Kuyumcu Belgesi ve Kuyumculuk Terimleri Sözlüğü: Ayar, Milyem, Damga

Ayar, milyem, has altın, damga, gemoloji, YBK... Kuyumcu (Perakende) MYK belgesi ve sektörde en çok kullanılan terimlerin kısa ve doğru tanımları tek sayfada.

18 Temmuz 2026 · Brodemy Akademi · 3 dk okuma

Editöryel inceleme: Dr. Ali Şimşek · Dr. Erkan Erhan · Dr. Mehmet Ali Kırkpınar

Kuyumcu belgesi sürecinde ve günlük satışta sık geçen terimleri bilmek, hem sınav hazırlığını hem müşteriyle iletişimi kolaylaştırır. Bu sözlük, terimleri belge/mevzuat, altın ve ayar, ürün ve taş, sınav başlıklarında toplar. Ölçü ve saflık gibi teknik değerler genel geçer bilgidir; damgalama ve ayar denetimi gibi mevzuata bağlı uygulama esaslarını ilgili düzenlemelerden teyit etmeniz önerilir.

Belge ve mevzuat terimleri

MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi: Bir ulusal yeterliliğin sınavını geçenlere verilen, yetkinliği ulusal düzeyde kanıtlayan belge. Kuyumculukta karşılığı 21UY0441-4 Kuyumcu (Perakende), Seviye 4'tür.

YBK (Yetkilendirilmiş Belgelendirme Kuruluşu): MYK adına sınav yapıp belge düzenlemeye yetkili, TÜRKAK akredite kuruluş. Kuyumcu belgesi bu kuruluşlarca verilir.

Yeterlilik birimi: Sınavda bağımsız değerlendirilen parça. Kuyumcu belgesinde A1, A2 (zorunlu) ve B1 (seçmeli) birimleri vardır.

Yetki belgesi: Ticaret Bakanlığından alınan, kuyum ticareti yapma iznini veren işletme belgesi. MYK/ustalık/mezuniyet muafiyeti bu belgenin personel şartını karşılar.

Altın ve ayar terimleri

Ayar (Karat): Altının saflık ölçüsü. Saf altın 24 ayardır; 22, 18 ve 14 ayar alaşımları ifade eder. Elmasın ağırlık birimi 'karat' ile karıştırılmamalıdır.

Milyem: Saflığın binde ifadesi. 22 ayar yaklaşık 916, 18 ayar 750, 14 ayar 585 milyeme karşılık gelir.

Has altın: İşlenmemiş, en yüksek saflıktaki saf altın (24 ayar). Alaşım ve takıların değeri içindeki has altın miktarına göre hesaplanır.

Alaşım: Altının dayanıklılık ve renk için başka metallerle karıştırılması. Ayar, alaşımdaki saf altın oranını verir.

Fire (Fir): Eritme ve işleme sırasındaki metal kaybı. Maliyet ve gramaj hesaplarında dikkate alınır.

İşçilik: Takının imalat/işleme bedeli. Satış fiyatı, altının gram-ayar değeri ile işçiliğin toplamıdır.

Ons (Troy ons): Kıymetli madenlerde uluslararası ağırlık birimi; yaklaşık 31,1 gram. Dünya altın fiyatları ons üzerinden kote edilir.

Saflık ve ölçüm terimleri

• 875 milyem: 21 ayarın karşılığı. Hesap: 21 ÷ 24 × 1000 = 875. Ortadoğu tipi ziynet ve ithal takıda yaygındır; formül karşılığı ile damga değeri birebir aynıdır.
• Mihenk taşı (prova taşı): Altın parçasının sürtülüp bıraktığı ize asit uygulanarak ayarın tahmin edildiği klasik yöntem. Hızlıdır ama kesin sonuç vermez.
• XRF: X-ışını floresan analiziyle alaşım bileşimini ölçen tahribatsız cihaz. Yüzey ölçümü yaptığı için kaplama ürünlerde yanıltıcı olabilir.
• Ayar evi: Değerli metallerin milyem saflığını kimyasal analizle tayin eden laboratuvar. En güvenilir yöntemdir; hurda alımı ve toplu işlemlerde esas alınır.
• Sterling gümüş: 925 milyem gümüş. Takı üretiminde en yaygın gümüş saflığıdır; 999 ise külçe ve yatırımlık üründe kullanılır.

Ürün ve taş terimleri

Ziynet altını: Takı amaçlı üretilen altın ürünler (bilezik, kolye, yüzük). Perakende satışın ana grubudur.

Mücevher: Kıymetli taş içeren takı. Mücevher satışı yetkinliği belgenin seçmeli B1 biriminde ele alınır.

Gemoloji: Kıymetli taş bilimi. Kuyumculuk alanı mezuniyet muafiyetinde sayılan alanlardan biridir.

Rodaj (Rodyum kaplama): Beyaz altın ve gümüşe parlaklık ve dayanıklılık için ince rodyum kaplama.

Damga: Ürünün ayarını gösteren işaret. Ayar denetimi ve damgalama ayrı mevzuata tabidir.

Sınav terimleri

T1 (Teorik sınav): 4 seçenekli çoktan seçmeli sınav. Her soruya en az 1,5 dakika verilir, yanlış cevap puan indirmez, baraj %70'tir.

P1 (Performans sınavı): Gerçek veya gerçeğine uygun ortamda uygulamalı sınav. Kritik adımların tamamı + genelde %70 gerekir.

Kritik adım: Atlanması sınavı doğrudan başarısız kılan zorunlu uygulama adımı.

Bu terimler günlük satışta ve sınavda en çok karşınıza çıkacak olanlardır. Belge sürecinin işleyişi için 'Kuyumcu belgesi nasıl alınır?' rehberimize bakabilirsiniz. Brodemy belge düzenlemez; sizi TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşuna yönlendiren bir aracıdır.

Kuyumcu (Perakende) MYK belgesi — süreç ve başvuru → · İstanbul’da kuyumcu belgesi → · Kuyumcu Belgesi Hakkında Doğru Bilinen 10 Yanlış →

Sıkça sorulan sorular

Ayar ile karat aynı şey mi?

Hayır. Altında 'ayar' saflığı belirtir (24 ayar = saf). Elmasta 'karat' ise ağırlık birimidir (1 karat = 0,2 gram). İki terim yazılışça benzese de farklı ölçülerdir.

22 ayar altın kaç milyemdir?

22 ayar altın yaklaşık 916 milyemdir (22/24 oranından). 18 ayar 750, 14 ayar 585 milyeme karşılık gelir. Kesin değerler ürün ve standarda göre yuvarlanabilir.

Damga zorunluluğu bu belgeyle mi düzenleniyor?

Hayır. Ayar damgalama, MYK yeterlilik metninden ayrı bir mevzuat konusudur. Kuyumcu belgesi mesleki yetkinliği belgeler; damgalama yükümlülüklerini ilgili düzenlemelerden teyit edin.