E) mahallin kullanım amacına, A ise mahallin alanına bağlıdır. Binanın parseldeki konumu ya da kat adedi tek bir mahallin aydınlatma ihtiyacını belirlemez.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.8

Doğru cevap: D) 9 m

1/50 ölçekte paftadaki 1 cm gerçekte 50 cm'dir; 18 cm × 50 = 900 cm, yani 9 m eder. Santimetreyi metreye çevirirken basamak kaydırmak 0,9 m ya da 90 m gibi hatalı sonuç verir; bu hata hem kablo metrajında hem gerilim düşümü hesabında büyük sapma yaratır.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.10

Doğru cevap: A) Küvet ve duş çevresindeki bölgelerin dışına

Standart, küvet ve duşun çevresinde tanımlanan bölgelerde genel amaçlı priz kullanılmasına izin vermez; priz bu bölgelerin dışında, küvetten uzak bir duvarda yer alır ve banyo devreleri ayrıca 30 mA kaçak akım koruma düzeniyle korunur. Kapaklı ya da suya dayanıklı priz kullanmak, prizi küvet ve duşun yanına koymayı uygun hâle getirmez.

Dayanak: 15UY0241-4/B1 — BG.9; TS HD 60364-7-701 (banyo bölgeleri); Elektrik İç Tesisleri Yön. md.63

Doğru cevap: D) Toz emişli, çift diskli kanal açma makinesi

Boru kanalları kaba inşaat aşamasında, sıvadan önce açılır; çift diskli kanal açma makinesi istenen derinlik ve genişlikte düzgün kanal açar, toz emiş bağlantısı solunan tozu azaltır. Kablo çekme yayı kablo çekme, yüksük pensesi bağlantı, izolasyon ölçer ise test aşamasının aletidir.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.1

Doğru cevap: D) Yaklaşık iki katına çıkar

Gerilim düşümü hat boyu, akım ve iletken direnciyle doğru orantılıdır; kesit ve yük aynı kalıp hat iki kat uzarsa düşüm de yaklaşık iki katına çıkar. Akım yük değişmedikçe hat boyuyla artmaz; bu yüzden uzun şantiye hatlarında kablo kesiti güç ve mesafeye göre büyütülür.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.2

Doğru cevap: A) Makineyi kullanımdan çekip yalıtımını denetletmek

Gövdede hissedilen gerilim, yalıtım hasarı ya da koruma iletkeni kopukluğu belirtisidir; makine etiketlenip kullanımdan çekilir ve teknik talimatına göre yetkili kişiye onartılır. Kaçak akım rölesinin atmamış olması aletin sağlam olduğunu göstermez; topraksız prize takmak ise koruma iletkenini tamamen devreden çıkarır.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.3

Doğru cevap: C) Yaklaşık 14 A

Dengeli üç fazlı omik yükte P = √3 × U × I olduğundan I = 10.000 / (1,73 × 400) ≈ 14,4 A, yani yaklaşık 14 A bulunur. 25 A √3 çarpanını unutmaktan, 43,5 A gücü tek faz 230 V'a bölmekten, 8,3 A ise √3 yerine 3 kullanmaktan çıkan tipik hesap hatalarıdır.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.4

Doğru cevap: A) C açma eğrisini, 16 ise anma akımını (A) gösterir

Minyatür kesicilerde harf açma eğrisini (B, C, D), sayı ise amper cinsinden anma akımını belirtir; C eğrisi genel kullanımda ve kalkış akımı orta düzeyde olan yüklerde tercih edilir. 16 değeri iletken kesiti ya da kA cinsinden kesme kapasitesi değildir; kesme kapasitesi kesicinin üzerinde ayrıca yazılır.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.5

Doğru cevap: D) Şap ve kaplama kalınlığını hesaba katıp ölçüyü almak

Mimari projede kotlar bitmiş döşeme (±0,00) esas alınarak verilir; ölçü kaba betondan alınacaksa şap ve kaplama kalınlığı eklenir. Ölçü doğrudan kaba betondan alınırsa kasalar döşeme bitince projede istenenden alçakta kalır; pencere ve kapı boşlukları ise sabit bir referans değildir.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.6

Doğru cevap: C) Diyafon güç kaynağını panodan besleyen 230 V hat

Diyafon bir zayıf akım sistemidir; kapı paneli, monitör ve kilit hatları güç kaynağının çıkışındaki düşük gerilimle çalışır. Güç kaynağını şebekeye bağlayan 230 V'luk hat ise kuvvetli akım tesisatıdır; panodan sigortalı linyeyle beslenir ve zayıf akım hatlarıyla aynı boruya konmaz.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.7; Elektrik İç Tesisleri Yön. md.3 (tanımlar)

Doğru cevap: C) Müellife bildirip onayla yerini değiştirmek

Elektrik projesi mimari projeyle birlikte okunur; kapı açılım yönü, anahtarın kanadın arkasında kalmayacak tarafa konmasını gerektirir. Projeden sapma tesisatçının kendi kararıyla değil, proje müellifinin onaylı değişikliğiyle yapılır; durumu teslimde söylemek ya da fişli hat çözümü kural dışıdır.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.9

Doğru cevap: B) 20 A

Kesici seçiminde IB ≤ In ≤ IZ koşulu aranır: anma akımı yük akımından küçük olmamalı, iletkenin taşıma kapasitesini de aşmamalıdır. 16 A kesici normal yükte açar; 25 A ve 32 A ise iletkenin taşıyabileceğinden büyük olduğu için aşırı yükte kabloyu korumaz.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.8; TS HD 60364-4-43 md.433.1

Doğru cevap: B) Kablo çapına uygun boru ve geniş yarıçaplı dirsek seçmek

Kalın kesitli kablonun dış çapı ve en küçük bükülme yarıçapı büyüktür; boru çapı ve dirsekler buna göre seçilmezse kablo çekilemez, yalıtımı ezilir ve çatlar. Kablonun kılıfını açıp damarları ayrı borulara dağıtmak mekanik korumayı ortadan kaldırır; köşede borusuz bırakılan kablo da sıva içinde korumasız kalır.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.10

Doğru cevap: C) Kasayı bitmiş yüzeyle hizalayıp buatı ulaşılır bırakmak

Kasalar bitmiş duvar yüzeyiyle aynı hizada ve terazisinde yerleştirilir; aksi hâlde anahtar ve priz sağlam oturmaz. Buatlar arıza ve kontrol için sonradan açılabilmelidir; seramik arkasında kapatılan buat bakımı imkânsız kılar ve bağlantılar denetlenemez.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.11

Doğru cevap: D) Paralel butonlar ve bir impuls rölesi kullanmak

İmpuls (darbe) rölesi butondan gelen her kısa darbede kontak konumunu değiştirir; paralel bağlı butonların her biri lambayı yakar ya da söndürür ve noktalar arasında az sayıda kumanda iletkeni yeter. Vavien-kruvaze zinciriyle de çok noktadan kumanda yapılabilir ama her noktaya daha çok iletken gider; paralel adi anahtarlar ise lambayı her noktadan söndüremez.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.12

Doğru cevap: A) Delikli (perfore) kablo tavası

Yoğun ve kalın kesitli güç kabloları, taşıma kapasitesi yüksek ve ısının dağılmasına izin veren delikli kablo tavalarında taşınır; tava sonradan kablo eklemeye ve bakıma da açıktır. Mini kanal ve süpürgelik kanal hafif tesisat içindir, kalın güç kablolarının ağırlığını ve sayısını taşıyamaz; sıva altı spiral boru ise fabrika tavanında uygulanamaz.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.13

Doğru cevap: D) Giriş ve çıkış kesitlerine uygun dağıtım klemensi

Bir girişten çok sayıda çıkış alınacağında, giriş ve çıkış kesitlerine göre üretilmiş dağıtım klemensi kullanılır; her iletken kendi yuvasına tek başına sıkılır. Bir klemense ya da kesici yuvasına üreticinin izin verdiğinden fazla iletken sıkmak gevşek bağlantıya, ısınmaya ve yangına yol açar; bantlı bükme ek ise pano içinde kabul edilmez.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.14

Doğru cevap: D) O noktadaki en büyük kısa devre akımına göre

Kesici, bulunduğu noktada oluşabilecek en büyük kısa devre akımını güvenle kesebilmelidir; trafoya yakın panolarda bu akım çok yüksek olabildiğinden kesme kapasitesi buna göre seçilir. Yük akımı kesicinin anma akımını belirler, kesme kapasitesini değil; kapasitesi yetersiz kesici kısa devrede patlayıp ark ve yangına yol açabilir.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.15; TS HD 60364-4-43 md.434.5.1

Doğru cevap: A) Yük altındayken termal kamerayla sıcak nokta aramak

Gevşek bağlantıda geçiş direnci artar; yük akımı bu noktada ısı üretir ve zamanla ark, yalıtım erimesi ve yangına yol açar. Termal kamera yük altındaki sıcak noktayı temas etmeden gösterir; bulunan bağlantı enerji kesilip kilitlendikten sonra sıkılır. Enerjili cıvatayı sıkmak ark tehlikesi doğurur; yük yokken ısınma görülmez.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.16

Doğru cevap: C) Düşük dirençli girişten kısa devre ve ark oluşur

Akım girişi devreye seri bağlanmak için çok küçük iç dirençle yapılır; bu girişle prizin iki ucuna dokunmak faz ile nötrü kısa devre eder. Kaliteli aletlerde bu giriş yüksek kesme kapasiteli sigortayla korunur, ama sigortasız ya da düşük kategorili alette patlama ve ark yanığı oluşabilir. Alet kademeyi kendiliğinden değiştirmez; ölçümden önce prob girişi ve kademe kontrol edilir.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.17

Doğru cevap: B) CAT IV ölçüm kategorisinde sınıflanmış olması

Ölçüm kategorisi (CAT), aletin bağlandığı noktada oluşabilecek aşırı gerilim darbelerine dayanımını gösterir; tesisatın başlangıcı olan bina girişi ve sayaç tarafı CAT IV, dağıtım panoları CAT III kapsamındadır ve kategori gerilim değeriyle birlikte okunur (ör. CAT IV 600 V). Priz düzeyi için üretilmiş CAT II bir alet bu noktada darbe gerilimiyle hasar görüp ark oluşturabilir.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.18; TS EN 61010-2-030 (ölçüm kategorileri)

Doğru cevap: B) Yalıtımı zedelenmiş ya da nem almış iletken

Yalıtım direncinin düşük çıkması, iletken yalıtımının çekim sırasında sıyrıldığını, ezildiğini ya da boruya su ve nem girdiğini gösterir; hat bölümlere ayrılarak arızalı kısım bulunur. Kesici değeri ya da lamba gücü yalıtım direncini değiştirmez; ölçümden önce yüklerin devreden ayrılmış olması da gerekir.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.19

Doğru cevap: A) Koruma iletkeni bağlı değil ya da kopuk

Faz-nötr arasında gerilim olması faz ve nötrün sağlam olduğunu gösterir; sağlam bir tesisatta faz-koruma arasında da yaklaşık aynı gerilim okunmalıdır. Bu değerin sıfıra yakın çıkması koruma iletkeninin kopuk ya da bağlanmamış olduğunu gösterir; faz gelmeseydi faz-nötr arası da sıfır olurdu.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.19

Doğru cevap: B) Akım faz ve nötrden eşit geçtiği için fark oluşmaz

Kaçak akım rölesi, fazdan giden ve nötrden dönen akım arasındaki farkı ölçer; faz ile nötr arasına giren kişiden geçen akım nötrden geri döndüğü için fark oluşmaz. Bu yüzden KAK toprağa akan kaçağa karşı korur, faz-nötr temasına ve aşırı yüke karşı korumaz; enerji kesilmeden iki iletkene birden dokunulmamalıdır.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.20

Doğru cevap: A) Yüke göre fazla kademe devrede, aşırı kompanzasyon

Yük azaldığında devrede kalan kondansatörler gereğinden fazla kapasitif reaktif güç üretir ve güç faktörü kapasitif tarafa geçer; reaktif güç rölesinin ayarı, akım trafosunun yeri ve kademeler kontrol edilir, sayaçtaki kapasitif ve endüktif endeksler aktif enerjiyle oranlanarak izlenir. Yetersiz kompanzasyon ya da arızalı kondansatör ise kapasitif değil endüktif reaktif bedele yol açar.

Dayanak: 15UY0241-4/B2 — BG.21