Araç Kiralama Danışmanı Belgesi Araçları: Maliyet ve Baraj Hesabı

Motorlu Kara Taşıtlarının Kiralanması Hakkında Yönetmelik (RG 15.08.2026/33341) md. 6/1-(e), yetki belgesi için filoya sayısal eşik koyar. Büyükşehir belediyesi olan illerin nüfusu 30.000'i geçen ilçelerinde asgari 10 taşıt ve bunların en az 5'i işletme adına tescilli olmalı; ayrıca en az 2 adet hibrit veya yalnızca elektrik motorlu taşıt bulunmalı ve bunlardan birinin Türkiye'de üretilmiş olması gerekir. Diğer yerlerde eşik 5 taşıt ve en az 2 tescilli taşıttır; hibrit/elektrikli için sayısal şart öngörülmemiştir.

Sık gözden kaçan nokta, araçların tamamının işletmenin mülkiyetinde olmasının gerekmemesidir. Madde metni “birinin Türkiye'de üretilmesi koşuluyla asgari iki adet hibrit veya yalnızca elektrik motorlu olmak üzere, en az beşi işletme adına tescilli ve kalanı kiralama yoluyla temin edilebilen asgari on adet” der. Yani on araçlık eşikte beş aracın işletme adına tescilli olması yeterlidir, kalan beşi kiralama yoluyla sağlanabilir; beş araçlık eşikte ise en az ikisinin tescilli olması aranır. İki hibrit/elektrikli araç şartı on aracın bütününe ilişkindir, ayrıca tescilli beşin içinde yer alması aranmaz.

Sayı tek şart değildir. Aynı bendin devamı taşıtın kendi niteliklerini sayar: Bilgi Sistemine kaydedilmiş olmak; klasik olanlar hariç model yılına göre altı yaşın üzerinde olmamak; elektrik motorlu taşıtlarda üç yüz bin, diğer taşıtlarda yüz seksen bin kilometreyi aşmamış olmak; ağır hasar kayıtlı olmamak; muayene geçerlilik süresi dolmamış olmak ve zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmak. Filosunda altı yaşını geçmiş araç bulunan bir işletme için bu şart, asgari araç sayısından daha zorlayıcı olabilir.

Hâlihazırda faaliyette olan işletmeler için geçici md. 1/3 bir erteleme tanır: 1 Ocak 2027 itibarıyla vergi veya meslek odası kaydı bulunan ve kesintisiz faaliyet gösteren işletmelerde asgari taşıt sayısı ile taşıt yaşı/kilometre şartları 1 Ocak 2028'e kadar uygulanmaz. Yetki belgesi başvurusunun son tarihi ise 1 Temmuz 2027'dir. Yukarıdaki araca filonuzu girerek eksiğinizi araç sayısı olarak görebilirsiniz.

Ön ödemeli rezervasyonlarda işletme, kiracının onayını alarak rezervasyon formu düzenler ve formun bir nüshasını onayın alındığı ve ön ödemenin yapıldığı tarihte elektronik ortamda kiracıya iletir. Formda asgari olarak taraf bilgileri, hizmetin ve taşıtın temel nitelikleri, ayrı ayrı hizmet bedelleri ile toplam kira bedeli ve ön ödeme tutarı, tarafların hak ve yükümlülükleri, kiralamanın başlangıç ve bitiş tarihleri ile teslim tarihi, saati ve yeri, ayrıca değişiklik ve iptal açıklamaları bulunur (md. 11/1-2).

Madde 11'in üçüncü fıkrası çok sert bir sonuç doğuruyor: işletme, rezervasyonun onaylanmasından hemen önce, rezervasyon onayının ön ödeme yükümlülüğü anlamına geldiğini açık ve anlaşılır şekilde bildirmek zorundadır. Bu bilgilendirme yapılmazsa kiracı rezervasyonla bağlı değildir ve ön ödeme yapmakla yükümlü değildir. Rezervasyon akışınızdaki bu tek ekran, ön ödemenin tahsil edilebilirliğini belirler.

İptal penceresi de sayısallaştı. Kiracı, ön ödemeli rezervasyonda kiralama tarihini, saatini, yerini ve taşıtın segmentini rezervasyonun yapıldığı tarihte hiçbir gerekçe göstermeden değiştirebilir veya rezervasyonu iptal edebilir; bu iptalde kiracıdan bedel alınamaz. İstisna, teslim saatinden önceki yirmi dört saat içinde yapılan iptallerdir: rezervasyon formunda belirtilmiş olması koşuluyla en fazla bir günlük kira bedeli tutarında iptal bedeli alınabilir. Her hâlde kira ve hizmet bedelleri ile depozitonun iadesi, iptal tarihini izleyen yedi gün içinde tamamlanır (md. 11/7).

Kiracı gelmezse de araç hemen serbest değildir. Mazeret belirtilmeksizin taşıtın teslim alınmaması hâlinde araç, bir ila altı günlük kiralamalarda en az on iki saat, yedi gün ve üzeri kiralamalarda en az bir gün başka bir kiracıya kiraya verilemez. Bu sürelere uyulmadan araç yeniden kiraya verilirse, tüm bedeller ve depozito kesintisiz iade edilir. Bekleme süresi dolduktan sonra yapılacak kesinti ise bir ila altı günlük kiralamalarda bir günlük, yedi gün ve üzerinde üç günlük kira bedelini aşamaz (md. 11/8-9).

Rezervasyondaki segmentte araç yoksa, kiracıdan ek bedel talep edilmeksizin eş değer veya daha üst segment bir taşıt teslim edilir. Eş değer veya üst segment temin edilemiyorsa alt segment ancak kiracının yazılı veya elektronik onayıyla verilebilir; onay verilmezse kiracı rezervasyonu bedelsiz iptal edebilir (md. 12/2). Bugün yaygın olan "aynı sınıf bulunamadı, üstünü verdik, farkı ödeyin" uygulaması bu fıkrayla bağdaşmaz.

Kilometre sınırı ilk kez tabana bağlandı. İşletme kilometre sınırı koyabilir, ancak bu sınır bir günün altındaki saatlik kiralamalarda en az yirmi, bir ila altı günlük kiralamalarda günlük en az yüz elli, yedi ila yirmi dokuz günlük veya haftalık kiralamalarda günlük en az yüz kilometre olmak zorundadır. Aşım hâlinde ek hizmet bedeli alınabilir; bedelin hesabı, teslim bedelinde olduğu gibi belgelendirilmiş maliyet kalemlerine dayanır (md. 13/2).

Ek sürücü ücretsiz değildir. Madde 13'ün beşinci fıkrası ek sürücünün kaskodan yararlanmasını bedele bağlamayı yasaklarken, dördüncü fıkrası kiracının talebi üzerine ek sürücü bilgilerinin sözleşmeye yazılması durumunda ek sürücünün teşkil ettiği risk düzeyine göre ek hizmet bedeli talep edilebileceğini düzenler. Yani ek sürücü eklemek ücretlendirilebilir; ek sürücünün güvenceden yararlanması ücretlendirilemez. İki fıkra karıştırıldığında ya gelir kaybedilir ya da yasak bir uygulamaya girilir.

Araç iade alındıktan sonra içi gecikmeksizin kontrol edilir. Taşıtta kaldığı tespit edilen her türlü eşya aynı gün kiracıya bildirilir ve bildirim tarihinden itibaren en az bir ay iş yerinde muhafaza edilir; sözleşmede daha uzun süre kararlaştırılmamışsa işletme bir ayın sonunda teslim alınmayan eşyadan sorumlu değildir (md. 12/5). Ayrıca sözleşmede açıkça belirtilen durumlar dışında taşıtın kararlaştırılan tarihten önce iadesi kiracıdan istenemez (md. 12/6).

Yönetmeliğin en çok uygulama değiştirecek hükmü burada. Madde 16'nın beşinci fıkrasına göre kiracıdan hasar veya arıza bedeli talep edilebilmesi için hasarın ve maliyet tutarının yetkili ve bağımsız bir ekspertiz raporuyla belgelendirilmesi zorunludur. Dahası, işletmenin kendi personeli veya doğrudan ya da dolaylı olarak bağlantılı olduğu kişi veya kuruluşlarca hazırlanan raporlar ispat aracı olarak kullanılamaz. Bugün sektörde standart olan "kendi servisimizin hasar tespiti" 1 Ocak 2027'den sonra tek başına bir tahsilat dayanağı değildir.

İspat yükü de işletmededir: kira süresi içinde ortaya çıkan arızalarda, işletme ispatlamadığı sürece arızanın kiracıdan kaynaklanmadığı kabul edilir (md. 16/4). Kiracıdan kaynaklanmayan hasar veya arızalarda onarım masrafı, değer kaybı, onarım süresince oluşabilecek kira kaybı ve benzeri gerekçelerle kiracıdan bedel istenemez (md. 16/8). Değer kaybı ayrıca sınırlanmıştır: taraflar anlaşmadıkça, sigorta tahkim kararı veya ilam niteliğinde başka bir karar olmadan değer kaybı nedeniyle kiracıdan bedel talep ve tahsil edilemez (md. 16/9).

Belge düzeni bu zincirin ilk halkasıdır. Taşıt teslim belgesi ve taşıt iade belgesi düzenlenmeyen kiralamalar ile taşıt iade belgesinde belirtilmeyen hasar ve arızalar için kiracıdan hiçbir bedel talep ve tahsil edilemez; taşıt teslim belgesi zamanında verilmeyen kiralamalarda ise iade sırasında veya sonrasında kiracıdan kaynaklanan hasar bulunduğu ileri sürülemez (md. 16/6). Fiziki olarak karşı karşıya gelinmeden yapılan iadelerde, sözleşmeye uygun bırakmadan sonra oluşan hasardan kiracı sorumlu tutulamaz (md. 16/7).

Arıza hâlinde işletmenin yükümlülüğü de tanımlanmıştır. Kiracıdan kaynaklanmadığı açıkça belli olan ve sürüş, taşıt veya can güvenliğini etkileyecek nitelikteki hasar ve arızalarda, bildirim üzerine mümkün olan en kısa sürede eş değer bir ikame taşıt tahsis edilir; bu mümkün değilse arızanın meydana geldiği gün dâhil kalan kira süresine ait bedeller ile depozito, yedi gün içinde iade edilir (md. 16/2). İşletme ayrıca hasar ve arıza bildirimi için internet tabanlı en az bir iletişim yöntemi veya telefon üzerinden sürekli ve erişilebilir bir bildirim altyapısı kurmak zorundadır (md. 16/3).

Kira süresi içinde taşıtın periyodik bakımı gerekirse bakım işletme tarafından yaptırılır ve bakım süresi, herhangi bir bedel talep edilmeksizin kira süresine eklenir (md. 17/4). Uzun süreli kiralamalarda bakım gününü kiracının kaybı saymak artık mümkün değildir.

Depozitodan hangi kalemlerin karşılanabileceği sayılmıştır ve iki koşula bağlanmıştır: kira sözleşmesinde kiracının onayının alınmış olması ve tahsilattan önce bilgilendirilmesi. Bu koşullarla ödenmeyen kira ve hizmet bedelleri, geç teslim kaynaklı ilave bedeller ile kilometre aşım bedeli, iade sonrası ortaya çıkan otoyol ve köprü geçiş ücretleri ve diğer kural ihlali bedelleri, enerji tamamlama gideri ve kiracının kusuruyla oluşan kasko/güvence dışı hasarlar depozitodan karşılanabilir (md. 14/2). Bunların dışında, kira dönemine ilişkin geçiş ücreti ve enerji tamamlama gibi kalemler ile sözleşmede belirtilen ve işletmece belgelendirilen ek maliyetler haricinde kiracıdan bedel istenemez (md. 13/7).

İlan içeriği de kurala bağlandı. İşletmeler elektronik ortamdaki ilanlarında taşıtın markası, ticari adı, cinsi, tipi, model yılı ve enerji türü ile donanım, segment ve kilometre bilgilerine ve detaylı görsellerine yer vermek, yanıltıcı bilgi ve belgelere yer vermemek zorundadır (md. 18/2-a-b). İlan ve aracı platformlar ise işletmenin yetki belgesini Bilgi Sistemi üzerinden doğrulamak, yetki belgesi olmayan işletmenin kaydına izin vermemek ve yetki belgesi numarası ile işletme adının ilanlarda gösterilmesini sağlamakla yükümlüdür (md. 18/1).

Ödeme yöntemi de serbest bırakılmamıştır: kira ve diğer hizmet bedelleri işletme veya aracı platform tarafından banka ve kredi kartı ile ön ödemeli kartlardan, havale veya elektronik fon transferi yoluyla ya da Bakanlıkça belirlenen diğer yöntemlerle tahsil edilir (md. 13/1). Bakanlık ayrıca hizmet bedellerinin üst sınırlarını belirlemeye yetkilidir (md. 13/9).