Makine Montajcısı Belgesi Deneme Sınavı ve Çalışma Rehberi (12UY0105-4)

Doğru cevap: C) Koruyucu gözlük, kulak koruyucu ve kesilmeye dayanıklı eldiven

Taşlamada aynı anda üç risk vardır: sıçrayan çapak ve taş parçası göze, yüksek ses kulağa, keskin çapak ele zarar verir; bu nedenle donanım riske göre birlikte seçilir. Sahada en sık yapılan hata reçeteli gözlüğü koruyucu gözlük yerine saymaktır; günlük gözlük yandan sıçramaya karşı korumaz ve darbede kırılarak riski büyütür.

Dayanak: 12UY0105-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite Yeterlilik Birimi / yapılan işe uygun kişisel koruyucu donanımın seçilmesi

Doğru cevap: A) Mavi zemin üzerine beyaz sembol taşıyan daire biçimli levha

Emredici, yani bir davranışı zorunlu kılan güvenlik işaretleri mavi zemin ve beyaz sembolle daire biçiminde gösterilir; kişisel koruyucu donanım kullanımı bu gruba girer. Sarı üçgen uyarı, kırmızı çapraz daire yasaklama, yeşil kare ise acil çıkış ve ilk yardım anlamı taşır; sarı üçgeni zorunluluk sanmak sahada sık görülen bir karışıklıktır.

Dayanak: 12UY0105-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite Yeterlilik Birimi / çalışmaya uygun uyarı işaret ve levhaları

Doğru cevap: D) Alanı boşaltıp erişimi kapatarak durumu yetkiliye bildirmek

Fren kaçıran vinç, montajcının kendi imkânıyla giderilemeyecek türden bir tehlikedir; bu durumda yapılması gereken tehlike alanını boşaltmak, erişimi engellemek ve yetkili birimi haberdar etmektir. Yükü elle yönlendirmek ya da altına takoz sürmek, kişiyi ezilme riskinin tam içine sokar; arızayı vardiya sonuna bırakmak ise tehlikeyi bütün vardiya boyunca sahada tutar.

Dayanak: 12UY0105-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite Yeterlilik Birimi / anında giderilemeyecek tehlikelerde yetkiliye bildirim

Doğru cevap: B) Yağlı bez tehlikeli atık kabına, talaş metal hurda kabına gider

Yağ emdirilmiş bez, içerdiği mineral yağ nedeniyle tehlikeli atık sınıfındadır ve kendi kabında toplanır; metal talaş ise geri kazanılabilir hurda olarak ayrı toplanır. Bezin yağını sıkmak onu tehlikeli olmaktan çıkarmaz, üstelik yağa doymuş bez yığını kendiliğinden ısınarak yangın kaynağı olabilir; talaşı evsel atığa atmak da geri kazanılabilir malzemeyi çöpe göndermek demektir.

Dayanak: 12UY0105-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite Yeterlilik Birimi / dönüştürülebilen malzemeler ile tehlikeli atıkların ayrıştırılması

Doğru cevap: A) Emici malzemeyle çevreleyip toplar, tehlikeli atığa gönderir

Dökülmede önce yayılma durdurulur: kirlilik emici malzemeyle çevrelenip toplanır ve kullanılan emici, yağ ile birlikte tehlikeli atık olarak bertaraf edilir. Yağı su veya basınçlı hava ile kanala yönlendirmek kirliliği görünmez kılar ama atık su hattına taşır; talaş serip bırakmak ise kayma riskini gidermez, yalnız yağı daha geniş alana yayar.

Dayanak: 12UY0105-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite Yeterlilik Birimi / dökülme ve sızıntılara karşı kullanılan donanım ve malzemeler

Doğru cevap: D) Mil boyunca birkaç kesitte ve çapraz yönlerde ölçüm alınır

Bir mil boyunca konik, kesitinde ise oval çıkabilir; bu yüzden tolerans denetimi tek noktaya dayandırılmaz, mil boyunca birkaç kesitte ve her kesitte birbirine dik yönlerde ölçüm alınıp en olumsuz değer esas alınır. Tek ölçüm biçim hatasını tümüyle gizler; tornadan yeni çıkmış sıcak parça genleşmiş olduğu için soğuduğunda ölçü değişir; cırcır yerine tamburdan kuvvetle sıkmak da ölçme kuvvetini artırarak gerçekte olduğundan küçük değer okutur.

Dayanak: 12UY0105-4/A1 — İş Sağlığı ve Güvenliği, Çevre ve Kalite Yeterlilik Birimi / izin verilen tolerans ve sapmaların denetlenmesi

Doğru cevap: B) Parça listesindeki kalem ile resimdeki parçayı eşleştirir

Balon numarası, montaj resmindeki parçayı aynı sayfadaki parça listesinde yer alan kalemle eşleştiren bir referanstır; malzeme, ölçü ve adet bilgisi o listeden okunur. Balon numarasını montaj sırası sanmak yaygın bir hatadır ve numara sırasına göre takmaya kalkışmak, aslında en sona bırakılması gereken parçanın erken bağlanmasına yol açar.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / teknik resim ve montaj resimlerinin okunup yorumlanması

Doğru cevap: C) Boşluklu geçmedir; mil zorlanmadan yatağına yerleştirilebilir

Büyük harf delik, küçük harf mil toleransını gösterir; H7/g6 eşleşmesinde mil daima delikten küçük kaldığı için bu bir boşluklu, yani hareketli geçmedir ve parça pres istemeden takılır. Bunu sıkı geçme sanıp mili ısıtmak veya presle zorlamak yatak yüzeyini ve mili bozar; harfleri ters okumak ise geçme tipini tümüyle yanlış belirlemeye yol açar.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / teknik resimdeki tolerans ve geçme gösterimlerinin yorumlanması

Doğru cevap: A) Aleti kullanımdan çeker ve kalibrasyonlu bir yedeğiyle değiştirir

Kalibrasyon süresi dolmuş ölçü aleti izlenebilir sonuç veremez; aletin kullanımdan çekilip kalibrasyonu geçerli bir yedekle değiştirilmesi ve durumun kalibrasyon takibini yapan birime bildirilmesi gerekir. Sıfır ayarının tutması aletin ölçüm aralığının tamamında doğru olduğunu göstermez; mastarla tek noktadan karşılaştırma veya kafadan düzeltme payı eklemek de kalibrasyonun yerini tutmaz.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / ölçme aletlerinin kalibrasyon durumunun kontrolü

Doğru cevap: D) İş bitince ayarı en düşük değere çekip kutusunda saklar

Klik tipi tork anahtarında moment bir yayla ayarlanır; alet yüksek değerde bekletilirse yay sürekli gerili kalır ve zamanla ayarı kayar, bu yüzden iş sonunda en düşük değere çekilip kutusunda saklanır. Uzatma borusuyla kol boyunu değiştirmek uygulanan momenti okunan değerden farklı kılar; anahtarı gevşetmede kullanmak ise mekanizmayı zorlayarak kalibrasyonunu bozar.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / montajda kullanılan alet ve aparatların özellikleri ve hazırlanması

Doğru cevap: A) Teslim süresi, malzeme ve ekipman durumunu birlikte gözetir

İş planı tek bir ölçüte göre değil, teslim süresi ile malzeme ve ekipman hazırlığının kesiştiği noktaya göre kurulur; malzemesi gelmemiş bir işi öne almak plana değil beklemeye yol açar. Kolay işleri öne alıp kritik montajı vardiya sonuna bırakmak yaygın bir alışkanlıktır ama en çok dikkat isteyen işi yorgunluğun ve zaman baskısının en yüksek olduğu saate taşır.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / iş planı hazırlanmasında dikkat edilecek unsurlar

Doğru cevap: C) Uygunsuzluk formuna parça ve parti bilgisiyle kaydedip bildirir

İş süreçlerinde belirlenen noksanlık, parça ve parti bilgisi ile birlikte ilgili forma kaydedilip bildirilir; yazılı kayıt hem eksiğin izini bırakır hem de tedarik tarafındaki tekrarlayan sorunun görülmesini sağlar. Sözlü bildirim ya da vardiya sonunda toplu not, eksiğin unutulmasına yol açar; dolaptaki benzer elemanla tamamlamak ise kayıtsız bir malzeme değişikliğidir ve sızdırmazlık elemanında ölçü veya malzeme uyumsuzluğu kaçağa dönüşür.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / iş süreçlerinde belirlenen noksanlıkların raporlanması

Doğru cevap: B) Teknik dokümandaki montaj resmi ve iş talimatına göre

Montaj sırası teknik dokümanda tanımlıdır; montaj resmi ve iş talimatı, hangi parçanın hangi aşamadan sonra erişilemez hale geleceğini de dikkate alarak kurulmuştur. Parçaların geliş sırasına ya da geçmiş deneyime göre ilerlemek, benzer görünen makinelerde bile sonradan sökme gerektiren bir sıralamaya yol açar ve tamamlanmış bağlantıların bozulmasına neden olur.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / teknik dokümanlara göre montaj sırasının belirlenmesi

Doğru cevap: D) Dayama yüzeyini temizler, deforme etmeyecek kuvvetle sıkar

Bağlamada iki koşul birlikte sağlanır: dayama yüzeyi talaş ve kirden arındırılır ki parça düzgün otursun, sıkma kuvveti de parçayı biçim değiştirmeyecek düzeyde tutulur. Boru uzatmasıyla aşırı sıkmak ince cidarlı parçayı eliptik hale getirir ve bağlama açıldığında ölçü değişir; işlenmiş yüzeyi sert çeneyle kavramak ise montaj yüzeyinde iz bırakarak sızdırmazlığı bozar.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / montaj öncesi özel aparatların kontrollü olarak bağlanması

Doğru cevap: A) Kullandığı aletleri sayarak kontrol edip yerlerine kaldırır

Kapalı hacim kapatılmadan önce alet sayımı yapılır; makine içinde unutulan bir anahtar veya pim, ilk çalıştırmada dönen parçalara girerek hem makineyi hem çevredekileri tehlikeye atar. Sayımı kapak kapandıktan sonraya bırakmak kontrolü imkânsız kılar; aletleri sehpada veya ünite yanında bırakmak ise iş alanı temizliği yükümlülüğünü karşılamaz.

Dayanak: 12UY0105-4/A2 — İş Organizasyonu ve Montaj Ön Hazırlığı Yeterlilik Birimi / iş bitiminde donanım ve ekipmanın temizlenip yerine kaldırılması

Doğru cevap: C) Yükü bir miktar kaldırıp dengeyi gördükten sonra devam eder

Yük önce yerden birkaç santim kaldırılıp askıda bekletilir; bu kısa duraklamada bağlantının tutuşu, yükün dengesi ve ağırlık merkezinin konumu görülür, sorun varsa yük düşük yükseklikte indirilerek düzeltilir. Sapanı keskin köşeye koruyucu koymadan sarmak sapan gövdesini keserek ani kopmaya yol açar; eli yük ile sapan arasına sokmak veya yükün altından geçmek ise doğrudan ezilme riskidir.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / taşımada kullanılan yöntem ve donanımlar, taşımada oluşabilecek tehlikeler ve önlemler

Doğru cevap: B) Cıvatalar serbestken takozlarla tesviye alınır, sonra sıkılır

Tesviye, bağlantı cıvataları henüz serbestken tesviye takozlarıyla yapılır; ancak bundan sonra cıvatalar kademeli olarak sıkılır, böylece gövde zorlanmadan temele oturur. Önce cıvataları tam sıkmak makineyi zeminin biçimine zorla uydurur, gövdede kalıcı gerilme bırakır ve sonradan yapılan tesviye ölçümü de bu gerilmiş halde alındığı için yanıltıcı olur.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / ünitenin projesindeki alana konumlandırılması ve sabitlenmesi

Doğru cevap: A) Manyetik ayaklı komparatörle radyal ve eksenel sapma ölçülür

Hizalamada hem eksenlerin paralel kaçıklığı hem de açısal kaçıklığı ölçülmelidir; bunu sayısal olarak veren yöntem, manyetik ayakla bağlanan komparatörle mil çevrilerek radyal ve eksenel sapmanın okunmasıdır. Çelik cetvelle gözle denkleştirme yalnız kaba ön hizalama sağlar ve açısal kaçıklığı hiç göstermez; kumpasla göbek çapı ölçmek ise kaplin parçasının ölçüsünü verir, iki milin birbirine göre konumunu değil.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / ölçü ve ayar aletleriyle hizalama, merkezleme ve dengeleme yapılması

Doğru cevap: D) Karşılıklı (yıldız) sırayla kademeli olarak torka yükseltir

Flanşta conta baskısının her noktada eşit olması gerekir; bu ancak karşılıklı, yani yıldız sırayla ve tork değerine birkaç kademede çıkılarak sağlanır. Saat yönünde tek turda tam torka çıkmak flanşı bir yandan bastırıp diğer yanı açık bırakır ve conta bir tarafta ezilirken öbür tarafta sızdırır; birkaç cıvatayı tam sıkıp kalanı elle tamamlamak da aynı dengesiz baskıyı yaratır.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / sabitleme, bağlama ve birleştirme elemanları ile mekanik bağlantıların yapılması

Doğru cevap: C) Sistem basıncı boşaltılır, akümülatör varsa deşarj edilir

Hidrolik devrede pompa dursa bile hat ve özellikle akümülatör basınç tutmayı sürdürür; bu nedenle sökmeden önce sistem basıncı boşaltılır ve akümülatör varsa deşarj edilir. Rakoru azar azar gevşeterek basıncı almak sahada sık denenir ancak basınçlı yağ ince bir huzme halinde fışkırarak deriye nüfuz edebilir; pompanın durmuş olmasına güvenip doğrudan sökmek de aynı riski taşır.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / hidrolik bağlantıların yapılması ve basınçlı akışkanlarla çalışma

Doğru cevap: A) Basıncı sınırlar ve fazla akışkanı tanka geri gönderir

Basınç sınırlayıcı (emniyet) valfi, ayarlandığı değere ulaşıldığında açarak fazla akışkanı tanka yollar ve devreyi aşırı basınçtan korur. Yön değiştirme yön kontrol valfinin, debiyi kısarak hız ayarlamak kısma valfinin, akışkanı tek yönde geçirmek ise çek valfin işidir; montajda bu elemanların karıştırılması devrenin şemaya uymayan biçimde bağlanmasına yol açar.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / makinelerdeki hidrolik sistem elemanlarının adları ve görevleri

Doğru cevap: B) Bağlantılara köpüklü sabun sürülüp baloncuk oluşumu izlenir

Basınçlı havada kaçak gözle görülmez; bağlantı noktalarına köpüklü sabun çözeltisi uygulanıp baloncuk aranması, kaçağın hem varlığını hem tam yerini gösteren pratik ve güvenli yöntemdir. Besleme açıkken manometrenin sabit görünmesi küçük kaçakları eleyemez, çünkü kompresör açığı kapatmayı sürdürür; eli hava huzmesine tutmak ise cilde hava girmesi riski taşır ve atölye gürültüsünde ıslık sesi de duyulmaz.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / pnömatik bağlantıların yapılması ve kaçak ile gevşekliklerin tespiti

Doğru cevap: D) Ölçüler teknik dokümanla karşılaştırılıp kaynağı aranır

Delik kaçıklığı bir uygunsuzluk belirtisidir; önce ölçüler teknik dokümanla karşılaştırılıp kaçıklığın konumlandırmadan mı yoksa parça imalatından mı geldiği belirlenir, düzeltme ancak bundan sonra yapılır. Delikleri kendi başına raybalayarak büyütmek cıvatanın merkezleme görevini ortadan kaldırır ve bağlantı yük altında kayar; cıvatayı çekiçle zorlamak ise dişleri ve delik kenarını bozarak kalıcı hasar bırakır.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / konumlandırılan ünitede montajı engelleyecek uygunsuzlukların kontrolü

Doğru cevap: C) Silindirler geri çekiliyken doküman seviye aralığına göre

Silindirler ileri sürüldüğünde hattaki yağın bir kısmı silindir hacminde kalır ve tank seviyesi düşer; bu yüzden seviye, silindirler geri çekilmiş konumdayken ve teknik dokümanda verilen seviye aralığına göre değerlendirilir. Silindirler ileriyken tankı ağzına kadar doldurmak yaygın bir hatadır: silindirler geri çekilince fazla yağ tanktan taşar ve havalandırmadan dışarı atılır.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / akışkanların ısı, basınç ve seviye uygunluğunun teknik dokümana göre kontrolü

Doğru cevap: B) Ölçüm sonuçlarıyla hatayı kayda geçirip yetkiliye bildirir

Düzeltme işlemlerine rağmen giderilemeyen hata, ölçüm sonuçlarıyla birlikte kayda geçirilip yetkiliye raporlanır; rapor, sorunun imalattan mı montajdan mı kaynaklandığının araştırılmasını başlatır. Cıvataları daha fazla sıkarak kaçıklığı bastırmak gövdeye kalıcı gerilme bindirir; daha esnek kaplin takmak da kaçıklığı gizler ve yatak ile sızdırmazlık elemanları erken yorulur.

Dayanak: 12UY0105-4/A3 — Makine Montajı Yeterlilik Birimi / giderilemeyen hataların tespiti ve montaj sonrası raporlama süreci